TÜRK-İSLAM KÜLTÜR VE MEDENİYETİ - TURK'S AND ISLAMİC CİVİLİZATİOAN, FOUNDATİONS, ART,HİSTORİCAL ART, HİSTORY
BİTLİS VAKIFLARI VE VAKIF ESKİ ESERLERİ
BİTLİS VAKIFLARI ve VAKIF ESKİ ESERLERİ

Sadi BAYRAM
Doğu Anadolu'da kar bir metreyi aştığı dönemlerde Antalya ilimizde denize girilebildiği bir iklime sahip olan Anadolu'da dört iklimi birden görmemiz mümkündür. Doğu Anadolu ile birlikte Güney-Doğu Anadolu, Dicle ve Fırat nehirlerine kaynaklı vazifesi görürü ve günümüz Irak ve Suriye devletlerinin su ihtiyacını karşılar. Yani Doğu Anadolu insanları kışın soğuk ve kar ile savaş verirken, Irak ve Suriye ılıman bir iklim yaşar. Aslında Irak petrolleri, Doğu Anadolu'nun kışın ısınma problemlerine katkısı olması insani açıdan gerekir.
Bitlis ilimiz, Güney-Doğu Anadolumuzun yalçın dağları arasında bulunan, kışı sert iklimli, insanları sıcak ve dostluğuna güvenilir, ancak iklime uygun olarak sert tabiatlı bir beldede yaşarlar.Tarihin başlangıcından itibaren meskûn bölgeler arasında bulunan Bitlis Vilâyetimiz, önce Sumerliler, daha sonra Kaldeliler ile Asurlular'ın hakimiyetine girmiştir. Asurlular'dan sonra Urartular, Sabirliler, Persler, Peçenekler, Bizanslılar, Araplar tarafından işgal edilmiştir. Büyük Selçuk İmparatorluğu'nun kuruluşu ile Türklüğüne kavuşmuş bulunan Bitlis; sırası ile Türk boylarından Anadolu Selçuklular, Artuklular, Karakoyunlular, Akkoyunlular hâkimiyeti altında kalmışlar ve nihayet Bitlis toprakları Osmanlı İmparatorluğu bünyesine katılmıştır.
Vakıflar Genel Müdürlüğü Kültür ve Tescil Dairesi Başkanlığı Arşivi'nde bulunan, Bitlis'e ait en eski vakıf kaydı 645 H./ 1247 tarihli Melik Nureddin Kutlumuş vakfıdır. 588 Anadolu Salis numaralı Defterin 7. sayfa 9. sırasında kayıtlı "Melik Abdullah oğlu Melik Nurettin Kutlumuş " adıyla kayıtlı olup dûa, âyet, hadis ve şahitler kısmı hariç tercümesi aşağıdadır:

Hamd ve şükûr ve sena kendisine mahsus ve münhasır bulunan Cenab-ı Hakk'a hamd eder ve Nebisi mahlûkatın en şereflisi Hazret-i Muhammed'e ve nucumi hidâyet olan âl ve ashabına razı tasliyet eylerim. Bundan sonra bu vakıfname bir huccet sahiha-i Şer'iyye ve vesika-i sariha-i mer'iyye olup mazmun ve muhteviyatı şudur ki büyük emir ve mülük ve eazimin sülâlesi Melik Nurettin Kutlumuş ibnilmerhum Melik Abdullah; tasadduka terğib eden ayatı kerime ve ahadisi şerifenin mânâlarını tefekür edüp bu vakfın kendisinden suduruna kadar hakkı ve milki ve elinde ve tasarrufu altında bulunan milkini vakıf ve habs ve sadaka-i cariye olarak tasadduk eyledi, o da şudur:

1. Gülhar Kalesi Nahiyesinde Karabu ve Pakok ve Hatısor nam üç karye arasında kâin Harhfo ismi il emüsemma karyenin tamamıdır.

2.Bu karyenin hudud kıble canibinden Tabuga ve Karabu tarafında kâin Pakok Dağı'nın başına, şark canibinden Hatisor karyesi sınırına ve dağda Kâni tepenin başında hududu fasl eden siyah taşa şimal canibinden Sarfor taşına ve Gülhar Dağı'ndaki Kale'ye çıkan yola, garb canibinden Pakok karyesi tarafındaki yolun altında kain Aktaşa müttasıl olur vâkıf, bu karyeyi bütün hudut ve hukuki, odun ve kereste otluk ve mer'ası, mezreaları ve arazisi, evleri ve harman yerleri, kendisine nisbetle maruf olan suyu ve mütenevvi eşcari ve kendisine mensub ve müzaf şeyleri ve kendisine aid bütün hakkı ve resmi ile birlikte merhum Abdülmelik Fakkail Abbasi oğlu ve Şeyh Mirce deyu ma'ruf zühdü tekva sahibi şeyh Aliye ve anın zukûr evladına ve batnen bade batnin ve neslen bade neslin ve karnen bade karnin ve cilen bade cilin evlâdı evlâdına ve bunlar munkarız ve munkati' olduktan sonra Beytullah olan Kâbe-i şerifeye vakfı sahihi şer'i ve makbul ve mer'i ve sadaka-i cariye olarak müebbeden ve muhalleden ve daimen ve sermeden ve bey ve hibe ve irs olamaz bir mahiyette vakfeyledi ve mezkûr mevkufun aleyh; vâkıfın bu vakfını kabul ve emrine imtisâl eyledi. Ve vâkıf; bu vakfın tevlyetinin şer'an mevkufan aleyhim olan zevatın yedinde olmasını şart eyledi. Kim ki bu vakfı tebdil eder ve tağyir ve ibtaline say eder ise Cenab-ı Hakk'ın gazabına ve Cenab-ı Hakk'ın ve meleklerinin ve cümle nasın lânetlerine ve firavun ve Haman ve Karun ile beraber hasir olunmağa layik ve mustehikdir ve tebdil ve tağyirine say etmek ne saltanat-ı kuvvet ile sultana ve ne ictihâdi kuvvet ile kaziye ve ne fazla zekâsı kuvvet ile fakihe halâl olmaz belki bu vakıf mevkufun aleyhim ve ashabi üzerinde vechi mastur ve nemati mesfur üzere baki ve karargir olur. Tevkii ile vakfiyenin balâsını tezyin eden hâkim; bu vakfın subut ve nufuzuna hükm edüp şer'an mevkufun aleyhim üzerine vechi mastur ve nematı mezbur üzre icra ve takrir ve imza eyledi.
Vakıfın aslı 645 H./1247 tarihli olup, H./800, H./1014, H./1092 tarihlerinde asılarından, örneklerinden yenilendiği de kayıtlar arasındadır.
Arşiv'de bulunan vakıf sayısı 55'dir. Tabii ki bunların tamamı Osmanlı ve öncesinin vakıflarıdır.
Ayrıca 1957 tarihinde Medeni kanuna göre Hüsnü Erdör; Bitlis Kızılmescid Mahallesi'ndeki Kızıl Camii'nin aydınlatma, ısıtma, temizlik giderlerini karşılamak üzere tesis şeklinde bir vakıf kurmuştur.
1967 yılında çıkan 903 Sayılı Kanuna göre kurulan ve Yeni Vakıf adıyla anılan Türkiye çapındaki vakıf sayısı 4.734'dür. Yeni vakıflarda çalışan personel sayısı 16.008'dir. Güney-Doğu Anadolu'da kurulan yeni vakıf sayısı 110'dur. Bitliste kurulan yeni vakıfların sayısı ise, 11 'dir.
Bitlis'e ait vakıfları sıralayacak olursak ;
1.Bitlis kazasında Camii Kebir Vakfı,
2.Bitlis kazasında bulunan merhum Şeyh Emir Bey aynı kasabada toprağa verilen merhum ve meşhur Bitlisi Hazretlerinin evlâdlarından Abdülgafur Efendi'nin Hankâhı için 1908 tarihli han vakfı.
3.Şeyh Emin Efendi'nin yeni inşa ettirdiği zaviyesi vakfı.
4.Mehmed Şerif Bey'in Şerefiye-i Cedide adı ile anılan Kızılmescid Mahallesindeki 1300 H/ 1882 M. tarihli Camii Şerif ve Medrese Vakfı. ( O tarihlerde Bitlis Naibi'nin Mehmed Hayri Bey olduğu bu vakfiye ile ortaya çıkmaktadır. Ayrıca Kızılmescid mahallesinde; doğu-batı-kuzeyi cadde, güneyi ise büyük mürşidlerden es-Şeyh Muhammedi'l Küfrevi es-Seyyid Leys Kaddese sırrıhül âli Hz.nin evi ve bahçesi ile çevrili yerde 2 büyük 1 küçük menzil ile yenilenen Şeyh Şirvan zaviyesini yaptırarak, gelen-geçen ile Nakşibendi tarikatının kullanımına bırakmıştır. Ayrıca Karacamo adlı mahallede 9, Bend-i Fevk ve Şeyhzâde adlı mahalde 3, Karapir mahallinde 5 olmak üzere atalarından kalan mülkü olan toplam 17 tuz kayalıklarını söz konusu Şeyh Şirvan Zaviyesine bırakmıştır. Bu vakfın şahitleri ise; Şarkıyye Müderrisi, Gari Tekke Müderrisi, Semmasi Tekke Müderrisi.)


Şerefiye Camii ( Ali Kılcı'dan )
5.Bitlis'de Şeyhan diğer eski adı ile Harhaku'da Şeyh Mirce el-merhum Abdullah el-faka-i ( Melek Nureddin Kutlumuş Vakfı. 645 H/1247 M. tarihli. )
6.1258 tarihli Kızıl Cami Mahallesi ahalisinden Mehmed Şerif Bey bin el-merhum Yusuf Paşa ibn-i Maksud Paşa Camii şerif ve medrese ve para vakfı.
7.Hacı Mahmud Ağa bin Mustafa Kethüda'nın Hatuniye Camii levazımatı için54 Dükkân ve 2 arsa vakfı.
8.1888 tarihli Bitlisli es-Şeyh Amir Hacı Bey ibn-i Maksud Paşa'nın Evic Nahiyesinde Maviş mescidi yanında inşa ettirdiği 4 oda, 10 Dükkân ve 1 değirmen vakfı.
9.Şarkıyye Camii mülhakâtından Gökmeydan adı verilen mahalledeki İslâhiye Medresesi Vakfı.
10.Müştak Baba Dergâhı vakfı.
11.Şarkıyye Medresesi Vakfı.
12.Peygamberimizin soyundan Oniki İmamlardan yedincisi olan Cafer-i Sadık oğlu İmam Musa Kâzım Kaddesallahu sırrehu'l-âli hazretlerinin evlâdından Şeyh İbrahim Zaviyesi vakfı.
13.Zeydan Mahallesine defnedilen Şeyh Mahmud Mezdifani Hazretleri'nin Tekkesi ve civarının tamir ve tevsi ile mescidi şerif vakfı.
14. 1902 tarihli Kızıl Camii Şerif vakfı.
15. Mustafa oğlu Sıdkı'nın 1902 tarihli Kızıl Cami için iki katlı mağaza ve anbar vakfı.
16.1902 tarihli Çom Mehmed Camii ve Dükkânları vakfı.
17.Çukur Nahiyesi, Norşin semtinde bulunan 1903 tarihli Haydar Bey Camii şerifi vakfı.
18.Kal'a-i Süfla camii'nin 1320 H./ 1902 tarihli vakfı.
19.Şeyh Abdullah Haşâni Kaddese sırruhu'l aziz zaviye ve türbesi vakfı.
20.Tarikat-ı Nakşibendiyeden Halidi Dergâhı'nda her sene menkıbe-i vilâdet bahri saadet hazret-i Nebevi okunmasına ait Atika Hanım'ın 1310 H./ 1892 tarihli para vakfı.
21.El-Hac Yusuf'un 1808 tarihli Yusufiye Medresesi vakfı.

22.1922 tarihli Şerefhan Camii, Medrese ve doğu zaviyesi vakfı. 23.1884 tarihli Hatuniye Camii vakfı.
24.Gazi Bey Medresesi vakfı.
25.El-Hac Mehmed ve oğlu el-hac Osman Efendi'lerin 1807 tarihinde Kurupınar Camii levazımatı için dükkân vakıfları.

26.1900 tarihli Kaba Camii vakfı.
27.1588 tarihli Hüsrev Paşa'nın Rahva Hanı yakınındaki cami vakfı. 28.1902 tarihli Hersan Mahallesinde Hamtus Camii vakfı.
29.Kiriş Baba Mescidi'ne ait iki Dükkân ve bir arsa vakfı, Defteri Hakani Muhasebesi kayıtlarından anlaşılmaktadır.
30. Halu Camii vakfı.
31.1515 tarihli İdrisiye Medresesi Vakfı.

32.Mehmed Dede Mescidi vakfı.
33.Seyyid Nefise Mescidi vakfı.
34.Kara Baba Mescidi vakfı.
35.1902 tarihli Hafız Abdülmecid Efendi oğlu Ali oğlu Mehmed Vakfı.
36. Aynil-Barid Camii Vakfı.

37.Kiriş Baba Camii vakfı. 38.Kaba Camii vakfı
39.Hacı Bey Camii ve Medresesi vakfı.
40.1896 tarihli Hersan Mahallesinde Evinç civarında Muhammdiye Medresesi vakfı.
41.1902 tarihli Taş Camii'ne ait 6,5 Dükkân, 1 han, 2 ev arsası vakfı.
42.1902 tarihli Zeydan Camii'ne ait 7 Dükkân, 8 Dükkân arsası ve bir han vakfı.
43.1904 tarihli Tahta Camii vakfı.
44.1902 tarihli Hoca Camii vakfı.
45.Alemdar Mahallesinde minber ilavesi ile camiye çevrilen Alemdar Mescidi Vakfı.
46.Molla Hasani Bamuği tarafından Gökmeydan Camii'ne yapılan vakıf.
47.1902 tarihli Şeyh Abdürrezak Efendi oğlu Şeyh Abdullah Efendi Vakfı.
48. 1904 tarihli Molla Halid bin Resul Ahmed Vakfı.
49. 1902 tarihli Hüseyin Efendi ibni Cundi bin Ali Vakfı.
50.1902 tarihli İsa Efendi ibni Rüstem bin Hüseyin Vakfı.
51.Ocak 1903 tarihli Molla Ali Efendi ibni Molla Mustafa bin Ali vakfiyesi tetkikindende 1903 yılları başında Bitlis Naibi'nin Süleyman isminde birinin olduğu anlaşılmaktadır. Bu vakfiye; Zeydan Mahallesi Zeydan Camii imam-müezzin maaşları ve diğer ihtiyaçları için , çarşıda Hatuniye vakıf Dükkânının yanında,bir Dükkân, bir kahvehane, bire berber Dükkânı, ayrıca 3 Dükkân, Penbeciler'de bir Dükkân Moytablar Çarşusunda Çelikiye Medresesi vakıf Dükkânlarının yanında bir papuçcu Dükkânı, İplik Pazarında bir Dükkân vafedilmiştir.
52.Eski adı ile Meydan, şimdiki Mutki kazasında Karacalar semtinde Mustafa oğlu eski Sadrazam Halil Hamid Paşa'nın 1783 tarihli Vakfı.

Diyarbakır Beylerbeyi Hüsrev Paşa, Ekim 1578 tarihli vakfiyesi ile; Bitlis- Rahva'da 12 ocaklı iki büyük kervansaray, bunlara bitişik bir kaç oda ve çeşme yaptırıp suyunu getirmiştir. Misafirlerin iaşesi için de mutfak, kiler, fırın, mahzen, anbar, cami yaptırmıştır. Ayrıca bir boyahane, üç Dükkân ve yoncalık tesis etmiştir. Bunların idamesi için de ; bir hamam, imaret içün bir ahur, Bitlis'de bir çifte hamam, derici esnafına mahsus bir hamam, 15 tek katlı derici dükkânı, 4 adet iki katlı dükkân, 67 Dükkân vakfetmiştir.

1578 tarihinde Diyarbakır Beylerbeyi Hüsrev Paşa tarafından yaptırılan Rahva Han ( Restorasyondan önce- Ali Kılcı'dan )


1578 tarihinde Diyarbakır Beylerbeyi Hüsrev Paşa tarafından yaptırılan Rahva Han ( Restorasyondan önce- Ali Kılcı'dan

1578 tarihinde Diyarbakır Beylerbeyi Hüsrev Paşa tarafından yaptırılan Rahva Han ( Restorasyondan sonra- Ali Kılcı'dan )

1578 tarihinde Diyarbakır Beylerbeyi Hüsrev Paşa tarafından yaptırılan Rahva Han ( Restorasyondan sonra- Ali Kılcı'dan )


1578 tarihinde Diyarbakır Beylerbeyi Hüsrev Paşa tarafından yaptırılan Rahva Han ( Restorasyondan sonra- Ali Kılcı'dan )
Rahva'daki Kervansaray'da ikâmet eden misafirlerin yemesi için , günde beş batman koyun eti, ile sabahları buğday çorbası, akşamları pirinç çorbası verilmesi gereği kadar keçi-sığır-zeytinyağı temini, her gün ekmek için 10 batman un, ekmeğin pişirilmesi için gereği kadar odun temini vakfiye şartları arasındadır. Kervansaray'a gelen her misafire, her öğün için ocak başına 2 tas çorba, beher tas 800 dirhem olması, 80 dirhem yahni, her ekmek 100 dirhem olmak üzere iki ekmek bir siniye konup üsülünce misafirlere tevzi edilmektedir. Misafir yemekten sonra
gelmiş ise, vakfiyede oda düşünülmüş ve bal, pekmez, peynir, yoğurt her ne var ise misafire ikram edileceği sarahatle vakfiyede belirtilmektedir.
Dini bayramlarda, cuma günleri ise; çorba, 400 dirhem iç pilav, 300 dirhem zerde yahut ekşi aş verilmesi ayrıca her ocağa bir kucak odun ve 20'şer dirhem mum verilmesi vakfiye şartlarındandır.
Yusuf Paşa Oğlu Mehmed Şerif Bey'in Nisan 1842 tarihli vakfiyesinde ise şu satırları görmek mümkündür:
O devirde Muş Livasına bağlı Bitlis kasabasında, Kızıl Camii Şerif Mahallesinde misafireten bulunan Yusuf Paşa'nın oğlu Mehmed Şerif Bey; es-Seyyid el-hac Mehmed Vahib Efendi oğlu Mehmed Emin önünde yaptığı vakfiyesinde: Kendi mülkü olan arsasında ve kendi parası ile, Allah'ın izni Padişah'n müsaadesiyle kargir cami; bir tarafı Subaşı Köprüsü ile bir tarafı Endez Mahallesi ve bir taraftan Cami avlusu ile çevrilen kendi arsası üzerine mutemedi tarafından yaptırılan 38 Dükkân, İplikçi Pazarı'nda birbirine bitişik 2 Dükkân ki tamamı 40 Dükkân etmektedir, ayrıca 5.000 kuruş vakfetmiştir. Dükkânlar şer'i usüle göre kiralanacak ve 5.000 kuruş, 10'u 11,5 üzerinden istirbah olunacaktır hükmü konulmuştur. Günümüz diliyle 10 kuruşa faiz 1,5 kuruştur.
Dükkân gelirlerinden elde edilen paralardam imam, müezzin, ferraş ücretlerinin ödenmesi, caminin aydınlatma ve ısıtma , temizlik giderlerinin karşılanması, medrese öğretmenlerinin maaşlarının verilmesi, cami ve Dükkânların tamirini şart koşmaktadır.
Eylül 1888 tarihli es-Şeyh Emir Bey oğlu Maksut Paşa'nın Eylül 1888 tarihli vakfiyesinde Ağıh nahiyesinde Mavus Mescidi yanında inşa ettirdiği 4 oda, 10 Dükkân (8 Dükkân kale dibinde, 2 Dükkân Saraçlar Çarşısı'nda) ve bir değirmen vakfetmiş ve cami yanında yaptırdığı 4 odada kalan öğrenciler ve Molla Hasan Banuki Mescidi'ne bitişik medrese le Kuşcuzade Mescidi'ne bitişik mektepte kalanlar için senede 30 batman pekmez, günde bir batman ekmek satınalınarak verilmesi ve cami ve Dükkânların tamirlerine sarf edilmesini istemiştir.
Yukarıda bahsedilen vakıfların ekseriyeti, 1880-1905 yılı cıvarında yapılmıştır. Bu tarihten önceki vakıflar yok muydu ?. Hayır. Elimizde kayıtlı vakıflar, Osmanlı İmparatorluğu'nun son zamanlarında 1824 tarihinde kurulan Evkaf Nazareti'ne kaydolan vakıflar veya o tarihten sonra yapılan vakıflardır. 1824 tarihinden önceki vakıfların vakfiyeleri mütevelliler elinde ya kaybolup gitmiş veya Kadı Sicilleri arasında sosyal tarih araştırmacılarını yüzyıllardır bekler duruma girmiştir. Vatandaşlar, ellerinde bulunan orijinal belgeleri Vakıflar Genel Müdürlüğüne göndermeleri, kopya veya asıllarını vermeleri kültür tarihimizi korumaya, vakıf hak ve hukukunu güvence altına almaya yardımcı olacaktır.
Vakıflar Genel Müdürlüğü Kültür ve Tescil Dairesi Başkanlığı tarafından eldeki vakıfların da digital kopyaları çıkarılarak, vakfiyelerin asılları değil de digital kopyaları üzerine araştırmacıların çalışmaları günümüzde sağlanmıştır.

Bitlis'de Vakıf Eski Eserler :

Bitlis Ulu Camii 1150 tarihinde Ebu'l Muzaffer Muhammed tarafından yaptırılmıştır.
Kızıl Mescidi'n inşa tarihi bilinmemekle birlikte mevcut kitabelerden Hüseyin Aka oğlu Alâeddin tarafından 1507 tarihinde, 1863 tarihinde de Kasım el Hacı Mehmed tarafından tamir edildiği anlaşılmaktadır.
Şerefiye Camii ve külliyesi ise, 1529 tarihinde IV. Şeref Han tarafından cami, medrese, imaret, hamam ve türbeden müteşekkil olarak yaptırılmıştır.
Kureyşi Camii'nin yapılış tarihi bilinmemekle birlikte 1810 yılında bir onarım görmüştür.
Gökmeydan semtinin bir yamacında bulunan Dörtsandık Camii 1543- 1552 yılları arasında yaptırılmıştır.
Şerefiye külliyesinin batısında bulunan Aşağıkale Camii, XVIII. yüzyıl eseridir. Taş Camii ise aynı yüzyıldandır.
İstanbul'da gömülü bulunan Eyyubi Ensari'nin kardeşi Feyzullah el-Ensari'nin gömülü bulunduğu yer, yine Bitlis'de 1783-1784 tarihlerinde Maksut Paşa tarafından yaptırılan Alemdar Camii'dir. Cami birkaç defa tamir görmüştür.
Gökmeydan Camii'nin yapılış tarihi bilinmemekle birlikte 1801 ve 1924 yılında tamir görmüştür.
Hacıbeğiye Mescidi ve Medresesi 1444 yılında İbrahim oğlu Emir Mehmed tarafından yaptırılmıştır.
Hersa Mahallesinde bulunan Nuhiyye Medresesi 1700 yıllarında ; Gökmeydan İhsaniye Medresesi 1589 tarihinde ; Hatibiye Medresesi XVI. yüzyılda; Yusufiye Medresesi 1808'de inşa edilmiştir.

Gökmedrese ( Ali Kılcı'dan )



Gökmeydan medresesi arka cephe ( Ali Kılcı'dan )


Veli Şemseddin Han, II. Şeref Han, Üçbacılar Ziyaeddin Han, Şeyh Hacı İbrahim, Şeyh Tahiri Gürgi Molla Abdurrahman ( Aynel-Bürüt), Nuh Baba, Said Şeref Han,Feyzullah Ensari, Hacı Hasan Şirvani, Çıplak Baba ( Şeyh Baba ),Türbeleri ile Memi Dede Nurani Tekke ve Türbesi, Küfrevi Türbe ve Dergahı Bitlis'de bulunan mezar abideleridir.

Memi Dede Türbesi ( Ali Kılcı'dan )

Hüsrev Paşa ( Papşin Hanı, Duhanı, Rahva ( Eleman- El Aman) Kervansarayı ve Hamamı, Başhan, Hazo Hanı da tarihi eserleri arasındadır.
1571 tarihli Hüsrev Paşa Hamamı da Bitlis vakıf eski eserleri arasındadır.
Ruslar 1914'de Doğu Anadolu'nun bir kısmını işgal ettiği sıralarda Bitlis'e kadar ilerleyerek; Bitlis Hamidiye Dergâhı Şeyh Emin Efendi Kütüphanesi'nden bir çok yazma kitap götürüldüğü, işgal sırasında Bitlis'te bulunan Said Efendi'den öğrenilmiş, İstanbul Rus Âsâr-ı Atika Mektebi Müdürü Ouspensky Kütüphanesi iade edilirken Cumhuriyet Döneminde konu gündeme gelmiş, ancak, yazma kitapların Rusya'nın çeşitli şehirlerine dağıldığı bahane edilerek eserler geri alınamamıştır .
Ruslar ayrıca Mimar Sinan tarafından plânları hazırlanan Van Hüsrev Paşa Camii İznik çinilerinin mühim bir kısmını da götürmüş, Ruslar geri çekildikten sonra bazı Ermenilerin evinde çinilere rastlanarak toplanmıştır.


Yayınlandığı Yer: SADİ BAYRAM WEB SİTESİ ,2014
Yazar : Sadi BAYRAM
Konuyla İlgili Diğer Başlıklar:
  • Kur'an Ve Bilgisayar-computer Ilişkisi
  • Amasya Uluslararası Alimler Sempozyumu Ardından
  • ?Îdî-zâde -Âkif-zâde Abdurrahim El-amasî Sülâlesi Ve Eserleri
  • Sultan ıı. Bayezıd?ın Hattatı, Amasyalı şeyh Hamdullah Kur'an-ı Kerim'i Ve Bir Hâtıra
  • ?Îdî-zâde (- âkif-zâde) Abdurrahim El-amasî Sülâlesi Ve Eserleri
  • Osmanlı Döneminde Latin Harflerine Geçiş çalışmaları
  • Mühr-ü Süleyman Ve Türk Kültürü
  • Izgü Mescid
  • Taceddin Sultan Ve Evradı
  • çift Başlı Kartal
  • Türk Kültüründe ölüm
  • Bâki Kalan Bu Kubbede Hoş Bir Sedâdır
  • Ayasofya Camii, Müze Olması Ve Ardındaki Gerçekler
  • Bosna- Hersek Ve Balkanlarda Vakıf Kültür Izleri
    (seminer Konu?mas? )
  • Ahlat Vakıfları
  • Selçuklu Kervansaraylarının Turizme Açılması
  • Hasan Paşa'nın Vakfı, şeyhülislÂm Ankaravi Mehmed Emin Efendi Vakfiyesi, Ve Ankara Sulu Han HikÂyesi
  • Yemen Fatihi Gazi Sinan Paşa Vakfiyeleri, Tezyinatı Ve Türk Süsleme Sanatındaki Yeri
  • Yakın Tarihimizde Merzifon, Merzifon Anatolian Koleji
  • Ayasofya Camii, Müze Olması Ve Ardındaki Gerçekler
  • Milli Kültür, Günümüz Türkiyesi Ve Muasır Medeniyetler Seviyesi
  • Türk Hat, Yazı-resim, Cilt Ve Tezhip Sanatı Ile Ilgili
  • Vakıflar Dergisi Makaleler Fihristi ( 27. Sayıya Kadar )
  • Cumhuriyetin 75. Yılında Vakıflar
  • Sultan ıı. Mahmud'un Vakfiyelerindeki Tezyinat
  • Maniheizm Doğuşu, Gelişimi Ve Tesirleri
  • özel Müzeler Ve Denetimleri Hakkında Yönetmelik
  • Günümüzde Sosyal Devlet Anlayışı Ve Imaretler
  • Türk'ün Yolu Nereye Gidiyor
  • Toplumumuzda Kadın Ve Vakıf Kuran Kadınlarımız
  • Osmanlı Devleti Hakkında Bir Kronoloji Denemesi
  • Toplumumuzda Kadın Ve Vakıf Kuran Kadınlarımız
  • Cumhuriyetin 75. Yılında Vakıflar
  • Medeniyetlerin Beşiği Anadolu Ve Kılikya Aphrodosıas'ı ( Tisan )
  • Anadolu Turk - ıslam Sanatında Bazı Yapılar Ve Kronolojıye Aıt Katalog Denemesı...
  • Türk Kültüründe ölüm !
  • Büyük Türk Düşünürü Hacı Bayram-ı Veli Ve Akkoyunlu Uzun Hasan'ın Ankara Hacı Bayram Türbesi'ne Vakfettiği H
  • Xıv-xıx. Yüzyıl Vakfiyelerinde Türk Tezhip Sanatınının Gelişimi, Batı Tesirleri Ve Günümüzde Yorumlayanlar
  • Anadolu'da Ilk RufÂiler Ve Hz.zeynel Abidin Ali Er-rufÂi El-abdali El-kayserani Soyuna Ait Bir Deneme Anad
  • Osmanlı Döneminde 1899 -1920 Yıllarında Istanbul Camilerinden çalınan çiniler
  • Peygamberler şehri Tarsus Ve Tarsus'da Bir özbek Vakfı
  • Başkent Ankara'nın Ihtiyacı Olan Kongre Merkezi Ne Zaman Yapılacak ?
  • Ankara Ulus Semtinde Türk Vakıf Araştırma Merkezi'nde 15.11.1998 Tarihinde Hali Sergisi Açılış Konuşması
  • Prof.dr. Albert Gabriel'e Ait Bazı Belgeler
  • Cumhuriyet'in Ilk Yıllarında Ankara'da Imâr Faaliyetlerinde
  • Cumhuriyet'in Ilk Yıllarında Ankara'da Imâr Faaliyetlerinde
  • Başbakanlık Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivinde Bulunan 12 Zilkâde 1262 H./ 21 Ekim 1846 Tarihli TeberrukÂt Eşyası
  • Atatürkcülük Ve 2001'li Yılların Türkiyesi üzerine
  • Ahilik Ve çıraklık Eğitim Ve öğretim Vakfı
  • Eski Eser Kaçakcılığı, Koleksiyonculuk Ve Müzecilik Tarihimize Bir Bakış
  • Cumhuriyet'in Derinliklerinden Hatıralar : Eski Ankaralılardan Dostum Sayın Nurettin Daş Ile
  • Medeniyetlerin Beşiği Anadolu Ve Kılikya Aphorodisias'ı ( Tisan Yapı Kooperatifi )-anatolıan : The Cradle Of Cı
  • Sultan ıı. Bayezıd'ın Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi'nde Bulunan Vakfiyelerindeki Tezyinat Ve
  • Bektaşi Nutku (kendini Bil Ki, Tanrıyı Bilesin)
  • Kültürümüzde Hoşgörü
  • Fatih Sultan Mehmed'in Eyüp Sultan Külliyesi Vakfiyesi
  • Hicaz Demiryolları Ve Vakıflar
  • Mostar Köprüsü Restorasyonu Hakkında Ilk ön Rapor
  • Atatürkün Vakıflar Hakkındaki Konuşmalrı
  • Selçuk-name
  • Xıv-xıx. Yüzyıl Vakfiyelerinde Türk Tezhip Sanatınının Gelişimi, Batı Tesirleri Ve Günümüzde Yorumlayanlar
  • Konyadaki Esk; Eserler Hakkında Atatürkün Başbakan Ismet Inönüye Telgrafı
  • Atatürkcülük Ve 2001'li Yılların Türkiyesi üzerine
  • Ord.prof.dr. Ahmed Süheyl ünver
  • Türk Kültürü Ve Yoksulluğu Ortadan Kaldırmak Için
  • Istanbul'un Fethine Kadar Beylik Dönemi Vakfiyeleri
  • Kıbrıs, Gürcistan, şirvan Fatihi Lala Mustafa Paşa'nın 1563 Tarihli Vakfiyesi
  • Vakıf Arazilere Ve Gayrimenkullerine Tecavüz Ve Düşündürdükleri
  • Günümüzde Sosyal Devlet Anlayışı Ve Imaretler
  • Vakıflar Genel Müdürlüğü'nün Tekke Ve Zaviyelerin Kapatılmasından Sonra Taşınır Kültür Varlıklarının Korunması Ile
  • Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi'nde Bulunan 1783-1810 Tarihleri Arasında Işlem Görmüş Bir Mühür Tatbik Deft
  • Türk Kültürünün Temeli Vakıflardır
  • Kültür Bakanlığı Tarihçesi Ve Milli Kültürümüz
  • Milli Kültür, Günümüz Türkiyesi Ve Muasır Medeniyetler Seviyesi
  • Eyüp Sultan Türbesi'nde 1919-1920 Tarihlerinde Yapılan
  • Merzifonlu Hacıbayramoğlu Maden Mühendisi Mehmed Akif Efendi
  • Selçuklu Tarihi, Selçuk Adı
  • Cumhuriyet Dönemi Kültür çınarlarından : Mahmut Akok
  • Mardin Vakıfları,imam Zeynel Abidin'in 1158 M. Tarihli, Ve
  • Tarihte Türk Adı Ne Zaman Ortaya çıktı ?
  • Sahib Ata Fahrü'd-din Ali'nin Konya Imaret Ve Sivas Gökmedrese Vakfiyeleri
  • Phil.dr.hamit Zübeyr Koşay
  • Bulgarlar'ın Antik Başkenti Bulgar şehrindeki Islam Dönemi Mimari Eserlere Ait Panorama
  • Taşınır Kültür Varlıklarımızın Korunması Ve Yasa Dışı Trafiğinin önlenmesi
  • Ragıp Efendi'nin 1913-1922 Yılları Sibirya Ve Türkistan
  • Istanbul Vakıf Hat Sanatları Müzesi'nde Bulunan Tılsımlı Iki Gömlek Ve Kültürümüzdeki Yeri
  • Niksar Vakıflarına Genel Bir Bakış
  • Gazi Yahya Paşa'nın 1506 Tarihli Vakfiyesi
  • Başbakanlık Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivinde Bulunan 12 Zilkâde 1262 H./ 21 Ekim 1846 Tarihli TeberrukÂt Eşyası
  • Kanuni Sultan Süleyman'ın Oğlu şehzade Mehmed'in 1548 Tarihli Vakfiyesi, Hududnamesi Ve Türk Sanatındaki Yeri
  • Merzifon Ulu Camisinin Yeri Ve Merzifon'da Türk Islam Eserleri
  • Merzifon, çelebi Sultan Mehmed Vakfı üzerine Bazı Belgeler
  • Hayat Ağacı, Kültürümüzdeki Yeri, önemi Ve Mitlerin Ardındaki Gerçek
  • Türk Kültürünün Izleri üzerinde Araştırmalar: Etrüskler'in Ilk Vatanı Anadolu Mu? : Truva Savaşı Ve Etrüskler
  • Yıldız çini Fabrikasına Ait Birkaç Vesika
  • Selçuklu Vakfiyeleri üzerine Bazı Düşünceler
  • Xıv. Asırda Tezhiblenmiş Beylik Dönemine Ait üç Kur'an Cüzü
  • Baki Kalan Bu Kubbede Hoş Bir Sedadır
  • Osmanlı Devletinin Kuruluşunun 700. Yıldönümü Münasebetiyle: Sultan ı.mahmud'un Orjinal Iki Vakfiyesi
  • ııı. Selim'in Vakfiyelerindeki Tezyinat Ve Türk Süsleme Sanatına Batı Sanatının Tesirleri
  • Osmanlı Dönemi Bazı Vakfiyelerin Hayır şartlarından Damlalar !
  • Bektaşilik Ve Masonluk
  • Minyatürle Ilgili Seçilmiş Bibliyografya
  • Kaynaklara Göre Güney-doğu Anadolu'da Ptoto- ön Türkler
  • çelebi Mehmed Vakfı Arazisi üzerine Kurulan Merzifon Anatolian Koleji Ve Hastaneye Ait Bilgiler
  • Eski Eser Kaçakcılığı, Koleksiyonculuk Ve Müzecilik Tarihimize Bir Bakış
  • Safranbolulu Izzet Mehmet Paşa Vakfiyesi Ve Kütüphanesine Ait Tezyinatlı Iki Kur'an-ı Kerim
  • Istanbul Depremleri Ve Mimar Koca Sinan'ın Bilinmeyen Bazı Teknikleri
  • Merzifon'da Bilinmeyen Br Türbe '' Künbet Hatun ''
  • özel Müzeler Ve Denetimleri Hakkındaki Yönetmelik
  • Vakıf Eski Eserlerin Yeni Koruma Politikası
  • Sultan ııı.osman Vakfiyesi, Tezyinatı, Cilt Sanatı Ve Türk Kültüründeki Yeri
  • The Deed Of Foundatıon Of Sultan Osman The Thırd, ıts Embellıshments, Bındıng And ıts Place ın Turkısh Culture
  • Hacı Bektaş-ı Veli, Merzifon'da Piri Baba, Budapeşte'de Gül Baba Ve Bazı Bektaşi Vakıfları
  • Nurbanu ( Atik ) Valide Sultan'ın Istanbul-üsküdar'da 1582 Tarihinde Tesis Ettirdiği Vakfiyesi
  • Girit Defterdarı Rıdvanzade Hacı Mehmed Efendi Oğlu Ali Efendi'nin 1748 Tarihli Vakfiyesi Ve Tezyinatı
  • Bir çınarın Ardından... Yılmaz önge Dostumuz Hakkında Kısa Anekdotlar...
  • Beyhan Sultan Vakfiyeleri Ve Tezyinatları
  • Beypazarı Vakıflarına Genel Bir Bakış Ve Beypazarı Sadr-ı Azam Nasuh Paşa Hanı
  • Türk Kültürü Ve Biz
  • Bulgaristan'da Bulunan Osmanlı Vakıflarıdan Bir Demet
  • Bulgaristan'da Müftü Yardımcısı Yetiştiren Bir Vakıf Kuruluşu: Nüvvap
  • Ladik Ve Seyyid Ahmed-i Kebir Er-rıfai Hazretleri
  • Vakıflar Genel Müdürlüğü Halı Müzesi'nde
  • Bektaşi Nutku
  • Balkanlar Ve Kosova Facıası
  • Cumhuriyet'in Kuruluşunun 90. Yılında Başkent Ankara:
  • Istanbul Fethinin 555. Ayasofya'nın Müze Olmasının 74. Yıldönümü Vesilesiyle:
  • Atatürk'ün Vakıflarla Ilgili Sözleri
  • 893 H / 1488 M. Tarihli Akkoyunlu Yakub Han Vakfiyesi
  • Komünizmin Sembolü Lenin Yıkıldı, Sıra Bizans'ı Dize Getiren Fatih Sultan Mehmed'e Mi Geldi ?
  • Afganistan Tarihine Kısa Bir Bakış Ve Türk Subaylar Eskden Olduğu Gibi Milenyumda Da Afganistan Ordusunun EğitimÄ
  • Ayaş Vakfiyeleri üzerine Bir Deneme
  • Hacı Bayram-ı Veli Ve Tarıhe Bağlılık
  • Amasya-taşova- Alparslan Beldesi Seyyid Nureddin Alparslan Er- Rufâi'nin 655 H./1257 Tarihli Arapça Vakfiyesi Tercümesi Ve
  • Birgi Ulu Camii Içşn 1327 M. Tarihinde Yazılan Kur'an
  • Ankara'da Roma Anıtı- Res Gestae
  • A N " Akhi " Genealogical Tree
  • Milenyum Ruyası: Osmanlı Devleti'nin 700 Kuruluş Yıldönümü Ve Düşündürdükleri üzerine Bir Deneme
  • Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi'nde Bulunan Kendinden Desenli üzeri Yazılı Iki Kumaş
  • Kur'anda Yol Gösterici Ayetler
  • Osmanlıda Resi Ilk Müze Adı Ne Zaman Ortaya çıktı?
  • Amasya Vakıflarına Toplu Bakış
  • Izmir Bahri Baba Eski Musevi Mezarlığı
  • Anadolu'da Xııı. Yüzyıl Başlarında Bir Rufâi Zaviyesi
  • Glazed Tles Stolen From ıstanbul Mosques Between 1899-1920 Ottoman Period
  • Sultan ıı. Abdulhamid'in 1888 Tarihli Vakfiyesi Tezyinatı Ve Osmanlı Imparatorluğunda Ilk Toplu Konut Projesi
  • Tokat Vakıfları
  • şehirciliğe Katkısı Olan Kadınlar: Istanbul _üsküdar- Toptaşı, Nûrbânû ( Atik Valide ) Sultan Külliyesi
  • Türk Hâkimiyeti Döneminde Merzifon Mezarlıkları
  • Anadolu'da Xııı.y�zyıl B�r Rufa� Zav�yes�
  • Hayatını Vakıflara Vakfeden Y.mimar -mühendis Prof.dr. M. ılmaz önge
  • Başbakan Ismet Inönü'nün Cami,mescit Ve Diğer Vakıf Eski Eserlerin Korunmasıyla Ilgii Bütün Bakanlıklara Ve Genel Müdürlüklere G
  • EvkÂf-ı IslÂmiye Müzesi'nin Kuruluşu Ve Yönetmeliği
  • Giresun Ili Vakıflarına Toplu Bir Bakış
  • Türk-islam Yapılarında Kronoloji Denemesi
  • Merzifon Tarihinden Yapraklar
  • Momumentum Ancyranum-res Gestae- Ankara Yazıtı-augustus'un Yaptı?ı ??ler
  • Bayramlu Beyliği (hacıemiroğulları )
  • Osmanlı Devletinde Vakıflar Ve Sultan ıı. Bayezıd'ın Vakfiyeleri
  • Kur'an Ve ılım
  • Kur'anda Yol Gosterici Ayetler
  • Kur'an'ı Kerimdeki Cinle Ilgili Ayetlerin Tamamı
  • Kur'an-ı Kerim'ın Arapca ındırılmesı ıle ılgılı Ayetler
  • Xıı-xııı.yüzyıl Türk Hamamları
  • Tanrı Ve Yazğı
  • Balkanlar Ve Kosova Faciası
  • Amasyalı Meşhur Eski Devirdeki Tarihçiler
  • Başkent Ankaranın Kongre Merkezi Ne Zaman Yapılacak
  • Anadolunun Gobegınde 1229 Tarıhlı Tascı Ustalarının Dantel Gıbı ısledıgı Dıvrıgı Ulu Camı Ve Darussıfası
  • Merkez Efendının Mursıdı Merzıfonlu Sunbul Sınan
  • Merzıfonlu Tarıhcı ısmaıl Hamı Danısment
  • Amasyalı Tarıh Ve Cografyacılar
  • Milli Kütüphane'nin Dire?i Dr. Müjgan Cunbur 85 Ya??nda
  • Bektasılık Ve Tasavvuf
  • Alev?lerde Nas?p Alma Tören?
  • Asker? Kat?p Hafız ?brah?m Ethem Efend?’nin Eyüp Sultan Türbes?ne A?t Nukut Vakf?yeler? - Türkiye Vak?flar Bank.özelle?tir
  • Tar?kat-ı Rufaî ( Anonim )
  • Türk Tezh?p San'atına Genel B?r Bakı?
  • Sultanahmet Halı Müzes? Ve Vakıflar
  • Tokat Vakıfları
  • Toplumumuzda Kadın Ve Vakıf Kuran Kadınlarımız
  •