TÜRK-İSLAM KÜLTÜR VE MEDENİYETİ - TURK'S AND ISLAMİC CİVİLİZATİOAN, FOUNDATİONS, ART,HİSTORİCAL ART, HİSTORY
?Îdî-zâde (- âkif-zâde) Abdurrahim el-Amasî Sülâlesi ve Eserleri
?Îdî-zâde Abdurrahim el-Amasî Sülâlesi ve Eserleri
Family Tree and Books of ?Îdî-zâde Abdurrahim Amasî ( 1763-1832)
Sadi BAYRAM
Özet
Kitâbü?l-Mecmû Fi?l-Meşhudi ve?l Mesmu yazarı ve Sultan III. Mustafa?nın kızı, III.Selim?in kardeşi Beyhan Sultan Vakfiyesini de tasdik eden Evkâf Müfettişi, Hacıbayramoğullarından Koca Müfti Âkif Efendi?nin torunu olup H.1177 / Eylül 1763 ?de Amasya?da doğmuştur. Eserleri Arapça ve Farsçadır. Şiirleri de yine Arapça ve Farsça tâlik hatla yazılmıştır. Amasyalı Âkif-zâde Abdurrahim 1806?da kendi yazdığı arapça ?Kitâbü?l-Mecmû? Fi?l-Meşhûdi ve?l-Mesmû-i fi Teracimi?l- Meşayihi ve?l Ülemâ? adlı eserinde seceresini şöyle veriyor :
?? Ben Abdurrahim bin İsmail bin Mustafa Âkif el-Amasi bin Muhammed Bayram el Merzifonî, Amasyalı Akif Efendi?nin torunuyum. Anne tarafından soyum Abdurrahim binti Fâtma?dır. Nuri Efendi el-Lâdiki olarak bilinir. Şeyh Seyyid Ahmed el-Kebir soyundandır ki, o hâl sahibidir. Amasya?daki Zeynel Abîdîn silsilesinden şerif sülâlesindendir.??,
Kökü Anadolu Selçukluların son dönemleri olan 748 H. /1247 yıllarında yaşayan; o devirde Amasya?ya bağlı olup, şimdiki Samsun-Lâdikli Küçek Seyyid-i Ahmed-i Kebir er-Rufâî, oğlu 1360 tarihlinde vefat eden Seyyid Necmeddin Yahya er-Rufâî, İstanbul Beşiktaş?da türbesi bulunan Kanunî Sultan Süleyman?ın süt kardeşi, Şeyhülislâm Yahya Efendi, Merzifonlu Bayram Efendi, Şeyhzâde Koca Müftü Akif Efendi?ye dayanan Amasyalı Akif-zâde Abdurrahim?in İstanbul Kadılığı Şer?iyye Sicillerine bir kayıt olmamasına karşılık, Bab Mahkemesinde 1225-1227 yılları arasında kadılık yapmış olduğu Bab Mahkemesi Şer?iyye Sicilinde görülmektedir. Evkâf Müfettişliğine kadar yükselmiş, Beyhan Sultan Vakfiyesini tasdik etmiştir.
Amasyalı Âkif-zâde Abdurrahim eserleri şunlardır :1.? Kitâbü?l-Mecmû? Fi?l-Meşhûdi ve?l-Mesmû-i fi Teracimi?l- Meşayihi ve?l Ülemâ ?;2.? Mir?âtü?n-Nâzirin fi münebbihati?l-mütesavifetit ?tahirin ?;3.? Ünvânü?l-Meşâyih?;4.? Mühimmâtü?s-Sûfiye?;5.? Şuletü?l-Yâkîn?;6.? Takribü?l-Mübtedî?;7.? Sebîlü?s-Sâlikin?; 8.Risale fi Beyani?t-Talâk bi-Lâfzati Bıraktım Tekau Rec?iyyen; 9. ?Makamat? tarzı şiirleri; ?10.?Mecelletü?l- Mehâkim? adlı fetva eseri ve risaleleri vardır
Abstract
Îdî-zâde Abdurrahim el-Amasî, the author of Kitâbü?l-Mecmû Fi?l-Meşhudi ve?l Mesmu, was born in Amasya in 1177 H. ( any year of the Hegira era)/September 1763 AD., grandson of Hacıbayramoğulları Grand Mufti Akif, and he was the Foundation Inspector who approved Beyhan Sultan?s ( Sultan III. Mustafa?s daughter and III.Selim?s sister ) Waqf ( Foundation). His books written in Arabic and Persian. His poets were also written in Persian and with an Arabic style of script. Âkif-zâde Abdurrahim described his family tree in his book Kitâbü?l-Mecmû? Fi?l-Meşhûdi ve?l-Mesmû-i fi Teracimi?l- Meşayihi ve?l Ülemâ? written in 1806 with these words;?I am Abdurrahim, my father is İsmail, his father is Mustafa Âkif el-Amasi, his father is Muhammed Bayram el Merzifonî, I am grandson of Amasyalı Âkif Efendi. On my maternal side my family tree goes to Abdurrahim?s daughter Fatma known as Nuri Efendi el-Lâdiki.
Küçek Seyyid-i Ahmed-i Kebir er-Rufâî ( 1247 A.D. ?), oğlu (1360 A.D. ?) Seyyid Necmeddin Yahya er-Rufâî who lived in Samsun-Ladikli in 1247 A.D. the last term of Anatolian Seljuk State, Shaykh al-IslamYahya Efendi ( has a tomb in İstanbul Beşiktaş), Merzifonlu Bayram Efendi and Şeyhzâde ?Koca Müftü Âkif Efendi? were Abdurrahim?s ancestors. Altough Âkif-zâde Abdurrahim had no record in İstanbul Court, he was seen as a qadı in between 1225-1227 in ?Bab? Court Records. He had risen to the rank of Foundation Inspector, and approved Beyhan Sultan?s Foundation.
Âkif-zâde Abdurrahim?s works are: 1.? Kitâbü?l-Mecmû? Fi?l-Meşhûdi ve?l-Mesmû-i fi Teracimi?l- Meşayihi ve?l Ülemâ ?; 2.? Mir?âtü?n-Nâzirin fi münebbihati?l-mütesavifetit ?tahirin ?;3.? Ünvânü?l-Meşâyih?; 4.? Mühimmâtü?s-Sûfiye?; 5.? Şuletü?l-Yâkîn?; 6.? Takribü?l-Mübtedî?; 7.? Sebîlü?s-Sâlikin?; 8.Risale fi Beyani?t-Talâk bi-Lâfzati Bıraktım Tekau Rec?iyyen?;9. ?Makamat styl poetry?; 10.?Mecelletü?l- Mehâkim?
Anahtar : Seyyid Küçek Ahmed-i Kebir er-Rufâî, Bayram Efendi, ?Îdî-zâde, Mustafa Âkif-zâde, Âkif-zâde Abdurrahim, Kitâbü?l-Mecmû?.
Key Word: : Seyyid Küçek Ahmed-i Kebir er-Rufâî, Bayram Efendi, ?Îdî-zâde, Mustafa Âkif-zâde, Âkif-zâde Abdurrahim, Kitâbü?l-Mecmû?.
Sadi BAYRAM
1640-1806 tarihleri arasındaki Osmanlı ülkesinde bulunan öncelikle kendi hocaları ve âlimlerin kısa biyografilerinden bahseden Kitâbü?l-Mecmû Fi?l-Meşhudi Ve?l Mesmu yazarı ve Sultan III. Mustafa?nın kızı, III.Selim?in kardeşi Beyhan Sultan?ın Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi?nde mahfuz K.57 numaralı Vakfiyesini de tasdik eden Evkâf Müfettişi, Hacıbayramoğullarından Koca Müfti Âkif Efendi?nin torunu olan Âkif-zâde Abdurrahim bin İsmail bin Âkif el Amasî, H.1177 / Eylül 1763 ?de Amasya?da doğmuştur . Eserleri Arapça ve Farsçadır. Şiirleri Arapça ve Farsça olarak tâlik hatla yazılmıştır. Amasyalı Âkif-zâde Abdurrahim ( 1763-1816) kendi yazdığı Arapça Kitâbü?l-Mecmû? Fi?l-Meşhûdi ve?l-Mesmû-i fi Teracimi?l- Meşayihi ve?l Ülemâ eserinde aile seceresini şöyle veriyor :
?? Ben Abdurrahim bin İsmail bin Mustafa Âkif el-Amasî bin Muhammed Bayram el-Merzifonî, Amasyalı Âkif Efendi?nin torunuyum. Anne tarafından nesebim Abdurrahim binti Fâtma?dır. Nuri Efendi el-Lâdikî olarak bilinir. Şeyh Seyyid Ahmed el-Kebir neslindendir ki, o hâl sahibidir. Amasya?daki Zeynel Ab?îdîn silsilesinden şerif sülâlesindendir .??,
Milâdî 1245?lerde ; eskiden Amasya?ya bağlı olup, bugün Samsun-Lâdikte medfun Küçek Seyyid Ahmed-i Kebir er-Rufâî oğlu Amasya-Hakale (Yolpınar)? medfun 1360 tarihinde vefat eden Seyyid Necmeddin Yahya er-Rufâî soyu, Amasyalı 900 H./1495?de vefat eden Amasyalı meşhur Kadılardan Sadreddin Recep Çelebi soyu ile birleşerek, Recep Çelebi Sülâlesi adını alır.
Bu sülâleden Bayram-zâde ve Şaban-zâde soyları çıkmıştır. Bayram-zâde Kolu, Amasya-Merzifon, Çankırı, Ankara, İstanbul?da yeni kollara ayrılmıştır. Şaban-zâde kolu ise Amasya ve İstanbul?da çoğalmıştır. Kanunî Sultan Süleyman?ın süt kardeşi de olan ve İstanbul Beşiktaş?da Türbe ve Tekesi olan Şeyhülislâm Yahya Efendi, Zekeriya Efendi gibi Şeyhülislâmlar; Hasan Efendi ve Şeyh Mahmud Şifâî gibi iki Kazasker çıkmıştır .
El-?Îdî Muhammed bin Ahmed , kökü Merzifonlu, Sultan Bayezıd Medresesi Müderrisi ve Amasya Müftüsü Ebu Muhammed Bayram Efendi?ye , 1033 H./ 1654 M. yıllarında Amasya Bayezıd Sultaniye Medresesi Müderris ve Müftüsü, Merzifonlu Mustafa Efendizâde ?Îdî Bayram Efendi, 1099 H./ 1688?de, yine Sultaniye Müderrisi olup Trablusşam Mollası olan ?Divan-ı Bedia? sahibi, aynı soydan ikinci ayrı bir (torun) ?Îdî Bayram Efendi, Amasya Müftüsü olup 1173 H./ 1759-60?da Amasya?da vefat eden ?Îdî-zâde Koca Müftü adıyla tanınan Mustafa Âkif , vefatı üzerine O?nun yerine geçen oğlu İsmail Efendi?ye dayanan Amasyalı Âkif-zâde Abdurrahim İstanbul Kadılığı Şer?iyye Sicillerinde bir kayıt olmamasına karşılık, Bab Mahkemesinde 1225-1227 yılları arasında kadılık yapmış olduğu Bab Mahkemesi Şer?iyye Sicilinde görülmektedir. Evkâf Müfettişliğine, Mekke ve Medine Müfettişliğine kadar yükselmiş, Beyhan Sultan Vakfiyesini tasdik etmiştir. Ölümüne ait üç tarih vardır . İstanbul Şehzâde Camiî haziresinde müezzinlere ayrılmış olan hücrenin ön tarafındaki mezartaşında meâlen? Merhum ve mağfur, Allah?ın rahmetine muhtaç ve gark olan, Mekke ve Medine?nin Müfettişi Âkif-zâde olarak bilinen Seyyid Hacı Abdurrahim Efendi. Ruhu için el-Fatiha. H.1223/ 1808 M.?
Âkif-zade Abdurrahim?in el-Âmasî?nin kaynaklarda üç ölüm tarihi mevcuttur.1223 H./1808 M., 1231 H./ 1815-16 M. ve 1232 H./ 1816-1817 M. Her halde mezartaşında 1223 H. tarihi yazılırken hakkâk, 2 ve 3 rakamları sehven yer değiştirmiş olmalı, 1227 de kadılık yaptığına göre ölüm tarihinin 1816 olması daha mantıklı gelmektedir. Ayrıca III.Selim?in kız kardeşi Beyhan Sultan?ın Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi, K.57 numaralı, 5. Ek, 7 Şaban 1230 H./ 15.07.1815 tarihli zeyl vakfiyeyi Evkâf Müfettişi olarak tasdik etmesinden, 1815 ?de hayatta olduğunu ispatlamaktadır.
Amasyalı Âkif-zâde Abdurrahim eserleri şunlardır :
1.? Kitâbü?l-Mecmû? Fi?l-Meşhûdi ve?l-Mesmû-i fi Teracimi?l- Meşayihi ve?l Ülemâ ?
2.? Mir?âtü?n-Nâzirin fi münebbihati?l-mütesavifetit-tahirin ?
3.? Ünvânü?l-Meşâyih?
4.? Mühimmâtü?s-Sûfiye?
5.? Şuletü?l-Yâkîn?
6.? Takribü?l-Mübtedî?,
7.? Sebîlü?s-Sâlikin?,
8. ?Risale fi Beyani?t-Talâk bi-Lâfzati Bıraktım Tekau Rec?iyyen ?,
9.?Makamat tarzi şiirleri ?,
10. ?Mecelletü?l- Mehâkim? adlı fetva eseri ve risaleleri vardır.
Ancak on eserden Kitâbü?l-Mecmû? Fi?l-Meşhûdi ve?l-Mesmû, adlı eserin istinsah kopyası İstanbul Fatih, Millet Kütüphanesindedir. İstanbul Üniversitesi Nadir Yazma Eserler Kütüphanesi 297.5, NEKTY.01509 numarasıyla kayıtlı, tâlik hatlı, islâm fıkhına dair, 1238 H./ 1823 tarihli , 300x185 mm. ebadında Ahmet Reşid tarafından yayına hazırlanmış ? Mecelletü'l-Mehakim ? adlı eserinin de olduğu anlaşılmaktadır . Ünvânü?l Meşayih, Mühimmatü?s Sûfiyye, Şuletü?l Yâkîn, Sebilü?s-Sâlikin adlı eserlerin hangi kütüphanede veya kimin koleksiyonunda olduğunu bilemiyoruz . Ancak; Amasya Tarihi Yazarı Hüsameddin Abdi Yasar, yukarıda belirtilen eserleri Bağdatlı İsmail Paşa?nın Köyündeki evinin kütüphanesine gördüğünü kaydetmektedir. Köyündeki evinin Kütüphanesi ibaresinden İstanbul- Bakırköy olma ihtimalinin yüksek olduğu düşünülmektedir. Zira İsmail Paşa Bakırköy?de vefat etmiştir.
Reisü?l-Kurra Abdullah İbn-i Salih Eyyubî, ( 1836), Amasyalı Âkifzâde?nin Mirâtü?n-Nazirin adlı eserini şerh etmiştir .

Kaynakça:
Abdi-zâde Hüseyin Hüsameddin, Amasya Tarihi, ( Sadeleştirenler:Dr.Ali Yılmaz-Dr.Mehmet Akkuş), Amasya Belediyesi Yayınları, Ankara 1986,
Amasyalı Âkif-zâde Abdurrahim ( 1768-1815), Kitâbü?l-Mecmû Fi?l-Meşhûdi Ve?l Mesmû, ( Arapçadan Çeviren. Doç.Dr. Hikmet Özdemir) İstanbul 1988.
Bağdatlı İsmail Paşa, Hediyyetü?l-ârifîn esmaü?l-müellifîn ve asâru?l-müellifîn, Millî Eğitim Basımevi, İstanbul 1990, C. 1, C.2.
Bayram, Sadi,?Samsun-Ladik ve Seyyid Ahmed-i Kebir Hazretleri?, Ondokuzmayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, Samsun 1990, S.5.
Bayram, Sadi,? Lâdik ve Seyyid Ahmed-i Kebir er Rufaî Hazretleri?, Türk Dünyası Araştırmaları, S.74, Ekim 1991, Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı, Renk Ofset, İstanbul 1991
Bayram, Sadi,? Beyhan Sultan Vakfiyeleri,Tezyinatları ve Türk Tezhip Sanatındaki Yeri?, XI.Türk Tarih Kongresi, Ankara, 5-9 Eylül 1990, Kongreye Sunulan Bildiriler, Ankara 1994,C.III, s.1133, Levha.310.,Res.13.;
Bayram, Sadi, Tarihte Merzifon, Amerikan Anatolian Koleji ve Belgelerle Ermeni Ayaklanmaları, Ankara 2012.
İstanbul Millet Kütüphanesi, 89, Ali Emiri Tasnifi 2527,
İstanbul Süleymaniye Kütüphanesi, Aşir Efendi 421-006,
İstanbul Süleymaniye Kütüphanesi, Esat Efendi 916, 1706,
İstanbul Süleymaniye Kütüphanesi, H.Hayri Abd. Ef. 00030
Kaya, Yrd.Doç.Dr. Süleyman, ? Âkifzâde?nin Mecelletü?l Mehakim İsimli Eseri Çerçevesinde Osmanlı Fetvasında Değişim?, Marmara Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Dergisi, S. 40, 2011/1,
Menç,Hüseyin, Tarih İçinde Amasya, Amasya Belediyesi Yayınları, 2014,
Olcay,Osman Fevzi,Amasya Şehri, ( Sadeleştirenler Harun Küççük-Kurtuluş Altunbaş), Amasya Belediyesi Yayınları, 2014, 2.bs .
Uludağ,Süleyman, İslam?da Faiz Meselesine Yeni Bir Bakış, İstanbul 1998.


DİPNOT :
Klâsik Arkeolog-Sanat Tarihçi.1965-1972 yıllarında, Önasya Dergisi Sahibi.Vakıflar Genel Müdürlüğü Kültür ve Tescil Daire Başkanı, 2002?de emekli araştırmacı. .
Abdi-zâde Hüseyin Hüsameddin, Amasya Tarihi, ( Sadeleştirenler:Dr.Ali Yılmaz-Dr.Mehmet Akkuş), Amasya Belediyesi Yayınları, Ankara 1986, s.271.; Amasyalı Âkif-zâde Abdurrahim ( 1768-1815), Kitâbü?l-Mecmû Fi?l-Meşhûdi Ve?l Mesmû, ( Arapçadan Çeviren. Doç.Dr. Hikmet Özdemir) İstanbul 1988,
Osman Fevzi Olcay, Amasya Şehri, ( Sadeleştirenler Harun Küççük-Kurtuluş Altunbaş, Amasya Belediyesi Yayınları, 2014, 2.bs. s.83.
.Sadi Bayram,? Beyhan Sultan Vakfiyeleri,Tezyinatları ve Türk Tezhip Sanatındaki Yeri?, XI.Türk Tarih Kongresi, Ankara, 5-9 Eylül 1990, Kongreye Sunulan Bildiriler, Ankara 1994,C.III, s.1133, Levha.310.,Res.13.; Osman Fevzi Olcay, A.g.e. s.83.
Mehmed Süreyya, Sicil-i Osmânî, C.1/190?da : Seyyid Küçek Ahmed-i Rufâî?nin asıl adı olarak ? Taceddin bin Kudbeddin bin Şemseddin bin Muhammed Rufâî ?olarak zikredilir ve 748 H./1247 M. tarihi verilir.
Amasyalı Âkif-zâde Abdurrahim ( 1768-1815), Kitâbü?l-Mecmû Fi?l-Meşhûdi Ve?l Mesmû, ( Arapçadan Çev. Doç.Dr. Hikmet Özdemir) İstanbul 1988, s.389-391.
Sadi Bayram?Samsun-Ladik ve Seyyid Ahmed-i Kebir Hazretleri?, Ondokuzmayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, Samsun 1990, S.5, s.11-22.; Sadi Bayram;? Lâdik ve Seyyid Ahmed-i Kebir er Rufaî Hazretleri?, Türk Dünyası Araştırmaları, S.74, Ekim 1991, Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı, Renk Ofset, İstanbul 1991, s. 139-156.
Sadi Bayram, Tarihte Merzifon, Amerikan Anatolian Koleji ve Belgelerle Ermeni Ayaklanmaları, Ankara 2012, s.61.
Abdi-zâde Hüseyin Hüsameddin, A.g.e.s. 262.
Abdi-zâde Hüseyin Hüsameddin, A.g.e.s. 262.
Bağdatlı İsmail Paşa , Hediyetü?l-Ârifîn, Esmâü?l-Müellifin ve Âsârü?l-Musannifîn, C.2,s.129.
Amasyalı Âkif-zâde Abdurrahim , A.g.e.s. 82-83;El-Hac Bayram Efendi?nin kabri Hacı İlyas Mahallesi Recep Çelebi Türbesi?ndedir. Abdi-zâde Hüseyin Hüsameddin, A.g.e.s 161.
Osman Fevzi Olcay, Amasya Meşhurları, 70; Sicil-i Osmani? , Cilt 2 s.133.
Mezarı İstanbul-Ok Meydanı Nasuh Baba Türbesi civarı, Çevrim Mezarlığı doğu tarafında hususi bir yerdedir.Bkz. Abdi-zâde Hüseyin Hüsameddin, A.g.e.s. 173.
Bağdatlı İsmail Paşa , Hediyetü?l-Ârifîn, Esmâü?l-Müellifin ve Âsârü?l-Musannifîn, C.1,s.565.
Bağdatlı İsmail Paşa, Hediyetü?l-Ârifîn, Esmâü?l-Müellifin ve Âsârü?l-Musannifîn, C.1, s.221; C.2, s.451; Hüseyin Menç, Tarih İçinde Amasya, Amasya Belediyesi Yayınları, 2014, s.418.
Osmanlı Devleti?nde büyük şehir kadılarının yardımcısı olan nâiblerin başkanlık yaptığı mahkeme.
Bağdatlı İsmail Paşa, Hediyyetü?l-ârifîn?de Âkif-zâde?nin vefat tarihini 1232 olarak verirken (Hediyyetü?l-ârifîn esmaü?l-müellifîn ve asâru?l-müellifîn, Millî Eğitim Basımevi, İstanbul 1990, C. 1, s. 565), diğer eseri Îzâhu?l-meknûn?un bir yerinde 1223 (Îzâhu?l-meknûn fi?z-zeyli alâ Keşfi?zzunûn, İstanbul 1971, C.I, 313), bir diğer yerinde ise 1232 tarihini verir (II, 5). Ziriklî (Hayreddin Ziriklî, el-Â?lâm kamûsu terâcimi li eşheri?r-ricâl ve?n-nisâ, Beyrut 1992, III, 343, Kehhâle (Ömer Rıza Kehhâle, Mu?cemü?l-müellifîn terâcimu musannifi?l-kütübi?l-Arabiyye, Mektebetü?l-Müsenna, Beyrut 1957, III, 202), Karabulut (A. Rıza Karabulut, A. Turan Karabulut, Dünya Kütüphanelerinde Mevcut İslam Kültür Tarihi ile İlgili Eserler Ansiklopedisi, Kayseri, C. III, 1714) Bağdatlı İsmail Paşa?ya atıfla 1232 tarihini verirler. Doç.Dr. Hikmet Özdemir, Kitâbü?l- Mesmû?nun istinsah kopyasındaki 1231 tarihini verir. Ölüm tarihindeki 1223 H. rakkamının hattat tarafından sehven iki ile üçün yer değişmesi sonucu olduğu, doğru tarihin 1232 olması gerekir.
Osman Fevzi Olcay, A.g.e.s. 83.; İstanbul Türbeler Müdürlüğünden 08.06.2016 tarihinde aldığımız şifahi izinle İstanbul Şehzade Camii mihrap yönü Haziresinde Fazıl Âyanoğlu?nun yetiştirdiği Vakıflar İstanbul Bölge Müdürlüğü tarihî mezarlıklarından sorumlu, emekli Sayın Necdet İşli ile yaptığımız araştırmada, mezartaşını maalesef bulamadık. Ya zamanla kırıldı yok oldu.Veya zamanla yanlış yere kaldırıldı. Zira mihrap cephesinde takriben 7 m.lik, çim ekilmiş bir boş alan var. Mihrab tarafının solunda ise kırık mezartaşları var. Bu da gösteriyor ki, o bölgede bir temizlik yapılmış.
Bağdatlı İsmail Paşa , Hediyetü?l-Ârifîn, Esmâü?l-Müellifin ve Âsârü?l-Musannifîn, C.1., s.565.
Abdi-zâde Hüseyin Hüsameddin, A.g.e. s.271.?de müellif nüshasını tarihçi Bağdadlı İsmail Paşa?nın Köyündeki özel Kütüphanesinde bulduğunu belirtmektedir. İstinsah, yani kopya eden Mehmed Salih el-Antakî, İstanbul, Fatih, Millet Kütüphanesi, Ali Emirî tasnifi, Arabî 2527 numaradadır. Hocaları ve devrin âlimlerinin kısa Biyografis?idir. 1864 doğumlu Hacı Salim ( Bayram) dedem de şimdi Millet Kütüphanesi olarak şöhret bulan İstanbul Şeyhülislâm Erzurumlu Feyzullah Efendi Medresesi?nde okumuştur. Bu makalenin yazarında 1974 yılında Süleymaniye Kütüphanesi Müdürü Muammer Ülker tarafından temin edilen mikrofilmi mevcuttur. Sayın Doç.Doç.Dr. Hikmet Özdemir tarafından sadeleştirilerek Arapçadan Türkçeye 1998?de çevrilmiş, Türkiye İlmî İçtimâî Hizmetler Vakfı tarafından da yayımlanmıştır. Osmanlı Müellifleri, C.I, s.374.; İsmail Paşa el-Bağdadi, Hediyyetü?l-ârifîn esmaü?l-müellifîn ve asâru?l-müellifîn, Millî Eğitim Basımevi, İstanbul 1990, c. 1, s. 565 ; Osman Fevzi Olcay, Amasya Şehri, Amasya Belediyesi, 2014,.s.56: Âkifzâde, Mecelletü?l-mehâkim, VI.. 2a. Eserin kısa bir tanıtımı için bkz. Şükrü Özen, ?Osmanlı Döneminde Fetva Literatürü?, TALİD, III/5 (İstanbul 2005), s. 272.
.Bir nüshasının İstanbul Beşiktaş Yahya Efendi Dergâhı?nda olduğunu, Nakşibendi tarikatına bağlı olduğunu söz konusu Mir?atü?n Nazirin?in sonunda yazdığını Bursalı Mehmet Tahir Efendi, Osmanlı Müellifleri, C.1, s.268?de belirtmektedir. Diğer bir nüshası Süleymaniye Yazmalar Kütüphanesi Esat Efendi bölümü 1706 numarada kayıtlıdır. 197 varaktır. Bir başka istinsah kopyası yine Süleymaniye Yazmalar Kütüphanesi H.Hayri Abdurrahim Efendi 30 numarada kayıtlıdır. 114 varaktır. Arapçadır. Tasavvuf konusuyla ilgilidir.
.İstanbul Süleymaniye Yazma Eserler Kütüphanesi, Esat Efendi Bölümü, 916.07 numarada kayıtlı, 48 varak, Arapça olup fıkıh konusu işlenmiştir.
.İstanbul Süleymaniye Yazmalar Kütüphanesi, Aşir Efendi Bölümü, 00421-006 numarada kayıtlı olup, mecmuanın 47-53 sayfaları arasındadır.
.Yrd.Doç.Dr. Süleyman Kaya; ? Âkifzâde?nin Mecelletü?l Mehakim İsimli Eseri Çerçevesinde Osmanlı Fetvasında Değişim?, Marmara Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Dergisi, S. 40, 2011/1, s.93-108.İstanbul Süleymaniye Yazmalar Kütüphanesi?nde Kasidecizâde Bölümünde 274 numarada kayıtlıdır. Arapça olup, fıkıh konusundaki yazma 378 varaktır. Bir diğer kopyası İstanbul Millet Kütüphanesi Ali Emirî Koleksiyonu 89 numarada kayıtlı olup 525 varak, 1050 sayfadır. Kelâm konusunu işlemiştir.
Süleyman Kaya; ? Âkifzâde?nin Mecelletü'l-Mehakim isimli Eseri Çerçevesinde Osmanlı Fetvasında Değişim?, Marmara Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Dergisi, 40 ( 2011/1), s. 93-108.
Şükrü Özen, ?Osmanlı Döneminde Fetva Literatürü?, TALİD, III/5 (İstanbul 2005), s. 272.
Süleyman Uludağ, İslam?da Faiz Meselesine Yeni Bir Bakış, İstanbul 1998, s. 28
Yardımlarını gördüğüm eski mesaî arkadaşlarımdan Sayın Ali Çakır, İstanbul Vakıf Hat Sanatları Müzesi Müdürü Dr.Zübeyde Cihan Özsayıner, Necdet İşli, Gökçe Günel, İstanbul Millet Kütüphanesi Müdürü Melek Gençboyacı?ya teşekkür ederim.
Bağdatlı İsmail Paşa: Osmanlı Devletinin son devirlerinde yetişen asker, araştırmacı ve biyografi yazarıdır. Baban ailesinden Baban Mehmed Emir Efendi?nin oğlu olup, 1839'da Bağdat'ta doğmuş, 1920'de İstanbul'da vefat etmiştir. İlk tahsilini memleketinde yaptı. Irak'tayken askeri mektepte okumuş, çeşitli askeri birliklerde görev yapmış, Jandarma Dairesi İkinci Şubesi Müdürüyken 1875'te İstanbul'a yerleşmiştir. 1908'den itibaren Mirliva rütbesi ile Jandarma Dairesi Müdürlüğüne tayin edilmiştir. İlmî araştırmalarla meşgul olup, geniş bir çalışma neticesinde Katib Çelebi'nin Keşf-üz-Zünun adlı eserine iki ciltlik bir Zeyl (ek) yazmıştır. Bağdatlı İsmail Paşanın ilk eseri; İzah-ül-Meknun fi Zeyl-i ala Keşf-üz-Zünun'dur. İki cilt halinde yazdığı bu zeylde 19.000 kadar kitabı tanıtmaktadır. Hediyyet-ül-Arifin ve Esma-ül-Müellifin ve Asar-ül-Musannifin adıyla yazdığı ikinci eseri de iki cilt olup, Arapçadır. Alfabetik olarak tertip edilmiş olan bu eserde, bir yazardan bahsedilirken sırayla müellifin adı, babasının adı, şöhreti, lâkabı, memleketi, mezhebi, vefat tarihi, milliyeti ve yazdığı eserleri belirtilmiştir.
Bursalı Mehmed Tahir, Osmanlı Müellifleri, C.1, s.274, 480.
Yayınlandığı Yer: Amasya Üni. İlahiyat Fak. ,21.04.2017
Yazar :
Konuyla İlgili Diğer Başlıklar:
  • Kur'an Ve Bilgisayar-computer Ilişkisi
  • Amasya Uluslararası Alimler Sempozyumu Ardından
  • ?Îdî-zâde -Âkif-zâde Abdurrahim El-amasî Sülâlesi Ve Eserleri
  • Sultan ıı. Bayezıd?ın Hattatı, Amasyalı şeyh Hamdullah Kur'an-ı Kerim'i Ve Bir Hâtıra
  • Osmanlı Döneminde Latin Harflerine Geçiş çalışmaları
  • Mühr-ü Süleyman Ve Türk Kültürü
  • Izgü Mescid
  • Taceddin Sultan Ve Evradı
  • çift Başlı Kartal
  • Türk Kültüründe ölüm
  • Bâki Kalan Bu Kubbede Hoş Bir Sedâdır
  • Ayasofya Camii, Müze Olması Ve Ardındaki Gerçekler
  • Bosna- Hersek Ve Balkanlarda Vakıf Kültür Izleri
    (seminer Konu?mas? )
  • Ahlat Vakıfları
  • Selçuklu Kervansaraylarının Turizme Açılması
  • Hasan Paşa'nın Vakfı, şeyhülislÂm Ankaravi Mehmed Emin Efendi Vakfiyesi, Ve Ankara Sulu Han HikÂyesi
  • Yemen Fatihi Gazi Sinan Paşa Vakfiyeleri, Tezyinatı Ve Türk Süsleme Sanatındaki Yeri
  • Yakın Tarihimizde Merzifon, Merzifon Anatolian Koleji
  • Ayasofya Camii, Müze Olması Ve Ardındaki Gerçekler
  • Milli Kültür, Günümüz Türkiyesi Ve Muasır Medeniyetler Seviyesi
  • Türk Hat, Yazı-resim, Cilt Ve Tezhip Sanatı Ile Ilgili
  • Vakıflar Dergisi Makaleler Fihristi ( 27. Sayıya Kadar )
  • Cumhuriyetin 75. Yılında Vakıflar
  • Sultan ıı. Mahmud'un Vakfiyelerindeki Tezyinat
  • Maniheizm Doğuşu, Gelişimi Ve Tesirleri
  • özel Müzeler Ve Denetimleri Hakkında Yönetmelik
  • Günümüzde Sosyal Devlet Anlayışı Ve Imaretler
  • Türk'ün Yolu Nereye Gidiyor
  • Toplumumuzda Kadın Ve Vakıf Kuran Kadınlarımız
  • Osmanlı Devleti Hakkında Bir Kronoloji Denemesi
  • Toplumumuzda Kadın Ve Vakıf Kuran Kadınlarımız
  • Cumhuriyetin 75. Yılında Vakıflar
  • Medeniyetlerin Beşiği Anadolu Ve Kılikya Aphrodosıas'ı ( Tisan )
  • Anadolu Turk - ıslam Sanatında Bazı Yapılar Ve Kronolojıye Aıt Katalog Denemesı...
  • Türk Kültüründe ölüm !
  • Büyük Türk Düşünürü Hacı Bayram-ı Veli Ve Akkoyunlu Uzun Hasan'ın Ankara Hacı Bayram Türbesi'ne Vakfettiği H
  • Xıv-xıx. Yüzyıl Vakfiyelerinde Türk Tezhip Sanatınının Gelişimi, Batı Tesirleri Ve Günümüzde Yorumlayanlar
  • Anadolu'da Ilk RufÂiler Ve Hz.zeynel Abidin Ali Er-rufÂi El-abdali El-kayserani Soyuna Ait Bir Deneme Anad
  • Osmanlı Döneminde 1899 -1920 Yıllarında Istanbul Camilerinden çalınan çiniler
  • Peygamberler şehri Tarsus Ve Tarsus'da Bir özbek Vakfı
  • Başkent Ankara'nın Ihtiyacı Olan Kongre Merkezi Ne Zaman Yapılacak ?
  • Ankara Ulus Semtinde Türk Vakıf Araştırma Merkezi'nde 15.11.1998 Tarihinde Hali Sergisi Açılış Konuşması
  • Prof.dr. Albert Gabriel'e Ait Bazı Belgeler
  • Cumhuriyet'in Ilk Yıllarında Ankara'da Imâr Faaliyetlerinde
  • Cumhuriyet'in Ilk Yıllarında Ankara'da Imâr Faaliyetlerinde
  • Başbakanlık Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivinde Bulunan 12 Zilkâde 1262 H./ 21 Ekim 1846 Tarihli TeberrukÂt Eşyası
  • Atatürkcülük Ve 2001'li Yılların Türkiyesi üzerine
  • Ahilik Ve çıraklık Eğitim Ve öğretim Vakfı
  • Eski Eser Kaçakcılığı, Koleksiyonculuk Ve Müzecilik Tarihimize Bir Bakış
  • Cumhuriyet'in Derinliklerinden Hatıralar : Eski Ankaralılardan Dostum Sayın Nurettin Daş Ile
  • Medeniyetlerin Beşiği Anadolu Ve Kılikya Aphorodisias'ı ( Tisan Yapı Kooperatifi )-anatolıan : The Cradle Of Cı
  • Sultan ıı. Bayezıd'ın Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi'nde Bulunan Vakfiyelerindeki Tezyinat Ve
  • Bektaşi Nutku (kendini Bil Ki, Tanrıyı Bilesin)
  • Kültürümüzde Hoşgörü
  • Fatih Sultan Mehmed'in Eyüp Sultan Külliyesi Vakfiyesi
  • Hicaz Demiryolları Ve Vakıflar
  • Mostar Köprüsü Restorasyonu Hakkında Ilk ön Rapor
  • Atatürkün Vakıflar Hakkındaki Konuşmalrı
  • Selçuk-name
  • Xıv-xıx. Yüzyıl Vakfiyelerinde Türk Tezhip Sanatınının Gelişimi, Batı Tesirleri Ve Günümüzde Yorumlayanlar
  • Konyadaki Esk; Eserler Hakkında Atatürkün Başbakan Ismet Inönüye Telgrafı
  • Atatürkcülük Ve 2001'li Yılların Türkiyesi üzerine
  • Ord.prof.dr. Ahmed Süheyl ünver
  • Türk Kültürü Ve Yoksulluğu Ortadan Kaldırmak Için
  • Istanbul'un Fethine Kadar Beylik Dönemi Vakfiyeleri
  • Kıbrıs, Gürcistan, şirvan Fatihi Lala Mustafa Paşa'nın 1563 Tarihli Vakfiyesi
  • Vakıf Arazilere Ve Gayrimenkullerine Tecavüz Ve Düşündürdükleri
  • Günümüzde Sosyal Devlet Anlayışı Ve Imaretler
  • Vakıflar Genel Müdürlüğü'nün Tekke Ve Zaviyelerin Kapatılmasından Sonra Taşınır Kültür Varlıklarının Korunması Ile
  • Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi'nde Bulunan 1783-1810 Tarihleri Arasında Işlem Görmüş Bir Mühür Tatbik Deft
  • Türk Kültürünün Temeli Vakıflardır
  • Kültür Bakanlığı Tarihçesi Ve Milli Kültürümüz
  • Milli Kültür, Günümüz Türkiyesi Ve Muasır Medeniyetler Seviyesi
  • Eyüp Sultan Türbesi'nde 1919-1920 Tarihlerinde Yapılan
  • Merzifonlu Hacıbayramoğlu Maden Mühendisi Mehmed Akif Efendi
  • Selçuklu Tarihi, Selçuk Adı
  • Cumhuriyet Dönemi Kültür çınarlarından : Mahmut Akok
  • Mardin Vakıfları,imam Zeynel Abidin'in 1158 M. Tarihli, Ve
  • Tarihte Türk Adı Ne Zaman Ortaya çıktı ?
  • Sahib Ata Fahrü'd-din Ali'nin Konya Imaret Ve Sivas Gökmedrese Vakfiyeleri
  • Phil.dr.hamit Zübeyr Koşay
  • Bulgarlar'ın Antik Başkenti Bulgar şehrindeki Islam Dönemi Mimari Eserlere Ait Panorama
  • Taşınır Kültür Varlıklarımızın Korunması Ve Yasa Dışı Trafiğinin önlenmesi
  • Ragıp Efendi'nin 1913-1922 Yılları Sibirya Ve Türkistan
  • Istanbul Vakıf Hat Sanatları Müzesi'nde Bulunan Tılsımlı Iki Gömlek Ve Kültürümüzdeki Yeri
  • Niksar Vakıflarına Genel Bir Bakış
  • Gazi Yahya Paşa'nın 1506 Tarihli Vakfiyesi
  • Başbakanlık Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivinde Bulunan 12 Zilkâde 1262 H./ 21 Ekim 1846 Tarihli TeberrukÂt Eşyası
  • Kanuni Sultan Süleyman'ın Oğlu şehzade Mehmed'in 1548 Tarihli Vakfiyesi, Hududnamesi Ve Türk Sanatındaki Yeri
  • Merzifon Ulu Camisinin Yeri Ve Merzifon'da Türk Islam Eserleri
  • Merzifon, çelebi Sultan Mehmed Vakfı üzerine Bazı Belgeler
  • Hayat Ağacı, Kültürümüzdeki Yeri, önemi Ve Mitlerin Ardındaki Gerçek
  • Türk Kültürünün Izleri üzerinde Araştırmalar: Etrüskler'in Ilk Vatanı Anadolu Mu? : Truva Savaşı Ve Etrüskler
  • Yıldız çini Fabrikasına Ait Birkaç Vesika
  • Selçuklu Vakfiyeleri üzerine Bazı Düşünceler
  • Xıv. Asırda Tezhiblenmiş Beylik Dönemine Ait üç Kur'an Cüzü
  • Baki Kalan Bu Kubbede Hoş Bir Sedadır
  • Osmanlı Devletinin Kuruluşunun 700. Yıldönümü Münasebetiyle: Sultan ı.mahmud'un Orjinal Iki Vakfiyesi
  • ııı. Selim'in Vakfiyelerindeki Tezyinat Ve Türk Süsleme Sanatına Batı Sanatının Tesirleri
  • Osmanlı Dönemi Bazı Vakfiyelerin Hayır şartlarından Damlalar !
  • Bektaşilik Ve Masonluk
  • Minyatürle Ilgili Seçilmiş Bibliyografya
  • Kaynaklara Göre Güney-doğu Anadolu'da Ptoto- ön Türkler
  • çelebi Mehmed Vakfı Arazisi üzerine Kurulan Merzifon Anatolian Koleji Ve Hastaneye Ait Bilgiler
  • Eski Eser Kaçakcılığı, Koleksiyonculuk Ve Müzecilik Tarihimize Bir Bakış
  • Safranbolulu Izzet Mehmet Paşa Vakfiyesi Ve Kütüphanesine Ait Tezyinatlı Iki Kur'an-ı Kerim
  • Istanbul Depremleri Ve Mimar Koca Sinan'ın Bilinmeyen Bazı Teknikleri
  • Merzifon'da Bilinmeyen Br Türbe '' Künbet Hatun ''
  • özel Müzeler Ve Denetimleri Hakkındaki Yönetmelik
  • Bitlis Vakıfları Ve Vakıf Eski Eserleri
  • Vakıf Eski Eserlerin Yeni Koruma Politikası
  • Sultan ııı.osman Vakfiyesi, Tezyinatı, Cilt Sanatı Ve Türk Kültüründeki Yeri
  • The Deed Of Foundatıon Of Sultan Osman The Thırd, ıts Embellıshments, Bındıng And ıts Place ın Turkısh Culture
  • Hacı Bektaş-ı Veli, Merzifon'da Piri Baba, Budapeşte'de Gül Baba Ve Bazı Bektaşi Vakıfları
  • Nurbanu ( Atik ) Valide Sultan'ın Istanbul-üsküdar'da 1582 Tarihinde Tesis Ettirdiği Vakfiyesi
  • Girit Defterdarı Rıdvanzade Hacı Mehmed Efendi Oğlu Ali Efendi'nin 1748 Tarihli Vakfiyesi Ve Tezyinatı
  • Bir çınarın Ardından... Yılmaz önge Dostumuz Hakkında Kısa Anekdotlar...
  • Beyhan Sultan Vakfiyeleri Ve Tezyinatları
  • Beypazarı Vakıflarına Genel Bir Bakış Ve Beypazarı Sadr-ı Azam Nasuh Paşa Hanı
  • Türk Kültürü Ve Biz
  • Bulgaristan'da Bulunan Osmanlı Vakıflarıdan Bir Demet
  • Bulgaristan'da Müftü Yardımcısı Yetiştiren Bir Vakıf Kuruluşu: Nüvvap
  • Ladik Ve Seyyid Ahmed-i Kebir Er-rıfai Hazretleri
  • Vakıflar Genel Müdürlüğü Halı Müzesi'nde
  • Bektaşi Nutku
  • Balkanlar Ve Kosova Facıası
  • Cumhuriyet'in Kuruluşunun 90. Yılında Başkent Ankara:
  • Istanbul Fethinin 555. Ayasofya'nın Müze Olmasının 74. Yıldönümü Vesilesiyle:
  • Atatürk'ün Vakıflarla Ilgili Sözleri
  • 893 H / 1488 M. Tarihli Akkoyunlu Yakub Han Vakfiyesi
  • Komünizmin Sembolü Lenin Yıkıldı, Sıra Bizans'ı Dize Getiren Fatih Sultan Mehmed'e Mi Geldi ?
  • Afganistan Tarihine Kısa Bir Bakış Ve Türk Subaylar Eskden Olduğu Gibi Milenyumda Da Afganistan Ordusunun EğitimÄ
  • Ayaş Vakfiyeleri üzerine Bir Deneme
  • Hacı Bayram-ı Veli Ve Tarıhe Bağlılık
  • Amasya-taşova- Alparslan Beldesi Seyyid Nureddin Alparslan Er- Rufâi'nin 655 H./1257 Tarihli Arapça Vakfiyesi Tercümesi Ve
  • Birgi Ulu Camii Içşn 1327 M. Tarihinde Yazılan Kur'an
  • Ankara'da Roma Anıtı- Res Gestae
  • A N " Akhi " Genealogical Tree
  • Milenyum Ruyası: Osmanlı Devleti'nin 700 Kuruluş Yıldönümü Ve Düşündürdükleri üzerine Bir Deneme
  • Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi'nde Bulunan Kendinden Desenli üzeri Yazılı Iki Kumaş
  • Kur'anda Yol Gösterici Ayetler
  • Osmanlıda Resi Ilk Müze Adı Ne Zaman Ortaya çıktı?
  • Amasya Vakıflarına Toplu Bakış
  • Izmir Bahri Baba Eski Musevi Mezarlığı
  • Anadolu'da Xııı. Yüzyıl Başlarında Bir Rufâi Zaviyesi
  • Glazed Tles Stolen From ıstanbul Mosques Between 1899-1920 Ottoman Period
  • Sultan ıı. Abdulhamid'in 1888 Tarihli Vakfiyesi Tezyinatı Ve Osmanlı Imparatorluğunda Ilk Toplu Konut Projesi
  • Tokat Vakıfları
  • şehirciliğe Katkısı Olan Kadınlar: Istanbul _üsküdar- Toptaşı, Nûrbânû ( Atik Valide ) Sultan Külliyesi
  • Türk Hâkimiyeti Döneminde Merzifon Mezarlıkları
  • Anadolu'da Xııı.y�zyıl B�r Rufa� Zav�yes�
  • Hayatını Vakıflara Vakfeden Y.mimar -mühendis Prof.dr. M. ılmaz önge
  • Başbakan Ismet Inönü'nün Cami,mescit Ve Diğer Vakıf Eski Eserlerin Korunmasıyla Ilgii Bütün Bakanlıklara Ve Genel Müdürlüklere G
  • EvkÂf-ı IslÂmiye Müzesi'nin Kuruluşu Ve Yönetmeliği
  • Giresun Ili Vakıflarına Toplu Bir Bakış
  • Türk-islam Yapılarında Kronoloji Denemesi
  • Merzifon Tarihinden Yapraklar
  • Momumentum Ancyranum-res Gestae- Ankara Yazıtı-augustus'un Yaptı?ı ??ler
  • Bayramlu Beyliği (hacıemiroğulları )
  • Osmanlı Devletinde Vakıflar Ve Sultan ıı. Bayezıd'ın Vakfiyeleri
  • Kur'an Ve ılım
  • Kur'anda Yol Gosterici Ayetler
  • Kur'an'ı Kerimdeki Cinle Ilgili Ayetlerin Tamamı
  • Kur'an-ı Kerim'ın Arapca ındırılmesı ıle ılgılı Ayetler
  • Xıı-xııı.yüzyıl Türk Hamamları
  • Tanrı Ve Yazğı
  • Balkanlar Ve Kosova Faciası
  • Amasyalı Meşhur Eski Devirdeki Tarihçiler
  • Başkent Ankaranın Kongre Merkezi Ne Zaman Yapılacak
  • Anadolunun Gobegınde 1229 Tarıhlı Tascı Ustalarının Dantel Gıbı ısledıgı Dıvrıgı Ulu Camı Ve Darussıfası
  • Merkez Efendının Mursıdı Merzıfonlu Sunbul Sınan
  • Merzıfonlu Tarıhcı ısmaıl Hamı Danısment
  • Amasyalı Tarıh Ve Cografyacılar
  • Milli Kütüphane'nin Dire?i Dr. Müjgan Cunbur 85 Ya??nda
  • Bektasılık Ve Tasavvuf
  • Alev?lerde Nas?p Alma Tören?
  • Asker? Kat?p Hafız ?brah?m Ethem Efend?’nin Eyüp Sultan Türbes?ne A?t Nukut Vakf?yeler? - Türkiye Vak?flar Bank.özelle?tir
  • Tar?kat-ı Rufaî ( Anonim )
  • Türk Tezh?p San'atına Genel B?r Bakı?
  • Sultanahmet Halı Müzes? Ve Vakıflar
  • Tokat Vakıfları
  • Toplumumuzda Kadın Ve Vakıf Kuran Kadınlarımız
  •