TÜRK-İSLAM KÜLTÜR VE MEDENİYETİ - TURK'S AND ISLAMİC CİVİLİZATİOAN, FOUNDATİONS, ART,HİSTORİCAL ART, HİSTORY
AYASOFYA CAMİİ, MÜZE OLMASI ve ARDINDAKİ GERÇEKLER
Do?u Bizans ?mparatoru Constantin?in ( 324-337) o?lu Constantinius ( 337-361) taraf?ndan babas?n?n vasiyeti �zerine in?a edilen ve 15 ?ubat 360 tarihinde resm� a�?l??? yap?lan ? B�y�k Kilise ? di?er ad?yla Ayasofya?ya k?sa fas?lalarla il�veler yap?lm??, 20 Haziran 404 tarihinde bir yang?n neticesi harap olmu?tur. 8 Ekim 415 tarihinde ikinci a�?l??? yap?lan B�y�k Ayasofya, 13/14 Ocak 532 g�n� gecesi ikinci defa yang?na u?rayarak, harap olmu?tur.

Bizans ?mparatoru Justianus (527-565), Anadolu?nun bir�ok in?aat merkezlerine haber g�ndererek, antik devirden kalan eski eser harabelerinden, k?ymetli in?aat malzemelerini ba??ehir ?stanbul?a g�ndermelerini istemi?tir.

Ayr?ca bug�nk� Ayd?n ilimizden Tralles ?ehrinden Mimar Anthemios, yine Ayd?n ilimizin Miletos ?ehrinden Mimar ?sidoros davet edilerek yang?na ve depreme dayan?kl? bir mabet in?aas?n? ?mparator Justianus emretmi?tir. B�ylece; M?s?r?dan Heliopolis?ten, Ayasl?k?tan Arthemis Mabedinden, Kap?da? Yar?madas?ndan, Suriye Baalbek?ten de?i?ik renkte mermer ve s�tunlar getirttirilmi?tir.

27 Ekim 537?de Ayasofya Kilisesi?nin ���nc� a�?l??? ?mparator Justianus taraf?ndan muhte?em bir t�renle yap?lm?? ve Hz. S�leyman?? kastederek ? S�leyman, ben seni de ge�tim ? demi?tir. Ancak, Justianus zaman?nda 557 y?l?ndaki bir depremde kubbenin do?u k?sm? 7 May?s 558?de ��km�?, 24 Aral?k 562 tarihinde , kubbe biraz daha y�kseltilerek, Ayasofya Kilisesi?nin d�rd�nc� resm� a�?l??? yap?lm??t?r.

Ayasofya, 80,9x70 m. ebad?nda in?a edilmi?tir. Kubbenin zeminden y�ksekli?i 55,6 m., �ap? 33 m., as?l kubbe y�ksekli?i 13,8 m. dir. Kubbede 40 pencere bulunmaktad?r. 40 s�tun zeminde, 67 s�t�n ikinci kat yan mahfillerinde olmak �zere 107 s�t�n Ayasofya Kilisesini ayakta tutmaktad?r. Kubbeyi ta??yan esas d�rt fil aya?? y�ksekli?i 24,3 m. dir.

869 tarihinde Ayasofya?n?n kubbesi �atlam?? ve ilk ciddi tamiri g�rm�?t�r. 26 Ekim 986 tarihindeki depremde, yine kubbenin bir k?sm? ��km�? ve ikinci defa onar?m g�rm�?t�r. 1317 senesinde, istinat duvarlar? yap?lm??t?r. 19 May?s 1346 tarihinde ise sebepsiz olarak do?udaki ba?kemer ile kubbenin bir par�as? ��km�?t�r. Halk?n yard?m? ile 1354 y?l?nda onar?m? ancak yap?labilmi?tir.


Bizans ?mparatoru Justianus zaman?nda, yani 537-562 y?llar?nda, Ayasofya Kilisesi?nde 425 papaz, 100 kap?c?, ve 275 di?er personel olmak �zere toplam 800 personel �al???yordu.

29 May?s 1453 tarihinde ?stanbul kap?lar? ebediyyen T�rkler?e a�?l?nca, Fatih Sultan Mehmet Han, Ayasofya Kilisesi?ni camiye �evirmi? ve do?u istinat duvarlar?n? tahkim ettirmi?, minare ve mihrap il�ve ettirmi?tir. 22.01.1471 tarihli orijinal vakfiyesi Vak?flar Genel M�d�rl�?� K�lt�r ve Tescil Dairesi Ba?kanl??? Ar?ivi?nde muhafaza edilmektedir. Vakfiyesinde camide g�revlendirdi?i 62 personele g�nde 231 ak�e g�ndelik verilmesini, ayd?nlatma ve yayg? masraf? i�in de g�nde 10 ak�e harcanmas? Fatih Sultan Mehmet?in ?artlar? aras?nda bulunmaktad?r. Elbetteki bu �cretler, vakfetti?i gelir getirici m�lklerden tahsil edilmektedir.

Fatih Sultan Mehmet, 1471 tarihli vakfiyesinin 304-313. sahifelerinde, o devrin din g�revlilerinin �cretini ?�yle belirtmektedir :

1.Hatip, g�nde 15 ak�e,
2.?mam, g�nde 15 ak�e,
3.Ba?haf?z, g�nde 6 ak�e,
4.Dokuz Haf?z, her birine g�nde be?er ak�e,
5.Yirmi ki?i c�zhan, her birine g�nde 2 ak�e,
6.Kelime-i Tevhid �eken hocalar?n ba??na, g�nde 3 ak�e,
7.Kelime-i Tevhid �eken 14 hocan?n her birine g�nde 2 ak�e,
8.Namaz sonunda dua aden muarrife, g�nde 6 ak�e,
9.Alt? adet M�ezzin,
10.?ki adet kandilci,
9.Namaz saatlerini bildiren muvakkite, g�nde 10 ak�e,
10.D�rt kayy?m ( temizlik�i), her birine g�nde d�rder ak�e,
11.2 adet Meremmetci,
11.Puant�rl�k g�revi yapan Noktac?ya, g�nde 2 ak�e,
12.Namaz k?lanlar?n alt?na serilmek �zere has?r al?nmas? i�in, g�nde 4 ak�e,
13.Kandillerde yakmak �zere zeytinya?? al?nmas? i�in, g�nde 5 ak�e,
14.Kandil levaz?mat? i�in g�nde, toplam 10 ak�e.


Bu masraflar?n �denmesi i�in Fatih Sultan Mehmet, 1471 y?l? Ocak ay?nda tesis etti?i vakfiyesinde, gelir getirici eml�k b?rakm??t?r. Vakfiyenin 360-370. sayfas?nda, yani vakfiyenin sonunda; di?er vakfiyelerde de oldu?u gibi, ?u h�k�m bulunmaktad?r : ? ? sa?lam bir h�k�mle do?ru bir vak?f kurulmu?tur. Bu vakf?m ile ilgili ?artlar? duyup ta de?i?tirenlerin vebali, onlar?n �zerine olsun. ?�pheisz, b�yle bir hayrat?, iptal eden, veya as?l gayesi d???nda kulland?ran ki?i, zalimlerden olur ve Allah indinde, k?yamet g�n�nde, zalim olarak hesap verecektir?.

Fatih Sultan Mehmet, Ayasofya Camiinin Topkap? saray? taraf?nda bir im�ret yapt?rarak, fakir, garip ve kimsesiz ki?ilerin, g?das?z kalmamas?n?, sosyal adaletin sa?lanmas?n? temin etmi?tir. Ayr?ca insan haklar? konusunda b�t�n d�nyaya �rnek olmu?, herkesin ib�detinde serbest oldu?u �zellikle vurgulanm??t?r.

Sultan II. Bayez?t, kuzey-bat?s?ndaki minareyi, Sultan II. Selim de Mimar Koca Sinan?a Bat? cephesindeki iki minareyi in?a ettirmi?tir. Sultan III.Murat, Sultan III. Ahmet, Sultan I. Mahmut, Ayasofya Camiine �e?itli il�veler ve tamirler yapt?rm??lard?r.

Ayasofya Camisinde bildi?imiz kadar?yla 1651 y?l?nda Teknecz�de ?brahim Efendi?nin cel� s�l�s hatt?yla Cariy�r? g�zin levhalar? vard?. 1849 y?l?nda ?svi�reli Fosatti taraf?ndan yap?lan tamir esnas?nda, bu levhalar indirilerek, Saray Enderun okulunda yeti?en, Hattat Yes�riz�de Mustafa ?zzet ve Mustafa Vas?f Efendilerin yeti?tirdi?i, Sultan Abd�lmecit devrinin �nl� hattat? Mustafa ?zzet Efendi?ye yazd?r?lm??t?r. Mustafa ?zzet Efendi as?llar?n? k���k boyda haz?rlam?? ve kareleme ?eklinde b�y�tmek suretiyle, �?rencisi ?efik Bey ile Ali Efendi?nin yard?mlar?yla, 7,5 m. yi a?an oval levhalar? cami i�inde yaparak, yerlerine asm??lar ve hattatl?k sanat?m?z?n e?siz �rneklerini sergilemi?lerdir.

Ayasofya Camii haziresinde �� Sultan T�rbesi bulunmakta olup; Sultan ?I. Selim, III. Murat ve III. Mehmet i�in in?a edilmi?tir. Bunlar?n d???nda vaftizhane Sultan I. Mustafa?n?n ani vefat?yla 1639 y?l?nda t�rbe haline getrilmi?, Sultan I.Mustafa, 1648?de Sultan ?brahim?in ebed� istirahatg�h? olmu?tur.

Sultan III. Ahmet, 1728 y?l?nda Ayasofya Camii i�inde yap?lan onar?mlar esnas?nda H�nk�r Mahfili in?a ettirmi?, Sultan I. Mahmut 1739 y?l?nda �zel bir k�t�phane yapt?rm??, k�t�phanenin idamesi i�in de Cagalo?lu Hamam?n? yapt?rarak vakfetmi?tir. 1740 y?l?nda ise ?ad?rvan yapt?rm??t?r. 1809 y?l?nda Sultan II. Mahmut taraf?ndan onar?lan Ayasofya Camii, Sultan Abd�lmecit?in emri ile, ?eyh�lisl�m Mekkizade Mustafa As?m efendi?nin devlete kalan serveti, vasiyeti gere?i Ayasofya Camiinin restorasyonuna harcanm?? ve restorasyonda ?svi�reli Mimar G. Fosatti g�revlendirilmi?tir. 1894 depreminde s?va �atlaklar? olmu? Mimar Kemalettin Bey nezaretinde tamir haz?rl?klar? yap?lm??, 1926 senesinde takviye g�rm�?t�r.

Ayasofya?n?n M�ze olmas? :

Cumhuriyet d�neminde yurdumuza gelerek Ayasofya mozaikleri konusunda ara?t?rma yapan Amerikal? �nl� Do?u bilimcisi Witimor?un , Kazasker Mustafa ?zzet Efendi?nin 7,5 m. �ap?ndaki levhalar?n alt?nda ara?t?rma yapmak istemesi ve ara?t?rma sonucu mozaiklerin bulunmas? �zerine, Ayasofya Camisi?nin bir m�ze olmas? �zerinde fikirler, su y�z�ne �?kmaya ba?lam??t?r.

Ayasofya Camisi?nin m�ze olmas? fikri, o devrin Maarif Vekili Abidin �zmen taraf?ndan 1933?de benimsenerek, B�y�k �nder Gazi Mustafa Kemal Atat�rk?e intikal ettirilmi?, b�y�k kurtar?c?n?n tasvibi al?n?nca, bir komisyon kurularak, gere?i yap?lmak �zere prosed�r i?letilmeye ba?lanm??t?r.

O D�nemin Eski Eserler ve M�zeler Genel M�d�r� Dr. H�mit Z�beyr Ko?ay, bu sat?rlar?n yazar?na bizzat anlatt???na g�re, durum aynen ?�yledir :

Maarif Vekili Abidin �zmen, Dr. Hamit Z�beyr Ko?ay?? makam?na �a??rarak, ? Ayasofya?n?n M�ze olmas? i�in bir gerek�e haz?rla getir ? der. Zira Avrupa ile temaslar ba?lam??t?r, Balkan Pakt? g�ndemdedir. Bat?ya ?irin g�r�nmemiz l�z?md?r.

Dr.Ko?ay; ?stanbul M�zeleri Genel M�d�r� Aziz Ogan, Topkap? Saray? M�zesi M�d�r� Tahsin �z, Osman Ferid, Niyazi Kemal, E.Ogan, Nihat Bey, A?a Ziya, Efdaluddin Beylerden meydana gelen bir komisyon kurar ve Komisyon ? Ayasofya Camisinin bir ilim mabedi ?, yani m�ze olmas?na karar verir.

Dr.Ko?ay, Halil Ethem Eldem Beyler ile tekke ve t�rbelerin kapat?lmas? esnas?nda, Mevl�na T�rbesi ile Hac?bekta? T�rbesini, verdi?i raporlarla, gerek�e g�stermek kayd? ile, kapat?lmaktan kurtarm?? ve m�ze olmas?n? temin etmi?tir.


27.08.1934 tarihinde Ayasofya Camisi?nin m�zeye d�n�?t�r�lmesi halinde yap?lacak i?leri belirten rapor ?�yledir :

1.Ayasofya?n?n kendisi zaten bir m�zedir. Ona ilm� ?eklini alm?? bir m�ze mahiyetini vermek, her ?eyden �nce temizli?e ve tamire ba?l?d?r. Bunun i�in ise, Witimor taraf?ndan yeniden �?kar?lmaya ba?lanan mozaiklerin alaca?? son ?ekli ve bu ameliyenin binada b?rakaca?? izleri bilmek ve beklemek l�z?md?r.

2.?imdilik binan?n d???nda bozuk olan Bat? cephesini s?va ve badana bak?m?ndan onarmak ve etraf?ndaki kap? ve pencereleri sa?lam hale getirmek, nihayet d?? narteksini e?ya te?hirine elveri?li h�le koymak bahis konusudur.

3.Bundan ba?ka �evresinde ve ona biti?ik olan kimsesizler Yurdu, kahve ve d�kk�n gibi harabeleri ortadan kald?rmak ?artt?r ( Fatih Sultan Mehmet taraf?ndan kurulup, Sultan II. Bayez?t taraf?ndan bir kat il�vesi yap?lan, Ak?emsettin?in m�derrislik, yani profes�rl�k yapt??? medrese kimsesizler Yurdu olarak zikredilmektedir ).

4. Avluyu temizlemek ve buray? bir a�?k m�ze haline getirmek gereklidir.

5.Mabedin i�ini m�ze haline koyacak m�him unsur, oraya nakledilecek ve orada sergilenecek eserlerdir. Bunlar Bizans Devrine ve Osmanl? Devrine ait olacakt?r. Bizans eserleri Arkeoloji M�zesi?nde bulunan lahitler ve te?hire de?er kabartmalarla, mimar� par�alar, Nur-u Osmaniye Camii avlusundaki k?rm?z? lahitler, Zeyrek Camii �n�ndeki lahitler ve nihayet ?stanbul?da m�temadiyen �?kacak s�tun ba?l?klar?, v.s.

6.Osmanl? eserleri ise, T�rk-?sl�m Eserleri M�zesi?nden al?nacak, Yaln?z Osmanl? Devrine ait hal?lar, yaz?lar, kitap kaplar?, rahleler, ?amdanlar, g�l�pdanlar, �ekmeceler v.s. dir.

7.Ayasofya?daki yerlerinden indirilen b�y�k yaz? levhalar? �ok k?ymetli T�rk eserleridir. Bunlar?n Evk�f??n istedi?i gibi Sultanahmet Camii?ne nakli do?ru olmaz. ��nk� eserler, camiin mimarisine uyarl? de?ildir. Bunlar? H�nk�r Mahfelinin civar?nda tabakalar?n alt?na yerle?tirmek gerekir.

Cumhuriyetimizin kurucusu aziz Atat�rk, Ayasofya?ya iki defa ziyarete gelmi? ve ? Ayasofya?y? m�ze yap?p, ilim �lemine hediye ediyoruz? ba?l??? ile beyanat vermi? bulunmaktad?r. Atat�rk?�n Ayasofya bah�esinde �ekilmi? foto?raf? da bulunmaktad?r.

24 Ekim 1934 tarihinde me?hur Ayasofya Camii, ibadethanelikten �?kar?larak ilmin mabedi yap?lm?i ve M�zeler Genel M�d�rl�?�ne ba?lanm??t?r. Csamiye ait levhalar, hal?lar ve di?er teberruk�t e?yalar? kald?r?lm?? ve as?rlarca cami olarak hizmet veren eserin e?yalar? di?er camilere da??t?lm??t?r.

Bu konuda Ba?bakanl?k Kanun ve Kararlar Dairesi Ba?kanl???nda 2/1589 say?l? Kararnamede :

Maarif Vekilli?inden yaz?lan 14.11.934 tarih ve 94041 say?l? tezkerede; E??iz bir mimarl?k ve sanat abidesi olan ?stanbul?daki Ayasofya Camiinin tarih� vaziyeti itibar? ile m�zeye �evrilmesi b�t�n ?ark alemini sev?ndirece?i ve insanl??a yeni bir ilim m�essesesi kazand?raca?? cihetle bunun m�zeye �evrilmesi, �evresindeki evafa ait d�kkanlar?n y?kt?r?lmas? ve di?erlerinin de evkafc�a istiml�k edilmesi suretiyle g�zelle?tirilmesi, ve tamiri ve daimi muhafazas? masraflar?na kar??l?k ta evkaf�a bu sene ve gelecek seneler b�t�elerinden muayyen bir para ayr?lmas? hakk?nda bir karar ittihaz? istenilmi? ve Evkaf umum M�d�rl�?�ne yaz?lan 7.11.934 tarih ve 153197/107 say?l? m�te�lanamede, bu camiin Bizansl?lardan kalma bir eser olmas? hasebiyle hi� bir vakf? olmad??? ve her ne kadar cami olduktan sonra Sultanlar ve Halk taraf?ndan baz? gelirler ba???lanm??sa da bunlardan a?ar olarak ba?lanan sultan gelirlerinin kald?r?lm?? oldu?u ve halk taraf?ndan ba?lanan gelirler ise kuran okumak ve buna benzer belli ve nerede olursa olsun yap?labilir dini emekler olup m�zeye �evrilmesi ve korunmas? i�in verilecek bir geliri bulunmad??? ve ?imdiye kadar tamiri, gelirine bakmadan di?er vak?flarla bir arada yap?lagelmekte olan bu bina cami olmaktan �?k?nca art?k buna imkan kalmayaca?? ve b�t�elerinin bug�nk� vaziyeti herhangi bir yard?ma da yol b?rakmamakta oldu?u ve �evresindeki yap?lardan evkafa ait olanlar? y?kmak ve kald?rmak elden gelirse de �tekine berikine ait olanlar?n evkaf�a sat?n al?nmas?na imkan bulunmad??? bildirilmi?tir.

Bu i? ?cra Vekilleri Heyetince 24/11/934 te g�r�?�lerek caminin �evresindeki evkafa ait binalar?n Evkaf Umum m�d�rl�?�nce y?kt?r?larak temizlettirilmesi ve di?er binalar?n istimlak, y?kma ve binan?n tamir ve muhafazas? masraflar? da Maarif Vekilli?ince verilmek suretiyle Ayasofya camiin m�zeye �evrilmesi tasvip ve kabul olunmu?tur.

24/11/934

RE?S?C�MHUR
K.ATAT�RK



Kararname incelendi?i zaman g�r�lecektir ki, iml� hatalar? ile doludur. Elle d�zeltmeler vard?r. Osmanl?ca harflerden l�tin alfabesine ge�i? d�neminden daha 10 y?l bile ge�memi?tir.

Ancak en �nemlisi, Ayasofyan?n Vakf? olmad???, vak?f geliri olmad???n?n sarahaten vurgulanmas?d?r ki, daha sonra da 2762 say?l? Vak?flar Kanunu 1935 y?l?nda Y�ce Meclisten ge�erek kanunla?m?? ve Ba?bakanl??a ba?l? Katma B�t�eli bir kurulu? do?mu?tur. Kararnameden d�rt y?l sonra 1938 y?l?nda Fatih Sultan Mehmet?in Ayasofya Vakfiyesi, yine Vak?flar Genel M�d�rl�?� taraf?ndan yay?nlanlanarak ilim �lemine sunulmu?tur.

28.05.1939 tarihinde Prof. Remzi O?uz Ar?k Ba?kanl???nda toplanan bir komisyon ise; Kazasker Mustafa ?zzet Efendi?nin 7,5 m.yi a?an hat ?aheseri 8 levhan?n eski yerlerine as?lmas?na karar vermi?, ancak tahsisat kifayetsizli?i sebebiyle yerlerine as?lamam??, sonradan hay?rseverlerin katk?lar?yla 28.01.1949 tarihinde s�z konusu levhalar yerlerine as?lm??t?r.

?imdi ne yapmal? ?

�e?itli tarihlerde Ayasofya M�zesi?ni eski haline �evirme gibi baz? kesimlerin politik �?k??lar? vard?r.

Halk?m?z?n % 95?inin m�sl�man oldu?una g�re, demokrasi �o?unlu?un sesi oldu?una g�re, halk?n sesine kulak verilmesi gerekir.

Avrupa Birli?i ve Bat? bizi her zaman a?a??lay?c? bir ifade ile bizi g�rmekte olup, Avrupa Birli?i her ne kadar ret etmese de bir hristiyan klub� oldu?unu herkes bilmektedir. G�ney-Do?u olaylar?, K?br?s?a kar?? tutumunun ne oldu?unu hepimiz biliyoruz. Avrupa Parlementosu?nun Ermeni konusunda ald??? karar? unutmamal?y?z. Avrupa?n?n bize nas?l bir g�zle bakt???n?n bu karar iyi bir delilidir. Tarih okumad?klar?n?n, bilmediklerinin delilidir. Ald?klar? karar?n k�keni Ha�l?-Hil�l m�cadelesidir. Bunun bilincinde olmal?y?z. Ayr?ca T�rkiye?de idam?n kalkmas? isteyenler? ayn? arzu ve iste?i neden Amerika Birle?ik Devletlerinden istemediklerini d�?�nmemiz gerekmez mi ? T�rkiye Cumhuriyeti ekonomik bak?mdan zay?f oldu?u, siyas� bak?mdan zay?f oldu?u, koalisyon d�nemlerinde Bat? her zaman bizden taviz koparma yolunu se�mi?tir. Osmanl? ?mparatorlu?unun son d�nemlerinde de ayn? ?eyleri yapmam?? m?d?r ?

Ancak biz do?rular pe?inde olmam?z, hislerimizle hareket etmeden, mant???m?zla i?lerimizi y�r�tmenin do?ru olaca??na inan?yoruz.

O halde Ayasofya?n?n ortas?ndan, do?u-bat? istikametinde 70 c. y�ksekli?inde ah?ap bir pergole ile cami g�ney ve kuzey olmak �zere ikiye ayr?l?r. G�ney taraf?nda isteyen namaz?n? k?lar. ?steyen turist kuzey taraftan camiyi gezer. Her iki kesiminde ihtiyac?na cevap verilebilir. Ticari ve turistk bir mevkide bulunan Sultanahmet civar?nda Ayasofya?ya sabah namaz?na g�nde ka� ki?i gelir, Sultanahmet Camiine gitse ne olur ? Turistten al?nacak d�viz ne kadard?r ? Bunun hesab? yap?lmal?d?r. IMF?ye el a�t???m?z bu g�nlerde, bunlar?n da bir �nemi olmas? gerekir.

Asl?nda yan?lm?yorsak, Prof. Dr. Emin Bilgi�?in M�ste?arl?k d�neminde 8 A?ustos 1980 tarihinde H�nk�r Mahfili ibadete a�?lm??, 14 Eyl�l 1980?de restorasyon gerek�esiyle kapat?lm??, 10 ?ubat 1991?de yeniden ibadete a�?lm??t?. Akl?n yolu her zaman birdir.
DİPNOT :
Şevket Rado, T�rk Hattatlar?, ?stanbul- 1982.
Fatih Sultan Mehmet Vakfiyesi, ?stanbul -1938,
T�rkiye Diyanet vakf? ?sl�m Ansiklopedisi, C.4.s.206-217.
Yazar : Sadi BAYRAM
Konuyla İlgili Diğer Başlıklar:
  • Kur'an Ve Bilgisayar-computer Ilişkisi
  • Amasya Uluslararası Alimler Sempozyumu Ardından
  • ?Îdî-zâde -Âkif-zâde Abdurrahim El-amasî Sülâlesi Ve Eserleri
  • Sultan ıı. Bayezıd?ın Hattatı, Amasyalı şeyh Hamdullah Kur'an-ı Kerim'i Ve Bir Hâtıra
  • ?Îdî-zâde (- âkif-zâde) Abdurrahim El-amasî Sülâlesi Ve Eserleri
  • Osmanlı Döneminde Latin Harflerine Geçiş çalışmaları
  • Mühr-ü Süleyman Ve Türk Kültürü
  • Izgü Mescid
  • Taceddin Sultan Ve Evradı
  • çift Başlı Kartal
  • Türk Kültüründe ölüm
  • Bâki Kalan Bu Kubbede Hoş Bir Sedâdır
  • Bosna- Hersek Ve Balkanlarda Vakıf Kültür Izleri
    (seminer Konu?mas? )
  • Ahlat Vakıfları
  • Selçuklu Kervansaraylarının Turizme Açılması
  • Hasan Paşa'nın Vakfı, şeyhülislÂm Ankaravi Mehmed Emin Efendi Vakfiyesi, Ve Ankara Sulu Han HikÂyesi
  • Yemen Fatihi Gazi Sinan Paşa Vakfiyeleri, Tezyinatı Ve Türk Süsleme Sanatındaki Yeri
  • Yakın Tarihimizde Merzifon, Merzifon Anatolian Koleji
  • Ayasofya Camii, Müze Olması Ve Ardındaki Gerçekler
  • Milli Kültür, Günümüz Türkiyesi Ve Muasır Medeniyetler Seviyesi
  • Türk Hat, Yazı-resim, Cilt Ve Tezhip Sanatı Ile Ilgili
  • Vakıflar Dergisi Makaleler Fihristi ( 27. Sayıya Kadar )
  • Cumhuriyetin 75. Yılında Vakıflar
  • Sultan ıı. Mahmud'un Vakfiyelerindeki Tezyinat
  • Maniheizm Doğuşu, Gelişimi Ve Tesirleri
  • özel Müzeler Ve Denetimleri Hakkında Yönetmelik
  • Günümüzde Sosyal Devlet Anlayışı Ve Imaretler
  • Türk'ün Yolu Nereye Gidiyor
  • Toplumumuzda Kadın Ve Vakıf Kuran Kadınlarımız
  • Osmanlı Devleti Hakkında Bir Kronoloji Denemesi
  • Toplumumuzda Kadın Ve Vakıf Kuran Kadınlarımız
  • Cumhuriyetin 75. Yılında Vakıflar
  • Medeniyetlerin Beşiği Anadolu Ve Kılikya Aphrodosıas'ı ( Tisan )
  • Anadolu Turk - ıslam Sanatında Bazı Yapılar Ve Kronolojıye Aıt Katalog Denemesı...
  • Türk Kültüründe ölüm !
  • Büyük Türk Düşünürü Hacı Bayram-ı Veli Ve Akkoyunlu Uzun Hasan'ın Ankara Hacı Bayram Türbesi'ne Vakfettiği H
  • Xıv-xıx. Yüzyıl Vakfiyelerinde Türk Tezhip Sanatınının Gelişimi, Batı Tesirleri Ve Günümüzde Yorumlayanlar
  • Anadolu'da Ilk RufÂiler Ve Hz.zeynel Abidin Ali Er-rufÂi El-abdali El-kayserani Soyuna Ait Bir Deneme Anad
  • Osmanlı Döneminde 1899 -1920 Yıllarında Istanbul Camilerinden çalınan çiniler
  • Peygamberler şehri Tarsus Ve Tarsus'da Bir özbek Vakfı
  • Başkent Ankara'nın Ihtiyacı Olan Kongre Merkezi Ne Zaman Yapılacak ?
  • Ankara Ulus Semtinde Türk Vakıf Araştırma Merkezi'nde 15.11.1998 Tarihinde Hali Sergisi Açılış Konuşması
  • Prof.dr. Albert Gabriel'e Ait Bazı Belgeler
  • Cumhuriyet'in Ilk Yıllarında Ankara'da Imâr Faaliyetlerinde
  • Cumhuriyet'in Ilk Yıllarında Ankara'da Imâr Faaliyetlerinde
  • Başbakanlık Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivinde Bulunan 12 Zilkâde 1262 H./ 21 Ekim 1846 Tarihli TeberrukÂt Eşyası
  • Atatürkcülük Ve 2001'li Yılların Türkiyesi üzerine
  • Ahilik Ve çıraklık Eğitim Ve öğretim Vakfı
  • Eski Eser Kaçakcılığı, Koleksiyonculuk Ve Müzecilik Tarihimize Bir Bakış
  • Cumhuriyet'in Derinliklerinden Hatıralar : Eski Ankaralılardan Dostum Sayın Nurettin Daş Ile
  • Medeniyetlerin Beşiği Anadolu Ve Kılikya Aphorodisias'ı ( Tisan Yapı Kooperatifi )-anatolıan : The Cradle Of Cı
  • Sultan ıı. Bayezıd'ın Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi'nde Bulunan Vakfiyelerindeki Tezyinat Ve
  • Bektaşi Nutku (kendini Bil Ki, Tanrıyı Bilesin)
  • Kültürümüzde Hoşgörü
  • Fatih Sultan Mehmed'in Eyüp Sultan Külliyesi Vakfiyesi
  • Hicaz Demiryolları Ve Vakıflar
  • Mostar Köprüsü Restorasyonu Hakkında Ilk ön Rapor
  • Atatürkün Vakıflar Hakkındaki Konuşmalrı
  • Selçuk-name
  • Xıv-xıx. Yüzyıl Vakfiyelerinde Türk Tezhip Sanatınının Gelişimi, Batı Tesirleri Ve Günümüzde Yorumlayanlar
  • Konyadaki Esk; Eserler Hakkında Atatürkün Başbakan Ismet Inönüye Telgrafı
  • Atatürkcülük Ve 2001'li Yılların Türkiyesi üzerine
  • Ord.prof.dr. Ahmed Süheyl ünver
  • Türk Kültürü Ve Yoksulluğu Ortadan Kaldırmak Için
  • Istanbul'un Fethine Kadar Beylik Dönemi Vakfiyeleri
  • Kıbrıs, Gürcistan, şirvan Fatihi Lala Mustafa Paşa'nın 1563 Tarihli Vakfiyesi
  • Vakıf Arazilere Ve Gayrimenkullerine Tecavüz Ve Düşündürdükleri
  • Günümüzde Sosyal Devlet Anlayışı Ve Imaretler
  • Vakıflar Genel Müdürlüğü'nün Tekke Ve Zaviyelerin Kapatılmasından Sonra Taşınır Kültür Varlıklarının Korunması Ile
  • Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi'nde Bulunan 1783-1810 Tarihleri Arasında Işlem Görmüş Bir Mühür Tatbik Deft
  • Türk Kültürünün Temeli Vakıflardır
  • Kültür Bakanlığı Tarihçesi Ve Milli Kültürümüz
  • Milli Kültür, Günümüz Türkiyesi Ve Muasır Medeniyetler Seviyesi
  • Eyüp Sultan Türbesi'nde 1919-1920 Tarihlerinde Yapılan
  • Merzifonlu Hacıbayramoğlu Maden Mühendisi Mehmed Akif Efendi
  • Selçuklu Tarihi, Selçuk Adı
  • Cumhuriyet Dönemi Kültür çınarlarından : Mahmut Akok
  • Mardin Vakıfları,imam Zeynel Abidin'in 1158 M. Tarihli, Ve
  • Tarihte Türk Adı Ne Zaman Ortaya çıktı ?
  • Sahib Ata Fahrü'd-din Ali'nin Konya Imaret Ve Sivas Gökmedrese Vakfiyeleri
  • Phil.dr.hamit Zübeyr Koşay
  • Bulgarlar'ın Antik Başkenti Bulgar şehrindeki Islam Dönemi Mimari Eserlere Ait Panorama
  • Taşınır Kültür Varlıklarımızın Korunması Ve Yasa Dışı Trafiğinin önlenmesi
  • Ragıp Efendi'nin 1913-1922 Yılları Sibirya Ve Türkistan
  • Istanbul Vakıf Hat Sanatları Müzesi'nde Bulunan Tılsımlı Iki Gömlek Ve Kültürümüzdeki Yeri
  • Niksar Vakıflarına Genel Bir Bakış
  • Gazi Yahya Paşa'nın 1506 Tarihli Vakfiyesi
  • Başbakanlık Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivinde Bulunan 12 Zilkâde 1262 H./ 21 Ekim 1846 Tarihli TeberrukÂt Eşyası
  • Kanuni Sultan Süleyman'ın Oğlu şehzade Mehmed'in 1548 Tarihli Vakfiyesi, Hududnamesi Ve Türk Sanatındaki Yeri
  • Merzifon Ulu Camisinin Yeri Ve Merzifon'da Türk Islam Eserleri
  • Merzifon, çelebi Sultan Mehmed Vakfı üzerine Bazı Belgeler
  • Hayat Ağacı, Kültürümüzdeki Yeri, önemi Ve Mitlerin Ardındaki Gerçek
  • Türk Kültürünün Izleri üzerinde Araştırmalar: Etrüskler'in Ilk Vatanı Anadolu Mu? : Truva Savaşı Ve Etrüskler
  • Yıldız çini Fabrikasına Ait Birkaç Vesika
  • Selçuklu Vakfiyeleri üzerine Bazı Düşünceler
  • Xıv. Asırda Tezhiblenmiş Beylik Dönemine Ait üç Kur'an Cüzü
  • Baki Kalan Bu Kubbede Hoş Bir Sedadır
  • Osmanlı Devletinin Kuruluşunun 700. Yıldönümü Münasebetiyle: Sultan ı.mahmud'un Orjinal Iki Vakfiyesi
  • ııı. Selim'in Vakfiyelerindeki Tezyinat Ve Türk Süsleme Sanatına Batı Sanatının Tesirleri
  • Osmanlı Dönemi Bazı Vakfiyelerin Hayır şartlarından Damlalar !
  • Bektaşilik Ve Masonluk
  • Minyatürle Ilgili Seçilmiş Bibliyografya
  • Kaynaklara Göre Güney-doğu Anadolu'da Ptoto- ön Türkler
  • çelebi Mehmed Vakfı Arazisi üzerine Kurulan Merzifon Anatolian Koleji Ve Hastaneye Ait Bilgiler
  • Eski Eser Kaçakcılığı, Koleksiyonculuk Ve Müzecilik Tarihimize Bir Bakış
  • Safranbolulu Izzet Mehmet Paşa Vakfiyesi Ve Kütüphanesine Ait Tezyinatlı Iki Kur'an-ı Kerim
  • Istanbul Depremleri Ve Mimar Koca Sinan'ın Bilinmeyen Bazı Teknikleri
  • Merzifon'da Bilinmeyen Br Türbe '' Künbet Hatun ''
  • özel Müzeler Ve Denetimleri Hakkındaki Yönetmelik
  • Bitlis Vakıfları Ve Vakıf Eski Eserleri
  • Vakıf Eski Eserlerin Yeni Koruma Politikası
  • Sultan ııı.osman Vakfiyesi, Tezyinatı, Cilt Sanatı Ve Türk Kültüründeki Yeri
  • The Deed Of Foundatıon Of Sultan Osman The Thırd, ıts Embellıshments, Bındıng And ıts Place ın Turkısh Culture
  • Hacı Bektaş-ı Veli, Merzifon'da Piri Baba, Budapeşte'de Gül Baba Ve Bazı Bektaşi Vakıfları
  • Nurbanu ( Atik ) Valide Sultan'ın Istanbul-üsküdar'da 1582 Tarihinde Tesis Ettirdiği Vakfiyesi
  • Girit Defterdarı Rıdvanzade Hacı Mehmed Efendi Oğlu Ali Efendi'nin 1748 Tarihli Vakfiyesi Ve Tezyinatı
  • Bir çınarın Ardından... Yılmaz önge Dostumuz Hakkında Kısa Anekdotlar...
  • Beyhan Sultan Vakfiyeleri Ve Tezyinatları
  • Beypazarı Vakıflarına Genel Bir Bakış Ve Beypazarı Sadr-ı Azam Nasuh Paşa Hanı
  • Türk Kültürü Ve Biz
  • Bulgaristan'da Bulunan Osmanlı Vakıflarıdan Bir Demet
  • Bulgaristan'da Müftü Yardımcısı Yetiştiren Bir Vakıf Kuruluşu: Nüvvap
  • Ladik Ve Seyyid Ahmed-i Kebir Er-rıfai Hazretleri
  • Vakıflar Genel Müdürlüğü Halı Müzesi'nde
  • Bektaşi Nutku
  • Balkanlar Ve Kosova Facıası
  • Cumhuriyet'in Kuruluşunun 90. Yılında Başkent Ankara:
  • Istanbul Fethinin 555. Ayasofya'nın Müze Olmasının 74. Yıldönümü Vesilesiyle:
  • Atatürk'ün Vakıflarla Ilgili Sözleri
  • 893 H / 1488 M. Tarihli Akkoyunlu Yakub Han Vakfiyesi
  • Komünizmin Sembolü Lenin Yıkıldı, Sıra Bizans'ı Dize Getiren Fatih Sultan Mehmed'e Mi Geldi ?
  • Afganistan Tarihine Kısa Bir Bakış Ve Türk Subaylar Eskden Olduğu Gibi Milenyumda Da Afganistan Ordusunun EğitimÄ
  • Ayaş Vakfiyeleri üzerine Bir Deneme
  • Hacı Bayram-ı Veli Ve Tarıhe Bağlılık
  • Amasya-taşova- Alparslan Beldesi Seyyid Nureddin Alparslan Er- Rufâi'nin 655 H./1257 Tarihli Arapça Vakfiyesi Tercümesi Ve
  • Birgi Ulu Camii Içşn 1327 M. Tarihinde Yazılan Kur'an
  • Ankara'da Roma Anıtı- Res Gestae
  • A N " Akhi " Genealogical Tree
  • Milenyum Ruyası: Osmanlı Devleti'nin 700 Kuruluş Yıldönümü Ve Düşündürdükleri üzerine Bir Deneme
  • Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi'nde Bulunan Kendinden Desenli üzeri Yazılı Iki Kumaş
  • Kur'anda Yol Gösterici Ayetler
  • Osmanlıda Resi Ilk Müze Adı Ne Zaman Ortaya çıktı?
  • Amasya Vakıflarına Toplu Bakış
  • Izmir Bahri Baba Eski Musevi Mezarlığı
  • Anadolu'da Xııı. Yüzyıl Başlarında Bir Rufâi Zaviyesi
  • Glazed Tles Stolen From ıstanbul Mosques Between 1899-1920 Ottoman Period
  • Sultan ıı. Abdulhamid'in 1888 Tarihli Vakfiyesi Tezyinatı Ve Osmanlı Imparatorluğunda Ilk Toplu Konut Projesi
  • Tokat Vakıfları
  • şehirciliğe Katkısı Olan Kadınlar: Istanbul _üsküdar- Toptaşı, Nûrbânû ( Atik Valide ) Sultan Külliyesi
  • Türk Hâkimiyeti Döneminde Merzifon Mezarlıkları
  • Anadolu'da Xııı.y�zyıl B�r Rufa� Zav�yes�
  • Hayatını Vakıflara Vakfeden Y.mimar -mühendis Prof.dr. M. ılmaz önge
  • Başbakan Ismet Inönü'nün Cami,mescit Ve Diğer Vakıf Eski Eserlerin Korunmasıyla Ilgii Bütün Bakanlıklara Ve Genel Müdürlüklere G
  • EvkÂf-ı IslÂmiye Müzesi'nin Kuruluşu Ve Yönetmeliği
  • Giresun Ili Vakıflarına Toplu Bir Bakış
  • Türk-islam Yapılarında Kronoloji Denemesi
  • Merzifon Tarihinden Yapraklar
  • Momumentum Ancyranum-res Gestae- Ankara Yazıtı-augustus'un Yaptı?ı ??ler
  • Bayramlu Beyliği (hacıemiroğulları )
  • Osmanlı Devletinde Vakıflar Ve Sultan ıı. Bayezıd'ın Vakfiyeleri
  • Kur'an Ve ılım
  • Kur'anda Yol Gosterici Ayetler
  • Kur'an'ı Kerimdeki Cinle Ilgili Ayetlerin Tamamı
  • Kur'an-ı Kerim'ın Arapca ındırılmesı ıle ılgılı Ayetler
  • Xıı-xııı.yüzyıl Türk Hamamları
  • Tanrı Ve Yazğı
  • Balkanlar Ve Kosova Faciası
  • Amasyalı Meşhur Eski Devirdeki Tarihçiler
  • Başkent Ankaranın Kongre Merkezi Ne Zaman Yapılacak
  • Anadolunun Gobegınde 1229 Tarıhlı Tascı Ustalarının Dantel Gıbı ısledıgı Dıvrıgı Ulu Camı Ve Darussıfası
  • Merkez Efendının Mursıdı Merzıfonlu Sunbul Sınan
  • Merzıfonlu Tarıhcı ısmaıl Hamı Danısment
  • Amasyalı Tarıh Ve Cografyacılar
  • Milli Kütüphane'nin Dire?i Dr. Müjgan Cunbur 85 Ya??nda
  • Bektasılık Ve Tasavvuf
  • Alev?lerde Nas?p Alma Tören?
  • Asker? Kat?p Hafız ?brah?m Ethem Efend?’nin Eyüp Sultan Türbes?ne A?t Nukut Vakf?yeler? - Türkiye Vak?flar Bank.özelle?tir
  • Tar?kat-ı Rufaî ( Anonim )
  • Türk Tezh?p San'atına Genel B?r Bakı?
  • Sultanahmet Halı Müzes? Ve Vakıflar
  • Tokat Vakıfları
  • Toplumumuzda Kadın Ve Vakıf Kuran Kadınlarımız
  •