GENEL KONULAR - GENERAL ISSUES
Cumhuriyet'in Kuruluşunun 90. Yılında Başkent Ankara:
Cumhuriyet'in Kuruluşunun 90. Yılında Başkent Ankara:

Cumhuriyet'in İlk Yıllarında Ankara'da İmâr Faaliyetlerinde
Vakıflar Genel Müdürlüğü'nün Rolü,
Atatürk Orman Çiftliği ve Bazı İmâr Hatıraları

" Ankara Üniversitesi Rekrörlüğü tarafından 7-8 Ekim 2013 tarihinde Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi 'nde düzenlenen Başkent Oluşunun 90. Yılında Ankara:1923-2013 Sempozyumda bildiri olarak sunulmuştur., Akmer yayınları, Ankara Üniversitesi basımevi, Ankara 2014,s.53-66."

Sadi BAYRAM



Roma İmparatorluğu'nun Augustus'u, Anadolu Selçukluları zamanında Ahi Beyliği, Osmanlı zamanında Hacıbayram-ı Veli ve Hıdırlık'taki Hüseyin Gazi ile ünlenen Cumhuriyetimizin başkenti, Ankara'nın kuruluşu M.Ö. çağlara dayanmakta olup, daha ziyada eski çağlarda gemi çapası anlamına gelen Ancyria adı ile ünlenmişti.

Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin 23 Nisan 1920'de kurulmasıyla birlikte yabancı elçilik temsilcileri Ankara'ya gelmeye başlamış, eski konaklar söz konusu elçiliklere tahsis edilerek öncelikle yabancıların kalacağı mekanlar için hazırlık çalışmaları yapılmış, Kurtuluş Savaşı'ndan muzaffer olarak çıkılıp, Lozan Muahedesi imzalanıp, 29 Ekim 1923'de Cumhuriyet'in ilânından sonra ve o dönemde yatırım yapacak devlet dairesi pek olmadığı için Vakıflar Genel Müdürlüğü sosyal ve hayri hizmetler dalında görevlendirilmiş, Kızılbey Külliyesi arsasına ( bugünkü Küçük Tiyatro'nun faaliyette bulunduğu bina) II. Vakıf Han yapılarak, o devrin 1929'daki sinema ihtiyacı, milletvekillerinin kalacağı pansiyon, 1935'de Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Yurdu hizmetlerini ifâ etmiştir. Vakıflar Genel Müdürlüğü adına 1929 'da önceleri Mimar Vedat, daha sonra proje değişikliği ile Mimar Kemâlettin Bey Ankara Palas'ı inşa ederek yabancı misyonun kalacağı otel, Milletvekillerinin ihtiyacının karşılanması sağlanmıştır, Kızılbey Camii yerine Ziraat bankası binası neoklâsik üslûpta yapılmıştır. Bugünkü Etnografya Müzesinin ve Devlet Resim-Heykel Müzesi'nin bulunduğu alan eski namazgâh yeridir . Bunun doğusunda bugünkü Numune Hastanesinin Numune Pavyonu Vakıflar adına inşa edilerek hem vakfiyelerdeki sağlık hizmetlerinin yerine getirilmesine çalışılmış hem de Ankaralılara bütün sağlık hizmetini sunarak hastane ihtiyacını gidermiştir. Bunların dışında Mimar Kemâl tarafından bugünkü Yüksel Caddesinde ilkokul yapılarak eğitime destek verilmiş, Etimesgut'ta yatılı bölge okulu yapılarak bütün Türkiye'ye hizmet verilmeye çalışılmıştır. Etimesgut'a ayrıca hamam da inşa ettirilmiştir. Tahta Kale hamamı yıkılarak bugün Seyranbağları dolmuşlarının Ulus'tan kalkan ilk durağı olan yerde IV. Vakıf işhanı, Anafartalar Caddesine bazı işyerleri yapılarak esnafa hizmet imkânı saplanmış, Hacıbayram'a giden yolun sağ tarafına gelir getirici ( Bugün Ulus Oteli) bina yapılarak Anafartalar Polis Karakolu, Cebeci Stadı karşısına memur lojmanları yaptırılarak, memurlara ikâmet imkânları o dönemin kısıtlı şartları altında Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından yerine getirilmeye çalışılmıştır. Ayrıca 1935-36 yıllarında inşa edilip Etibank olarak kullanılan, daha sonra 1954'de T.Vakıflar Bankası Genel Müdürlüğü olan, 1992'den beri de zaman zaman Vakıflar Genel Müdürlüğü Kültür ve Tescil Dairesi olarak kullanılan Atatürk Bulvarı No. ( eski 44, yeni ) 10'daki eski Osmanlı Bankasının bitişiği de Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından yaptırılmıştır . Bazılarının o dönemdeki maliyetlerini incelersek :

Yenişehir'de yaptırılıp Mimar Kemâlettin İlkokul olarak kullanılmak üzere verilen bina 100.295.00
İller bankası yanında Hukuk Mektebi Olarak yaptırılan bina bedeli¦¦¦¦¦¦¦¦ 140.384.65
Etimesgutta Yatılı Bölge Okulu ve Müstemilatı maliyeti¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦ 327.900.00
Ankara Palas, Belvü Palas , III, IV. V. Vakıf Apartmanları maliyeti ¦¦¦¦¦¦¦¦¦ 2.435.486.60
Mevcut gelir getiren binaların onarımı, ihyası ¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦ 278.625.00
Mevcut hayratın tamiri, ihyası ¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦. 147.691.54
Ankara Belediyesine su tesisatına yardım amaçlı verilen ¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦.. 40.000.00
Etimesgut su tesisleri için Ankara İskân Md.ne verilen ¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦. 25.000.00
Himâye-i Etfal Cemiyeti Ankara Merkezine verilen ¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦ 7.700.00
Himaye-i Eşcâr Cemiyetine verilen ¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦.. 500.00
Muallimler Birliğine verilen ¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦. 9.000.00
Türk Ocakları Merkez Heyeti ve Ankara Türk Ocağına verilen ¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦102.000.00
Ankara Spor Klübüne verilen ¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦ 3.300.00
Ankara Belediyesine Mezarlılar satış bedelinden verilen ¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦.. 33.817.90
Mülhâh Vakıfların onarım ve ihyasına verilen¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦ 38.295.43
Ankara Numune Hastanesi Pavyonu için Hudut sahiller ve Sıhhat Umum Md. Verilen 675.000.00
Toplam : ¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦. 4.364.996.12

Muhtelif kurum ve kuruluşlara Cumhuriyet'in ilk 10 yılında 1924-1932 yılları arasında Vakıfların bütçesinin elverdiği ölçüde yapılan yardımın bugünkü rayiçle 1.976.886x650=1.279.125.900 TL.mal olduğu ortaya çıkmaktadır .
Cumhuriyet Devrinde Evkâf Umum Müdürlüğü Tarafından Muhtelif Müesseselere İlmi ve Hayri Hizmet Tertibinden Yapılan Yardımlar
Toplam Lira 1924 1925 1926 1927 1928 1929 1930 1931 1932
Dar'ül-Fünun'a 495.000 0 0 50.000 100.000 100.000 100.000 100.000 25.000 20.000
Dar'ül-Şafaka'ya 255.000 0 0 65.000 65.000 25.000 25.000 25.000 25.000 25.000
Hilâl-i Ahmer'e 16.000 10.000 5.000 0 1.000 0 0 0 0 0
Himaye-i Etfal Cemiyeti'ne 7.700 0 0 5.000 2.700 0 0 0 0 0
Samsun Himaye-i Etfal Cemiyeti'ne 3.500 0 0 0 1.500 2.000 0 0 0 0
Mülgâ Türkocakları'na 111.500 0 0 0 17.000 34.500 30.000 30.000 0 0
Hudud Sahiller ve Sıhhat Umum Md.'ne 675.000 0 0 0 0 150.000 150.000 150.000 150.000 75.000
Belediyelere 160.800 0 49.000 5.500 5.800 5.000 70.500 25.000 0 0
İdare-i Hususiyelere 36.900 0 0 7.500 1.400 3.000 0 25.000 0 0
Muallimler Birliği'ne 9.000 0 0 0 4.000 5.000 0 0 0 0
Himaye-i Eşcâr Cemiyeti'ne 500 0 0 0 0 0 0 500 0 0
Talebe Yurtlarına ve Maarif Cemiyeti'ne 6.000 0 0 0 0 0 0 1.000 0 5.000
Ankara Spor Klübüne 3.300 0 0 0 2.800 500 0 0 0 0
Ankara Hukuk Fakültesi'ne 3.800 0 0 0 2.500 0 500 0 500 300
Şehitlikler İmâr Cemiyeti'ne 5.000 0 0 0 0 0 0 0 0 5.000
Bikudret Hayratın İmâr ve İhyasına 124.336 0 0 0 29.483 25.698 34.479 15.098 9.827 9.751
Mezarlıklar Satış Bedelinden Belediyelere verilen
( Muhtelif senelerde) 5.450 0 0 0 0 0 0 0 0 54.550
Yekûn 1.967.886 10.000 54.000 13.300 233.183 350.698 410479 371.598 210.327 194.601

Yardımın tamamı bugünkü rayiçle bir altın 550 Tl kabuledilirse: 1.976.886x550=1.087.287.300 TL. civarındadır.
Cumhuriyetimizin kurucusu, büyük önder Gazi Mustafa Kemal, askeri zaferle yetinmeyerek ekonomi ve ziraatte de halkına önder olmak istiyordu. Bu amaçla eski Ankara Valilerinden Abidin Paşa'nın eşi Faika Hanım'dan 20.000 dönümlük (Atatürk ) Orman Çiftliği arazisini 1925 yılında satın aldı. Daha sonra Balgat Yağmur Baba Çiftliği ile yine 1925 tarihlerinde birleştirdi. Halka örnek olacak bu çiftliğin başına, devlet işleri yoğun olduğundan birini atamak gerekiyordu. Şahsi parası ile Çiftlik satın alındığından, Kurtuluş Savaşı Sırasında kaldığı Ziraat Fakültesinden tanıdığı ziraatçi Tahsin Bey'i Çiftlik işerinde yardımcı seçti. Atatürk Orman Çiftliğini kuran ve onun müdürlüğünü yapan Tahsin Coşkan'dır. Atatürk ilk Ankara'ya geldiğinde Ziraat Fakültesinde ikâmet ediyordu, dostlukları orada başlamış, daha sonra 1925 yılında Atatürk Orman Çiftliği'nin başına getirilmiş, kuruluşunu yapmış, bu vesile ile Çiftlik Atatürk'ün şahsi malı olduğu için de , resmi işlemleri takip için büyük kurtarıcı, sadece çiftlik işlerine ait olmak üzere genel vekâletnâme vermiştir;
Aslı 08.04.2008 tarihinde vafat eden dostumuz Nurettin Daş'da bulunan Gazi Mustafa Kemal'in 6 Haziran 1925 tarihli ( Atatürk) Orman Çiftliği Umumi Vekâletnâmesi çevrisi aşağıda sunulmuştur.
Türkiye Cumhuriyeti
Ankara 2. Noterlik Dairesi
Umum Numarası 852

Muamele tahririne mahsus kısımdır:
1343 Hicri (Rumi) yılının Zilkâde ayının on dördüncü gününe rastlayan 1343 yılının Haziran Ayı'nın altıncı Cum'artesi günü ( doğrusu; R./ 06 Haziran 1341 / 06.06.1925 M.) ben aşağıda imzası ve mührü bulunan Ankara, İstanbul Caddesi'nde Kayseri han'daki hususi dairemde vazife gören Ankara 2. Noteri Vehyeddin Bey oğlu Hüseyin Efendi vukû bulan başvuru ve isteğe uygun olarak yetkim dahilinde bulunan Ankara Çankaya mevkiindeki köşkte oturan Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Gazi Mustafa Kemal Paşa Hazretleri konutuna gittiğimde Ankara'da Türkiye Büyük Millet Meclisi Üyelerinden Londra Büyükelçisi Reşid oğlu Ferid Bey, Harita Dairesi Topograf Şube Müdürü Selim Bey oğlu Albay Âdem Beyefendi oğlu Selim Bey, Cumhurbaşkanı olarak tanımakta bulunduğum yukarıda fotoğrafı ilişikte olup, gösterilen nüfus teskeresine nazaran Ali Rıza Efendi Hazretleri ile Zübeyde Hanımefendi Hazretlerinden 297 yılında Selânik'te doğmuş bulunduğu anlaşılan Türkiye Cumhurresisi Gazi Mustafa Kemâl Paşa Hazretleri de gelerek bir vekâletnâme düzenlenip tasdiki istemesi üzerine Mustafa Kemâl Paşa Hazretleri söze başlayarak:
Ankara civarında sahibi bulunduğum Orman Çiftliği ile Yağmur Baba ve Balgat Çiftliklerinin idare ve imârına ve elde edilen mahsullerinin toplanması ve kiralanması, eski ve yeni kiracılardan olan birikmiş kiraların toplanıp bana gönderilmesine, gerektiğinde tarafımdan yazılı olarak emredilmiş olmak şartı ile adı geçen çiftliklerin imâr ve ihyâsı maksadı ile benim adıma borçlanmaya, sözü geçen çiftliği toptan kiraya vereceği zaman benden alacağı yazılı emre uygun olarak hareket etmeye, kısım kısım icara vermeye ve tahliye istemeye, yeniden dilediği şart ve müddetle münasip göreceği kimselere vermeye, söz konusu çiftlik ile arazinin satın alınmasında Tapu Dairesi'nde gerekli muameleleri namıma takip ve sonuçlandırılmasına, bütün bu muameleler sebebi ile gerek kiracılar ve gerekse diğer kimseler ile anlaşmazlık veya dâvâ çıkması halinde bu anlaşmazlık ve dâvâlarda beni Türkiye Cumhuriyeti'nin bütün mahkemeleri ve meclislerinde halen mevcut bulunan ve bundan sonra çıkacak dâvâlardan dolayı dâvâcı, dâvâlı ve üçüncü şahıs, müdahil olarak temsile, yemin teklifine, haciz koymaya ve her nev'i evrak, lâyiha ve dilekçeyi düzenleyip ait olduğu makama vermeye vekillik sıfatı üzrinde kalmak kaydı ile kendisine verilen yetkinin tamamı veya bir kısmının kullanılması için Baroya kayıtlı avukatlardan münasip göreceği kimselere vekâlet verip hizmetini bu avukatlarla birlikte yürütmeye icabında azletmeye ve kısaca haklı menfaatlerinin korunması için yapılması gerekli bütün kanuni idare ve muameleleri yapmaya izinli olmak üzere tarafımdan Tahsin Bey'i umumi vekil nasp ve tayin ettiğini bildirmesi üzerine işbu vekâletnâme mezkûr köşkte bizzat tarafımdan tanzim olunan ve cehren okunup münderecat ve mazmuhunun talep ve ikrarı vakıalarına muvafık ve mutabık olduğu sözü geçen müvekkil hazretleri tarafından kabûl ve tasdik buyurulduktan sonra altı mecliste hazır olanlar tarafından birlikte imza edilerek mühürlendi.

6 Haziran 341 müvekkil Gazi Mustafa Kemâl
Türkiye Cumhuriyeti
2. Noterliği
Ankara
2.Kâtibi Veliyuddin
Marûf Şahidan
İmza Ferit İmza Adem Vasfi
İşbu vekâletnâme sureti dairemizde mahfuz fi 6 Haziran 341 ( R./ 06.06.1925 M.) tarih ve umum 851 numarası ile musaddak bunan salına mutabık olmağla bit-tasdik alâkadarlarından müvekkil-i müşar'ün ileyh Gazi Mustafa Kemâl Paşa Hazretlerine arz ve takdim kılındı. Fi 6 Haziran sene 341
10 adet Pul ve pulları iptal için çift mühür
Vekâletnâmenin imzalandığı altın dolamakalem de Atatürk tarafından Tahsin Coşkan'a hediye edilmiştir. Aile armağanı olarak halen muhafaza edilmektedir. Ayrıca bir de Macaristan'dan getirilmiş ve Atatürk'e verilmiş deri sigara muhafazası, Atatürk'den önemli aile hatırlarındandır. Atatürk Orman Çiftliği'nin bir nev'i Genel Müdürü olan Tahsin Coşkan, İkinci Mecliste Kastamonu mebusu seçilmiş, Ziraat ve Tekel Bakanlıklarına getirilmiştir .
Tahsin Coşkan, ilk önce Çiftlikte dökümhane, Pulluk Fabrikasını kurdu, Bu Atölye daha sonra Zirai Donatım Kurumunun temeli oldu, Atölye genişledi fabrikaya dönüştü, Sakarya'ya giderek Vagon Fabrikası oldu. Çiftlik ilk kurulduğunda Macar ustalar geldi. Dökümhane kuruldu. Burada Atatürk Büstleri 10. yıl civarında döküldü. Türkiye'de bazı bakanlık binalarında kaldı ise, ancak 10-11 adet vardır. Biri büyük biri küçük olmak üzere iki adedi ailededir.

Orman Çiftliği daha sonraki yıllarda, Macun, Güvercinlik ve Ahi Mes'ud Çiftlikleri satınalınarak birleştirilmesiyle 08.08. 1928 tarihli raporda 120 dönümlük bir arazi haline gelmiş, bazı yayınlarda 102.000, 1950 yılı raporunda ise 97.575.000 m2, 1961 yılı raporunda ise global bir rakam verilerek 97.000.000 m2 olarak gösterilmiştir .
Tahsin Coşkan tarafından Gazi Mustafa Kemal adına Orman Çiftliği için satın alınan arazilerin bedelleri, Atatürk'ün Türkiye İş Bankasındaki 2. Nolu Hesabından ödenmiştir. Bugün Atatürk Orman Çiftliği elindeki arazi yüzölçümü 33 bin dönüm, yargı kararı ile satılan arazi 22 dönüm civarındadır. Satılan arazilerle ilgili 9 yasa çıkmış olup, biri Şemsettin Günaltay, dördü Adnan Menderes, ikisi Bülent Ulusu, biri 4. Süleyman Demirel Hükûmetleridir .

Tahsin Coşkan'ın damadı olan Nurettin Daş'ın eşi, Çiftlikte doğması münasebetiyle Atatürk bizzat kendisi koymuştur. Gülten olsun bu kızı adı demiştir. 08.04.2008 tarihinde Ankara'da 82 yaşında vefat eden rahmetli aziz dostumuz Nurettin Daş, Şubat 1926 yılında Ankara'nın bugün bulunan Doğum evi karşısında, Öksüzce Çeşme yanında, o günkü Boşnak Mahallesinde dünyaya gelmiş, bir yıl sonra da Avusturyalılar tarafından 150 konut inşa edilen o günkü Cumhuriyet Mahallesi, bugünkü Kızılay İnkılap Sokaktaki evlerine taşınmışlardır.

Babası Emin Daş; General Ali Fuat Cebesoy'un babası, General Fazıl Paşa'nın askerde Sefer Emini olup, Sakarya Gazisidir. Kurtuluş Savaşı sona erdikten sonra, Cebesoylarla birlikte Ankara'da kalmışlardır. Fazıl Paşa, Ali Fuat Cebesoy Moskova Elçisi olduğu sıralarda Nafıa Vekililiği ( bugünkü Bayındırlık Bakanı) yapmış, Emin Daş da yol müteahhitliğine başlamıştır.

Bugün eski eser olarak nitelendirilen Ziya Gökalp Caddesi'ndeki Mado Dondurmalarının olduğu bina, Gazi Mustafa Kemal Bulvarı Üzerindeki eski Macar Sefareti, karşısındaki Tapu ve Kadostra Okulu, birkaç sene önce restore edilip emekli milletvekillerine tahsis edilen Mithat Paşa Caddesindeki Mustafa Necati Evi Avusturyalılar'ın yaptıkları 150 ev bunlar arasındadır.
Ulus-İstasyon arası yol 10.yıl şenliklerine yetiştirilmek üzere 15 gün içinde tamamlanmış, Gençlik Parkı düzenlenmiştir. 1941 sonu 42 başında hizmete girmiştir. Geçlik Parkı yapılırken demirin kilosu yerinde teslim olarak 5 kuruş 5 para iken, İkinci Dünya Savaşı'nın en canlı günlerinde demirin kilosu 25 kuruşa çıkınca Emin Daş Müteahhitliği bırakmak zorunda kalmıştır.

Atatürk Bulvarı caddesi de Emin Daş tarafından yaptırılmış olup, Çankaya Atatürk Köşkü'ne kadar uzanmıştır. Burada dikilen ağaçları, Gazi Mustafa Kemal Hazretleri devamlı kontrol ettiği,arazözlerle de sulattığını, Nurettin Daş ifade etmiştir.

1942 yılına kadar, Ankara'nın bütün yollarının % 79 müteahhitliği Emin Daş tarafından yapılmıştır. Taşcı ustaları genelde Kırşehir-Kaman'dan gelirdi, ayrıca bugünkü Bayındır Barajı civarındaki köylerden gelen taşcı ustaları, kesme parke yollarda kaldırım işlerinde çalıştırılmıştır.

1942 yılında gayrimüslümler de askere alınmaya başlamış ve bu askerler Ankara'da bol miktarda ağaç dikmişlerdir.
Bugünkü Yıldız , Birlik mahallelerinin olduğu yer, Muhafız Alayının arkası Mühye Köyü arazisi ve derede Tuğla ocakları yakın zamana kadar vardı.

Tandoğan Meydanının bulunduğu yerde Muhafız alayının stadı vardı, Cumhuriyet'in 10.yılına kadar merasimler Tandoğan Meydanında yapılırdı. Cebeci Çayırında ise atlı karınca gibi çocuk şenlikleri, panayırlar yapılırdı. Gazi Lisesi- Karyağdı Türbesinden Sulu Hana kadar olan kısım Ermeni mahallesiydi.

Gazi Lisesi arkası, Saman Pazarı alt kısımlarına kadar olan yerler, 1686 tarihinde Şeyhülislâm Ankaravi Mehmed Efendi Zincirli Camii külliyesine gelir getirmek üzere kurduğu vakıf adına inşa edilen Şengül Hamamının bulunduğu bölge Yahudi mahallesi olup, restore edilen Sinagog'u halen muhafaza edilmektedir.

Ziya Gökalp Caddesi 17 numara Emin Daş'a ait olup, eskiden Arnavutluk elçiliğine kiraya verilmiş, daha sonra Fransız Elçiliği kiralamıştır. Bir Müddet sonra Toprak İskân Genel Müdürlüğüne kiraya verilmiş, 1953 yılında da Cumhuriyet Halk Partisi Genel Merkezi olarak kiralanmıştı. Bu binanın çapraz karşısı da ise Demokrat Parti Meclis Reisi Refik Koraltan'ın evi vardı.

Şeker Fabrikaları Genel Müdürlüğü binasının altında meşhur Maarif Vekili Hasan Ali Yücel otururdu. Yüksel Caddesi ile İnkılap sokağın kesiştiği köşede meşhur Dışişleri Bakanı ve Moskova Sefiri Tevfik Rüştü Aras otururdu.

Bugünkü Opera Meydanı, 40 yıl öncesi İtfaiye Meydanı, Cumhuriyetin ilk yıllarında ise Hergele (Hergelen) Meydanı idi. Aslında inşaatlarda çalışan işçiler için her gelen meydanı denir. Hergele, başı boş at sürüsü demektir. Çok eskiden, 17.03.2013'de rahmetli olan aziz dost Sayın Hurşit Güneşli'den aldığımız bilgilere göre, Eynebey Hamamı civarı, Gazi Lisesinin eski yeri. İller Bankası Genel Müdürlük binasının bulunduğu mekân, gül bahçesi idi.
Yahudi Maşatlığı ( mezarlığı ) da bugünkü Adliye Sarayı 'nın bulunduğu yerde idi. Burada eskiden 1970'li yıllara kadar Tekel'in deposu vardı.
Maltepede Gaz Fabrikası ( Tel gaz ) ile elektrik santralı ve Değirmen vardı. Adliye Sarayının bulunduğu yerde, Silo'dan önce bir değirmen vardı. Necatibey Caddesinin sağ kısmı boştu. Maltepe boş arazi idi. Çankaya Kaymakamlığı'nın bulunduğu Saraçoğlu Evleri, Milli Savunmanın top sahasıydı. Buraya Bozkurt sahası da denirdi. Hurşit Güneşli'den aldığımız bilgilere göre ; Necatibey Caddesinin ilk adı Fevzi Çakmak Caddesi, daha sonra Dikmen Caddesi, daha sonra Necatibey Caddesi olmuştur. Polis Koleji şimdiki yerinde idi. Jandarma'nın Mızıka Okulu vardı.

Ankara'nın eski meşhur valilerinden Nevzat Tandoğan, bugünkü Milli Piyango Genel Müdürlüğü ile İş Bankasının bir şubesinin bulunduğu iki bina arasında bir köşkte otururdu. Mareşal Fevzi Çakmak ise, Çankaya Köşkündeki Kuleli Köşkte ikâmet ederdi Genel Kurmay Başkanı olduğu sıralarda. Eski Başbakanlardan rahmetli Adnan Menderes, Bugünkü Meşrutiyet Caddesinde, Karanfil Sokakla Konur Sokak arasında bulunan yerde otururdu. Celâl Bayar ise, İş Bankası tarafından hediye edilen Atatürk Bulvarında, Vakıflar Bankası eski Genel Müdürlük binasının bir üstündeki Köşkte otururdu. Bina halen durmaktadır üç katlıdır, bir müddet Demokrat Parti Genel merkezi de olmuştur, arsasının bir kısmı satılmıştır.

Recep Peker Keçiörende, eski Ziraat Vekili Muhlis Erkmen de orada otururdu. Daha sonra Sakarya Caddesi ile Inkılap Sokağın kesiştiği bugünkü Örnek İş Hanı'nın yerinde idi. Recep Peker daha sonra Danıştay'ın civarına bir eve taşındı.

Kızılay'da, İzmir Caddesi ile Gazi Mustafa Kemal Bulvarının kesiştiği köşede, Eski Devlet Personel Başkanlığının binasının yerinde Ankara Maarif Koleji 3 katlı binada 1930 kuruldu. 1935'te bazı sınıflar için İzmir Caddesinde eski Balin Oteli'nin olduğu yerde bir bina kiralanarak bazı sınıflar oraya aktarıldı. Yanında (eski Varan Terminalinin yandan karşısı ) Ali Nazmi'nin bahçeli evi vardı. Zaten o o zamanki evler hep bahçeli idi.

Bugünkü Ziya Gökalp Caddesinin başlarında bulunan SSK Rant tesisi ( iş hanı ) bulunduğu yer Meclis Reisi Kâzım Özalp'in evi idi. Yanında bazı milletvekillerinin evi vardı. Yıkıldı. Kızılay'a merkezi bir cami yapılacağı söylendi. Kocatepe'deki su deposu yıkılıp ortadan kaldırılınca Cami arsası oraya alındı ve Kocatepe Camii temeli atıldı. Eskiden bugünkü Kızılırmak Sokağının üstü Kocatepe Camii civarı fidanlık- koruluktu.

Bugünkü Yüksek İhtisas Hastahanesi'nin yerinde Taş Mektep vardı. Daha sonra Erkek Lisesi Oldu. Kızı Lisesi ise, Etnogtafya Müzesi ile Radyo Evi arasında Numune Hastahanesi'nin yan kısmındaydı.

Keçiören, Etlik, Aşağı Ayrancı, Yukarı Ayrancı, Esat, Seyranbağları, Kavaklıdere eski Ankaralıların bağları idi ve buralarda aralarında uzun mesafe bulunan tek katlı, tek tük bağ evleri vardı.

Ankara'dan Hacca gidenler, Deliller tepesi denilen, bugünkü Küçükesat Dörtyol civarı, Dedeman Oteli'nin bulunduğu yerden yolcu edilirdi.

Bakanlıklar 1936 yılı civarında Alman mimarlar tarafından yapıldı. Macar ustalar ve Bulgar ameleler kullanılmıştır.

Daş Ailesinin Ankara'daki izlerini araştırırsak:
Talat Paşa Bulvarı,
Kızılay- Çankaya, Köşke kadar olan yol,
İzmir Caddesi- Selanik Caddesi arası.
En son Gençlik Parkı, olarak sayılabilir.
Cumhuriyetin ilk yıllarında Ankaralı meşhur ailelerini sıralarsak; Koçlar, Yağcılar, Aktarlar, Hamamcılar, Bulgurcuzâdeler, Kınacılar, Çubukcular, Börekçiler'dir.


.
Tahsin Coşa
Tahsin Coşkan'a Atatürk tarafından imzalanan fotograf.


Gazi Mustafa Kemâl'in 06.06.1925 tarihli AOÇ. Vekâletnâmesi




Vekâletnâmenin ilk sayfası.




Vekâletnâmenin ikinci sayfası.



AOÇ:'de dökümü 1930-1931 yıllarında 10-12 adet dökülmüş Atatürk Büstü.



Bozuk olarak kabul edilen binici rölyefi, diğer bir büstün alt kaidesi altını oluşturmuş.


Atatürk ve Tahsin Coşkan


Atatürk'ün Çiftlik vekâletnâmesini imzalayıp Tahsin Coşkan'a hediye ettiği dolmakalem ve sigara muhafazası.





Nurettin Daş (Şubat 1926- 08.04.2008)





Yayınlandığı Yer: Başkent Oluşunun 90.Yılında Ankara:1923-2013 ,7 Ekim 2013, Ankara 2014
Yazar : Sadi BAYRAM
Konuyla İlgili Diğer Başlıklar:
  • Neden Referandumda Hayır Oyu Vereceğim !...
  • Ermeni Soykırım Ve Kızılderililer Kanun Teklifi Telin Mektubu
  • Taşınır Kültür Varlıklarınınyasa Dışı Trafiğinin önlenmesi , Korunması Ve Mevzuat Hazretleri
  • Cumhuriyet'in Derinliklerinden Hatıralar : Eski Ankaralılardan Dostum Sayın Nurettin Daş Ile
  • Kültür Bakanlığı Tarihçesi Ve Milli Kültürümüz
  • Maniheizm Doğuşu, Gelişimi Ve Tesirleri
  • Vakıflar Genel Müdürlüğü'nün Tekke Ve Zaviyelerin Kapatılmasından Sonra Taşınır Kültür Varlıklarının Korunması Ile
  • Türk Kültürü Ve Biz ( Kültür Envanteri )
  • Türk Kültürü Ve Yoksulluğu Ortadan Kaldırmak Için Yapılan Faaliyetler
  • Türk'ün Yolu Nereye Gidiyor ?
  • Kültür Bakanlığı Tarihçesi Ve Milli Kültürümüz
  • Ankara'da Roma Anıtı- Res Gestae
  • Komünizmin Sembolü Lenin Yıkıldı, Sıra Bizans'ı Dize Getiren Fatih Sultan Mehmed'e Mi Geldi ?
  • Atatürkcülük Ve 2001'li Yılların Türkiyesi üzerine
  • Osmanlı Imparatorluğu Ve Türkiye Cumhuriyeti çağlarında Türk Kazı Tarihi ı-v. Cilt
  • Tarihte Merzifon
  • Anatolıan .the Cradle Of Cıvılızatıons And Aphrodısısas ın Cılıccıa
  • Toplumumuzda Kadın Ve Vakıf Kuran Kadınlarımız
  • Vakıflar Derg?s??nde Yayınlanan Makaleler
  • Amer?kalılar’ın Osmanlı Devlet?’ndek? E??t?m Faal?yetler? Merz?fon Anatol?an Kolej? Tar?hçes? Ve Merzifon’da
  • Türk-tatar Kültür ?l??k?ler? Sem?ner?
  • Tar?h?n Der?nl?kler?nde Merz?fon
  •