TÜRK-İSLAM KÜLTÜR VE MEDENİYETİ - TURK'S AND ISLAMİC CİVİLİZATİOAN, FOUNDATİONS, ART,HİSTORİCAL ART, HİSTORY
İSTANBUL VAKIF HAT SANATLARI MÜZESİ'NDE BULUNAN TILSIMLI İKİ GÖMLEK VE KÜLTÜRÜMÜZDEKİ YERİ

İSTANBUL VAKIF HAT SANATLARI MÜZESİ'NDE BULUNAN TILSIMLI İKİ GÖMLEK VE KÜLTÜRÜMÜZDEKİ YERİ

Bu makale ; İstanbul Vakıf Hat Sanatları Müzesi'nde Bulunan Tılsımlı İki Gömlek ve Kültürümüzdeki Yeri, Vakıflar Dergisi, S.XXII, Lâle Matbaası, Ankara 1991, s.355-364.'de yayımlanmıştır

Sadi BAYRAM


İstanbul Beyazıd Medresesi'nde bulunan Vakıf Hat Sanatları Müzesi'ne 1978 yılında bir tekke veya türbeden intikal eden Tılsımlı İki Gömlek, milli kültürümüz açısından incelemeye değer, unic eserlerden biridir.

Türkler, bilindiği gibi Orta Asya'da İslâm dinini kabul etmeden önce Şamanizm'e mensuptular. Şaman geleneklerini ; dünden bugüne gerek Mevlevilikte, Bektaşilikte, Rufailikte, gerekse Amerika'daki Kızılderililer'de (1) nüans, coğrafya, zaman- zemin ayrılıkları ile görmek, hissetmek, mümkündür zannederim. Etnografya ve folklorumuza çeşitli şekillerde ve değişikliklerle girmiştir.

Günlük gazetelerimizin tamamında, haftalık dergilerimizin hemen hemen hepsinde yıldız falları, burçların insan hayatındaki tesirlerini zikreden sütunları olduğu hepimizin malûmlarıdır. Bu da gösteriyor ki, geniş halk kitleleri, bunları takip etmektedir. Eğer etmeselerdi, günlük gazeteler ; günlük, haftalık, aylık yıldız falları ile ilgili kısa bilgi ve haberlerini sütunlarına koymazlardı. Ancak şunu da zikretmek gerekir ki; gazetelerde yer alan yıldız falı ile ilgili bilgilerin hemen hemen çoğu hâyâl ürünüdür. Zira yurdumuzda , üzerinde durduğumuz mânâda , günlük gazetelerimizin ekserisinde astrolog yoktur. Üniversitelerimizde de bu mânâda öğretim yapılmamaktadır ve aynı zamanda yasaktır. Güneşin, buçların ve çeşitli yıldızların birbirlerine tesiri olarak açıklanan ilme astroloji-parapsikoloji denmektedir. Astrologların -Parapsikologların ortaya atığı bu haberleri takip edenlerin çoğu da , ya genç kızlar veya yaşlılarımızdır. Orta yaş hâyâle kapılmamaktadır. Yaşlıların yaşama umudu ise, bilindiği gibi sevgidir, ümitdir, kısmettir, uzakta olan yakınlarından bir haberdir...

Bu arada insanların altıncı hissi de atlanmaması gereken, beyinlerimizce henüz sırrı keşfedilememiş bir olaydır.

Önceki Cumhurbaşkanlarımızdan Sayın Kenan Evren'e Hatay ilimizin Dörtyol ilçesinde yapılan akrep efsunlaması, akrebe karşı bağışıklık, tıp otoriteleri tarafından çözülememiş olup, o tarihteki günlük gazeteler ve televizyonun " Hodri Meydan " programına konu olduğu hafızalardadır...
Ayrıca, batı kültüründe, Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Reagan'ın eşi, Nancy Reagan'nın, Başkanın önemli toplantı tarihlerini astrologlara tesbit ettirdiği, günlük gazetelere geçen, ancak daha sonra Beyaz Saray tarafından yalanlanan haberler arasındadır.
Kur'an-ı Kerim'in Bakara Suresi 102. âyeti ile , hadislerde falcılık, büyücülüğün yasak olması belirtildiği halde, Anadolu kültürümüzde bu inanışlar yüzyıllardır devam edegelmiştir. Orta-Doğu ülkeleri ile Orta Asya'da, Çin ve Hind'de devam etmektedir. Hz.Süleyman'ın kuş dillerini bilmesi, cinlere hükmetmesi sebebiyle , sihirin İsrailoğullarından dünyaya yayıldığını zikredenler de bulunmaktadır. Kur'an-ı Kerim'de Mezopotamya'da meşhur Babil şehrinde Harut ve Marut'a büyü-sihir öğretildiği, ancak Allah'ın izni olmadan bir şey yapamayacakları, âyetlerde zikredilmektedir.
Ayrıca Kur'an-ı Kerim'in 2/102,103; 113/1,4. âyetleri sihir; 2/102; 7/10-126; 10/2; 13/7,76,81; 5/110; 6/7; 11/7; 15/15; 17/47,101; 20/57,58,63,66,69-73; 21/3; 25/8; 26/34,41,46,49,153,185; 27/13; 28/36; 34/43; 37/15; 38/43 ; 40/24,89;42/31-52; 43/30,49; 46/7; 51/39,52; 52/15; 54/2; 61/6; 74/24. âyetleri büyü; 6/100,128 7/38; 11/119; 15/27; 37/158-166; 27/17,39; 34/12,14; 38/37-38; 41/25; 46/18,29,30; 51/56; 55/15,33,35-39,41; 72/1-7; 114/1-6. âyetleri cinlerle ilğilidir.

Padişahların dahi saraylarında, yıldız ilmi ile meşgul olan Müneccimbaşıları vardır ki; yıldızların, kâinatın içinde bulunan çeşitli gezegenlerin hareketlerinin,insanlar üzerindeki tesirlerini kendi şahsi hislerine göre yorumlayan bu şahıslar, bugünkü insan psikolojisinin ilk esaslarını keşfetmeğe çalışan araştırıcılardır.
18.5.1703-22.6.1780 tarihleri arasında yaşayan meşhur Erzurum'lu İbrahim Hakkı Hazretleri de psikoloji ilmi ile uğraşmış bilim adamları arasında sayılması gereken tarihi şahsiyetlerden biridir. Marifetname adlı eseri, bu açıdan incelenmelidir.

Gökyüzündeki " Ay"'ın dünyamıza yakınlaşması ve uzaklaşması ile denizlerimizde meydana gelen med-cezir olaylarının insanlar üzerindeki tesirleri, hala bilimsel olarak tam anlamı ile açıklanamamaktadır. Yer çekimi ile ay çekiminin , kan dolaşımımız ile münasebetleri üzerinde bilimsel çalışmalar yapılması gerekmektedir. Dolunay sırasında sinirleri gergin veya sinir krizi geçiren insanlarımıza rastlamadığımızı söyleyemeyiz.

Anadolu topraklarında yetişen, filizlenen birçok antik medeniyette kahinlerin önemli rol aldıkları ve bir çok krala yön verdiklerini, tarih bize bildirmektedir. Hattusas'da Hitit rahipleri, Didim - Apollo Mabedinde, yine rahiplerin kehânet şöhretleri,arkeoloji dünyasında bilinmektedir. O tarihte bile bu olaylar bir turizm hareketidir.

Orta Asya Türkler'i, Hind fakirleri ve Selçuklular'ın da bu işlerle uğraşıldığı muhakkaktır.

Osmanlı Padişahlarının culûslarında, harp ilânında, ordunun hareketlerinde, sadrazamlara mühür verilmesinde, donanmamıza yeni gemilerin katılmasında , hep müneccimler uğurlu günleri tesbit etmeye çalışmışlar ve onların dedikleri günlerde adı geçen törenler veya savaşlar icra edilmiştir. Müneccimbaşı'dan uğurlu gün ve saati bekliyen bazı komutan ve padişahların, sırf bekleme, ani atak yapmama sebebiyle bazı savaşları da kaybettiğimiz unutulmamalıdır. Aslında, Müneccimbaşıların esas görevi , yıllık takvimi hazırlamaktır. Ancak sonraları, konu çarptırılarak, gelecekten haberalma, kehânet gibi işlere dönüşmüştür.

Sultan I. Abdülhâmid ise, müneccimlere inanmazdı. Hatta Serdar-ı Ekrem Koca Yusuf Paşa'ya yazdığı bir hatt-ı Hümâyun'da; " Hazret-i Fahr-i kâinat Efendimiz nücûmen bir mahalle hareket etmedi; El mütevekkil Alâllah. Benim umurum Cenab-ı Hakka tefvizdir; nücûma tefviz değildir; Devlet-i aliyyede gerçi bu misillu umur-ı muazzamlar vakt-i muhtar addolunagelmiştir " demiştir.(2)
17. asırda yetişen ünlü Müneccimibaşı Hüseyin Efendi'nin zayiçeleri çok meşhurdu ve tahminleri hep isabetli olmuş,bu yüzden de büyük servetler kazanmıştı. Kendi talihine de sık bakan Müneccimbaşı Hüseyin Efendi, kendi katlini,daha önce maalesef tahmin edememiştir.
Kur'an-ı Kerim'in 12. Suresi olan ve Elif, Lam, Ra. harfleriyle başlayan ve 111 âyet olan Yusuf Suresi'nde de bir gömlek konusu vardır. Hz. Yusuf'un gömleği, babası Hz. Ya'kub'a gönderildiğinde , Hz. Ya'kub'un gözlerinin açılması sonucunu verir. Surenin şifre harflerle başlaması, gömlek konusunun geçmesi, bu tür gömleklerin ortaya çıkması sonucunu getirdiği söylenebilir.
Bu tür gömleklerin birisi İstanbul Aziz Mahmud Hüdai Hz.lerinin türbesinde, bir diğeri Konya Mevlânâ Müzesi'nde bulunmaktadır.

Cem Sultan'ın,II. Selim'in ve Sultan II. Mustafa devrinde yaşayan
Hasan Paşa'nın da bu tür birer gömleği vardır. İstanbul Topkapı Sarayı Müzesi'ndedir. Merzifonlu Kara Mustafa Paşa'nın gömleği Viyana'dadır.
Cem Sultan'ın gömleği 123 cm. boyundadır. Nasr, İhlâs, Felâk İmran ,İbrahim, Şura , Mâide, A'raf,Tevbe, Feth, Saf, Kamer Sureleri;esma-i hüsna; Ha-mim ayn-sin-Kaf ve çeşitli rakkam şifromenler, Allah'ın sıfatları , Cem Sultan - Hallede Allahu devletehû ve ebede memleketehû ibareleri yazılıdır.(3)
İkinci Sultan Selim'in gömleği ise; 1566/67 yıllarında Derviş Ahmed tarafından yapılmıştır. Ayetel Kürsi, İhşirah suresi yazılıdır. Gömleğin arkasında, eteğin orta yerinde " Derviş Ahmed , sene 974 " tarihi okunmaktadır. Yakanın altında üçgen içindeki ibareden II. Sultan Selim için yapıldığı anlaşılmaktadır.(4)
Orhan Şaik Gökyay'ın Tılsımlı Gömlekler adlı makalesinden öğrendiğimize göre, Kur'an-ı Kerim'in 114 suresinden 55'i bu gömleklerde geçmektedir. Bunlar sırası ile; Fâtiha, Bakara, Al-i İmran, Nisâ, Mâide, En'âm, A'raf, Enfâl,Tevbe,Yunus, Yusuf,İbrahim, Hicr, Nahl, İsrâ, Kehf,Meryem, Tâhâ, Mü'minun,, Kasas, Ahzâb, Fatr, Yâsin,Saffat, Sad, Zümer, Mü'min, Fussilet, Şurâ ( Ha-Mim-Ayn-Sin-Kaf), ez-Zariyat,Kamer, Rahman, Vakıa, Hadid, Mümtehine,Saf, Mülk, Kalem, Buruc, İnşirah, Kadr, Zilzâl,Asr,Hümeze, Fil, Kureyş, Kevser, Kâfirun, Nasr, İhlas, Felak, Nas sureleridir. Bunların dışında genellikle Ayete'l-Kürsi mutlaka bulunmaktadır. Ayrıca sure başında geçen, ancak açıklanamayan harfler de mutlaka bulunur.

Gömleklerin birinin üzerindeki Arapca dualardan birinde "Allah'ım, senden sevgimi, muhabbetimi, kulun M-s-t-f-a ( Mustafa )'nın gönlüne vermeni dilerim, nasıl vahyini sevgilin Muhammed S.A.-'in kalbine ilham etmişsen... Ruhumla Sultan M-s-t-f-a ( Mustafa)'nın ruhunu uzlaştır. Allah Vedud, Muhit, Beduh, Ahiya, Şerahiya, Adonay, Asdot ve Şiday adlarının hürmetine ve lâ ilahe illallah Muhammedün Resulullah hürmetine, denmektedir. Duâda geçen adların bir kaçı, Yahudi Tanrılarının adlarıdır. Duânın sonunda, bugün bizim için anlaşılamayan ya da,ancak erbabı tarafından açıklanabilecek işaretler vardır "(5)

Beduh adı,Zuhal Gezegeninde yaşayan bir cinin adıdır.(6) Bu ismin bazı şifrelerle yazılmasıyla, Beduh'un insanların yardımına geleceğine inanılır. Kur'an-ı Kerim'in 34/12-14. âyetlerinde Hz. Süleyman'ın cinleri çaliştırdığı yazılıdır. Mühr-ü Süleyman'ın kültürümüzde sık kullanılmasının amacı da, cinlerin şerrinden, insanların kötülüklerinden emin olma,korunma ,hayvanlara hükmetme inancı olduğu düşünülmektedir.
Türk kültürüne Mühr-ü Süleyman'ın girmesinde etken olan Neml suresidir. Neml suresi'nin 15- 40. âyetlerinde : And olsun ki, Davud ve Süleyman'a ilim verdik. İkisi " Bizim mü'min kullarının çoğundan üstün kılan Allah'a hamdolsun " dediler. /16/ Süleyman Davud'a varis oldu: " Ey insanlar ! Bize kuş dili öğretildi ve bize herşeyden bolca verildi. Doğrusu bu apaçık bir lûtuftur" dedi./17/ Süleyman'ın cinlerden, insanlardan ve kuşlardan müteşekkil olan ordusdu toplandı. Hepsi toplu olarak gidiyorlardı./18/ Sonunda karıncaların bulunduğu bir vadiye geldiklerinde bir karınca: " Ey karıncalar ! Yuvalarınıza girin, Süleyman'ın ordusu farkına varmadan sizi ezmesin " dedi. /19/ Süleyman, onun sözlerine hafifce güldü ve : " Rabbim ! Bana ve anababama verdiğin nimetlere şükürde, hoşnud olacağın işi yapmakta beni muvaffak kıl. Rahmetinle beni iyi kullarının arasına koy" dedi. /2021/ Süleyman kuşları araştırarak : " Hüdhüd'ü niçin göremiyorum ? Yoksa kayıplarda mı ? Bana apaçık delil getirmelidir; yoksa onu ya şiddetli bir azâba uğratırım, yâhut keserim " dedi. /22-26/ Çok geçmeden Hüdhüd gelip Süleyman'a: " Senin bilmediğim bir şeyi öğrendim. ana Sebe'den gerçek bir haber getirdim..../38/ Süleyman : } Ey cemâat ! Bana teslim olmalarından önce, hanginiz o kraliçenin tahtını yanıma getirebilir ? dedi./39/ Cinlerden bir ifrit: " Sen yerinden kalkmadan önce sana onu getiririm, eminim ki buna gücüm yeter" dedi./40/ Kitâbın bilgisine sahip olan biri : " Gözünü açıp kapamadan ben sana onu getiririm" dedi. Süleyman , tahtı yanına yerleşivermiş görünce: " Bu, şükür mü edeceğim yoksa nankörlük mü edeceğim diye beni sınayan Rabbimin lûtfundandır. Şükreden ancak kendisi için şükretmiş olur; fakat nankörlük eden bilsin ki, Rabbim Müstağnidir, kerem sahibidir " dedi...

Kur'an-ı Kerim'de zikredilen ve yukarıda belirtilen âyetlere göre Hz. Süleyman; kuşlara, hayvanlara, insanlara ve cin (?) taifesine hükmeder, onları çalıştırır. Allah'ın Hz. Süleyman'a verdiği insanüstü -metafizik bir kuvvete, ilme haizdir. Bazı müfessirlere göre de ; bu güç-kuvvet, O'na iç içe ters olarak girmiş iki üçgen şeklinde olan ve Hz. Süleyman'ın imzası yerine geçen, Hazret i Süleyman'ı temsil eden Mühr-ü Süleyman'dan gelir. Bu sembol,daire ve çarkı felek motifleri gibi Tanrıyı temsil eden , Tanrı anlamına gelen bir nev'i tılsımdır.

Mühr-ü Süleyman ; Anadolu'da bu sebeble tabiat üstü kuvvete sahip olma arzu ve isteği ile kuvvet ve kudretin, tılsımın, yani şer güçlerden korunma sembolü olduğu kanaatine varılmış ve Selçuklular, Beylikler ve Osmanlılar zamanında, Türk kütüründe bol miktarda kullanılmıştır.

Bu sebeble Mühr-ü Süleyman, Türk kültür ve medeniyetinde çok sık görülen semboller arasındadır. Asırlardan beri, abidelerimizin duvarlarında,çinide seramikte, mutfak eşyalarımız olan tepside, tabakta,çeşmelerimizde, şadırvanlarımızda, camilerimizde, ahşap kapı kanatlarında, sikkelerimizde, yüzüklerde ve hatta mezartaşlarında her an göze çarpabilir.
Mühr-ü Süleyman edebiyatımıza dahi girmiştir. Bir şairimiz şöyle diyor :

Etrafa saldı şa'şasın kuşe kuşe mihr
Oldu ufukta Mühr-i Süleyman gibi âyan.
Mühr-ü Süleyman; Edirne,II. Beyazıd külliyesi Şifahaneye bakan avlunun giriş portalinde tavanda; yine Edirne'nin ilk mezarlığında; Bursa, Şehzadeler türbelerinden II. Beyazıd'ın oğlu Şehzade Ahmed'in Türbesi alnında; İstanbul, Süleymaniye Camii revaklarında; İstanbul, Amcazade Hüseyin Paşa Medresesi revaklarında; İstanbul Vakıf Türk İnşaat ve Sanat Eserleri Müzesi revaklarında, avlusundaki şadırvan, lâhid, mezartaşında; İstanbul-Üsküdar Günuş Emetullah Yeni Valde Camii batı avlu giriş portali kemeri üzerinde; İstanbul Piyale Paşa Türbesi Mezartaşında ; İstanbul Aya İrini pandantiflerinde ; Yugoslavya-Saraybosna şehri Kadiri Tekkesi Cephesinde; Ankara, Etnografya Müzesi'nde bulunan bazı kapı kanatlarında; Yine aynı müzede bulunan ve Meragalı Abdurrahman tarafından tezhiplenen XIV. yüzyıl Kur'an cüzlerinde ; camilerde minber kenarlarıda, İstanbul-Üsküdar, Ayazma Camii Minberin üst sol yan yüzünde; Kırşehir Ahi Evran-ı Veli Camiinde ;Konya Sahip Ata Camii mihrapta; Karatay Medresesi duvar çinilerinden altın yaldızlı bölümde; Malatya UluCamii kube göbeğinde; Kula Kurşunlu Camii,içteki kasnak süslemelerinde rozet-madalyon içinde; Konya sırçalı Medrese portali geometrik geçmeler içinde; Hacıbektaş, Hacıbektaş külliyesi 1897 tarihinden önce yaptırılan Feyzi Baba Çeşmesi'nde kitâbe ile lüleler arasında ; İzmir'de Çakallıoğlu Hanı girişi solundaki Gaffarzâde Sebilinde; Söke İlyas Bey Mescidinde; Ahlat Mezartaşlarında; eski bakır sini ve maşrapalarda ; Barbaros Hayreddin Paşa'nın Sancağı'nda; Rufai Mevlevi ve Bektaşi tarikat bayraklarında ; silâhlarda ; barutluklarda, teber baltalarında; çakmalı tüfeklerin çakmak demiri arkasında, kolçaklarda; Topkapı Sarayı Müzesi'inde bulunan Fatih Sultan Mehmed'in elbisesinde Kemha adı verilen kumaşta ; Kur'an-ı Kerim mahfazalarında; Kur'an-ı Kerim âyetleri arasındaki noktalarda ; Vakfiyelerde yine nokta olarak ; Çelebi Sultan Mehmed (1) ; Fatih Sultan Mehmed (4); Sultan II. Beyazıd (4);Kanuni Sultan
Süleyman (1); Sultan III. Murad (1); Sultan II. Mahmud (3) cins parasında motif olarak Mühr-ü Süleyman kullanılmıştır.(7)
Bunlardan ayrı olarak Anadolu'nun çeşitli vilâyetlerinde, muhtelif tarihlerde basılan nakışlı Osmanlı Mangırları'nda Mühr-ü Süleyman'ı bol miktarda görmekteyiz.
İstanbul Vakıf Hat Sanatları Müzesi'nde bulunan iki tılsımlı gömlek, Şile bezine benzeyen,patiskamsı pamuklu bir kumaştan yapılmıştır. çok ince yazı yazılması için, kumaşın yüzeyi hafif aharlanmıştır. Yazılar, kırmızı, siyah olup şekiller sarı yaldızdır.

İstanbul Vakıf Hat Sanatları Müzesi'nde bulunan 1743 envanter numaralı tılsımlı gömlek 100 x 77 cm. ebadındadır. Kur'an-ı Kerim'den ayetler, melek isimleri, duâlar ve şifromen rakamlar bulunmaktadır. Gömlek kısa kolludur. Her iki kolun ön ve arka yüzü 10 x 10 adet olmak üzere yazı ile karelere ayrılmıştır.
Ortadan yırtmaçlı olan gömleğin her iki tarafı karşılıklı simetriktir.Aynı motif ve yazılar kullanılmıştır. Omuz hizasında sağ tarafta " la tahaf inneke entel a'la " ; sol tarafta " la tahaf ... minel kavmiz zalimin " ibaresi kırmızı mürekkeple yazılmıştır.
Boyun hizasında karşılıklı iki akrep yer almakta, ve akrep yanlarında dört büyük melek olan Azrail, İsrafil, Mikâil, Cebrâil'in adı yer almaktadır. Ön orta yırtmacın yanlarında dörder daire yer alır. Her daire , iç içe geçmiş 5 daireden müteşekkildir. Daireler 19 dilime bölünmüş olup, 19 besmelenin sayısal değerini ifade etmektedir. Dairelerin dış çevrelerini Ayete'l-Kürsi çevirir. Bunların içinde ise Arap harfleri ile muhtelif yazılar yer almaktadır.Dairelerin yanlarında ise, çeşitlimeleklerin ve henüz tam çözemediğimiz cin perilerin (?) adları yer alır ?
Şöyle ki ; sol yakada : Dabi Şem'un, Ganem, Hezeil, Mesdağ, OmiI(?), Semit, Sâlifgalak,; sağ yakada: Mihâil, Vağlail, Revfâil, Sevrâil, Gavrâil, Şevrâil, Şelşâil.
Bu isimler bize gösteriyor ki, tılsım geleneği, İsrailoğullarından araplara ve dolayısıyle islâmiyet'e geçmiştir. Aslında tılsım, islâmiyette kesinlikle yasaklanmıştır.
Göğüs kafeslerinin orta sağ ve solunda sarı yaldızla yapılmış karşılıklı iki ayak izi bulunmaktadır. Ayak izlerinin üzerinde ise, yine karşılıklı Hz. Ali'nin kılıcı olan Zülfikâr işlenmiştir. Dairelerin dişında beni İsrail kavminin melekleri olan Harut, Marut, Şurail, Rafail, Azrail'in isimleri yer almıştır.

Enseden dönerek gelen, ve orta yırtmaçda, gömleğin iki tarafını çevreleyen yazı şeridi vardır. Solda, Yâsin ; sağda 48. sure olan Fetih Suresinden bölümler yer alır.
Birinci gömleğin arka yüzünde ise; ensede üç şerit halinde yazı şeridi, yanlarda daireler ve ensenin sağ ve solunda yine sarı yaldızla resimlenmiş akrep, Zülfikâr kılıcı bulunmaktadır. Bunların altında birer küçük daire olup, daireler altıgenlere yazı şeritleri ile ayrılmıştır. Bunların altında 5 x 5 bir kare, onun altında ise, daire içinde 4 x 4 bir kare yer alır. Dairenin yaylarında ise, sırası ile Cebrâil, Azrail, İsrafil, Mikâil adlı meleklerin adı bulunmaktadır.
Bu motiflerin tam ortasında, yani sırt kısmının tam ortasında büyük bir dairenin iç kenarında çember içinde " Ayete'l-Kürsi "'nin tam metni yer alır. Daire içinde yine 10 x 10 'luk kareler yazı ile
teşekkül ettirilmiş, karelerin daire kenarlarındaki yaylarda ise, Arapca olarak " Onları yedirdi, korkudan emin etti - Allah Seninle beraber Ya Muhammed " ibaresi yer almaktadır.
Bu büyük dairenin altında, 3x3, 4x4,3x3 kareler yer alır. İçinde vefk rakamları bulunmaktadır.
Üstte sağda ve solda Mühr-ü Süleyman motifi içinde çeşitli vefkler yer almaktadır.
İstanbul Vakıf Hat Sanatları Müzesi'nde bulunan 162 x 100 cm. ebadındaki 1741 envanter numaralı İkinci gömlekte, yazılar çok daha girift olup, gömleğin bütün yüzeyini kaplamaktadır. Kısa olan kollar yine, 7 dikey yazı şeridine bölünmüş olup, bunlarda kendi aralarında yazı ile baklava dilimlerine bölünmüştür.
Sağ yarım kol üzerinde, Ashâb-ı Kiram'ın isimleri bulunur.10 x 10= 100 kareye ayrılmıştır. Misal olarak bir sırası şöyledir : Saaad bin Süheyl,Saad bin Said, Saad bin Ubeyde,Saad bin Zeyd el-muhacirin,Saad bin Re...,Saad bin Sait, Saad bin Sehl, Seleme binti Seleme Sabit.
Sol kol üzerinde ise, yine 10 x 10 = 100 kare ve kareler içinde Peygamber Efendimizin sıfatları ve Esma-i Hüsna, yani Allah'ın 99 ismi bir sıra yazı ile ve bir sıra rakkam ile yer almaktadır. El-Halim,elReşid, Halilullâh,Seyfullah, Rahmetullah, Habibullah, Kelimullah, Resulullah, Sahibu Mirâç, Sahib-u gabe garreyn ( Miraca giden peygamber anlamında ), Hafız, Settar, Mugiz, Gavi, Azim, Zül-Celâl ve'l ikrâm, Mecid, lâtif,Ahmed, Muhammed, Mahmud, Mustafa. gibi...
Göğüs kısmı, ana şema olarak dörde ayrılmış olup, omuz kısmında 16 satırlık bir yazı bulunmaktadır. Fetih Suresi ve Yasin Suresi yer alır.Onun altı yine karelenmiş, altında ise yine cetveller yapılarak daha altta yazı ile baklava dilimleri andırılmıştır.
Gömlek, baş kısımdan geçirilmekte, olup, yaka kısmı sarı yaldız ve çok ince yazı şeritleri ile bölümlere ayrılmıştır. Boyundan aşağıya 4 bölüm vardır. Fetih ve Yasin Sureleri yer alır.

Boyunda sol tarafta, sırma düğme bulunmakta olup, ucunda kırmızı mercan vardır.
Bu gömleklerin yanında beyaz bir takke bulunmakta olup,1744 envanter numarası ile Müzeye kaydedilmiştir. Takkenin yarı çapı 16 cm. dir. üzerinde siyah ve kırmızı mürekkeple Allah'ın sıfatları yazılıdır.
İstanbul Vakıf Hat Sanatları Müzesi'nde 41 x 29 cm. ebadında, tılsımlı gömlek kumaşına benzer beyaz renkli bir kumaş parçası daha vardır. Solda belinde Zülfikar olan Hz. Ali,80 x 35 mm.ebadında minyatür tarzı resmedilmiştir. Zülfikâr'ın boyu 60 mm.dir.Sağında ise, üç parça yazı şeridi vardır. Aşere-i mübeşerenin adları yazılıdır. Yazı araları yaldızlanmıştır. Sağda ise, nikaplı Hz. Muhammed Mustafa'nın oturur vaziyette resmi işlenmiştir. 85 x 55 mm. ebadındadır.
Bunların altında ortada Hz.Hasan-Hüseyin, 62 x 52 mm.ebadında birinin elinde kitap ile tasvir edilmiştir. Resimlerde çeşitli renkler kullanılmış olup, minyatür havası verilmiştir. altta ve sağda ve solda yazı blokları vardır.Yazı blokları sonuda ; bu konular ile uğraşanlardan edindiğimiz bilgilere göre,iyi ve kötü huylu cinleri bağlayan, Mühr-ü Süleyman'ı remzeden ortada ve yukarıda solda iki şifromen yer alır. En altta ise, boydan boya 6 satır halinde arapca dua ve ibareler bulunmaktadır. Satır araları yaldızla doldurulmuştur.
Her türlü kötülüklerden korunma ve tabiat üstü güçlere sahip olma arzu ve ihtiyacı sebebiyle yapılmış, etnografik değeri olan , halk inanışını gösteren, o devrin yarı şifahi edebiyatını, hattını, resim san'atını bize yansıtan bir eserdir. Resim sanatı bakımından da başarılı bir eski eserdir.
Bazı müneccimler ve o devrin halk hekimleri(8) ; üzeri yazılı bu tür gömlekleri akıl hastalarına da giydirirler ve şifa umarlardı. Akrep sokmasına ve savaşlarda kişilerin zırhla korunması, kötülüklerden uzaklaşması, psikolojik olarak giyenlere moral vermesi,tabiat üstü güçlere sahip olma arzu ve isteği açısından da bu tür kültür inanç ve geleneklerimiz incelenmelidir.
----------------
DİPNOT :
1. Ethel G.Stewart,The Turkish Connection of the Dene and Na- Dene, Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Bülteni,S.4,Ankara,1986, s.6-8.;E.G.Stawart, An Appache Tribe of Turkish Origins, Comite International D'Etudes Pre-Ottomanes et Ottomanes VIII.Symposium, Minnesota, 1987.
2. M.Zeki Pakalın, Tarih Deyimler ve Terimler Sözlüğü, C.2,s.619.
3. Orhan Şaik Gökyay,Tılsımlı Gömlekler,Türk Folklor Araştırma Yıllığı 1976, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara, 1977, s.101.
4. Orhan Şaik Gökyay,A.g.e., s.100
5. Orhan Şaik Gökyay, Tılsımlı Gömlekler,Türk Folklor Araştırma Yıllığı, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara, 1977, s.97. ;Şire rakamlar için Bkz.Mustafa İloğlu,Gizli İlimler Hazinesi,C.1, İstanbul, 1971, s.11-20. Ebcet hesabına göre ; eski türkçede her harfin karşılığında bir rakkam vardır. vefk ilmi ise, sayılarla şifre olarak ifade edilen harfler, kelimeler ve ayetlerdir. Bismillâhirrâhmanirrahim ismi âzamı 19 ve 786 dır.
6. Orhan Şaik Gökyay,A.g.e., s.99
7. Sadi Bayram,Türk Kültüründe Mühr-ü Süleyman,Sanat Tarihinde İkonoğrafik Araştırmalar Semineri,8-10 Nisan 1991, Hacettepe Üniversitesi, Ankara,seminerde sunulan bildiri

Yayınlandığı Yer: Vak�flar Dergisi S.22, s.366-364. ,1991
Yazar : Sadi BAYRAM
Konuyla İlgili Diğer Başlıklar:
  • Kur'an Ve Bilgisayar-computer Ilişkisi
  • Amasya Uluslararası Alimler Sempozyumu Ardından
  • ?Îdî-zâde -Âkif-zâde Abdurrahim El-amasî Sülâlesi Ve Eserleri
  • Sultan ıı. Bayezıd?ın Hattatı, Amasyalı şeyh Hamdullah Kur'an-ı Kerim'i Ve Bir Hâtıra
  • ?Îdî-zâde (- âkif-zâde) Abdurrahim El-amasî Sülâlesi Ve Eserleri
  • Osmanlı Döneminde Latin Harflerine Geçiş çalışmaları
  • Mühr-ü Süleyman Ve Türk Kültürü
  • Izgü Mescid
  • Taceddin Sultan Ve Evradı
  • çift Başlı Kartal
  • Türk Kültüründe ölüm
  • Bâki Kalan Bu Kubbede Hoş Bir Sedâdır
  • Ayasofya Camii, Müze Olması Ve Ardındaki Gerçekler
  • Bosna- Hersek Ve Balkanlarda Vakıf Kültür Izleri
    (seminer Konu?mas? )
  • Ahlat Vakıfları
  • Selçuklu Kervansaraylarının Turizme Açılması
  • Hasan Paşa'nın Vakfı, şeyhülislÂm Ankaravi Mehmed Emin Efendi Vakfiyesi, Ve Ankara Sulu Han HikÂyesi
  • Yemen Fatihi Gazi Sinan Paşa Vakfiyeleri, Tezyinatı Ve Türk Süsleme Sanatındaki Yeri
  • Yakın Tarihimizde Merzifon, Merzifon Anatolian Koleji
  • Ayasofya Camii, Müze Olması Ve Ardındaki Gerçekler
  • Milli Kültür, Günümüz Türkiyesi Ve Muasır Medeniyetler Seviyesi
  • Türk Hat, Yazı-resim, Cilt Ve Tezhip Sanatı Ile Ilgili
  • Vakıflar Dergisi Makaleler Fihristi ( 27. Sayıya Kadar )
  • Cumhuriyetin 75. Yılında Vakıflar
  • Sultan ıı. Mahmud'un Vakfiyelerindeki Tezyinat
  • Maniheizm Doğuşu, Gelişimi Ve Tesirleri
  • özel Müzeler Ve Denetimleri Hakkında Yönetmelik
  • Günümüzde Sosyal Devlet Anlayışı Ve Imaretler
  • Türk'ün Yolu Nereye Gidiyor
  • Toplumumuzda Kadın Ve Vakıf Kuran Kadınlarımız
  • Osmanlı Devleti Hakkında Bir Kronoloji Denemesi
  • Toplumumuzda Kadın Ve Vakıf Kuran Kadınlarımız
  • Cumhuriyetin 75. Yılında Vakıflar
  • Medeniyetlerin Beşiği Anadolu Ve Kılikya Aphrodosıas'ı ( Tisan )
  • Anadolu Turk - ıslam Sanatında Bazı Yapılar Ve Kronolojıye Aıt Katalog Denemesı...
  • Türk Kültüründe ölüm !
  • Büyük Türk Düşünürü Hacı Bayram-ı Veli Ve Akkoyunlu Uzun Hasan'ın Ankara Hacı Bayram Türbesi'ne Vakfettiği H
  • Xıv-xıx. Yüzyıl Vakfiyelerinde Türk Tezhip Sanatınının Gelişimi, Batı Tesirleri Ve Günümüzde Yorumlayanlar
  • Anadolu'da Ilk RufÂiler Ve Hz.zeynel Abidin Ali Er-rufÂi El-abdali El-kayserani Soyuna Ait Bir Deneme Anad
  • Osmanlı Döneminde 1899 -1920 Yıllarında Istanbul Camilerinden çalınan çiniler
  • Peygamberler şehri Tarsus Ve Tarsus'da Bir özbek Vakfı
  • Başkent Ankara'nın Ihtiyacı Olan Kongre Merkezi Ne Zaman Yapılacak ?
  • Ankara Ulus Semtinde Türk Vakıf Araştırma Merkezi'nde 15.11.1998 Tarihinde Hali Sergisi Açılış Konuşması
  • Prof.dr. Albert Gabriel'e Ait Bazı Belgeler
  • Cumhuriyet'in Ilk Yıllarında Ankara'da Imâr Faaliyetlerinde
  • Cumhuriyet'in Ilk Yıllarında Ankara'da Imâr Faaliyetlerinde
  • Başbakanlık Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivinde Bulunan 12 Zilkâde 1262 H./ 21 Ekim 1846 Tarihli TeberrukÂt Eşyası
  • Atatürkcülük Ve 2001'li Yılların Türkiyesi üzerine
  • Ahilik Ve çıraklık Eğitim Ve öğretim Vakfı
  • Eski Eser Kaçakcılığı, Koleksiyonculuk Ve Müzecilik Tarihimize Bir Bakış
  • Cumhuriyet'in Derinliklerinden Hatıralar : Eski Ankaralılardan Dostum Sayın Nurettin Daş Ile
  • Medeniyetlerin Beşiği Anadolu Ve Kılikya Aphorodisias'ı ( Tisan Yapı Kooperatifi )-anatolıan : The Cradle Of Cı
  • Sultan ıı. Bayezıd'ın Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi'nde Bulunan Vakfiyelerindeki Tezyinat Ve
  • Bektaşi Nutku (kendini Bil Ki, Tanrıyı Bilesin)
  • Kültürümüzde Hoşgörü
  • Fatih Sultan Mehmed'in Eyüp Sultan Külliyesi Vakfiyesi
  • Hicaz Demiryolları Ve Vakıflar
  • Mostar Köprüsü Restorasyonu Hakkında Ilk ön Rapor
  • Atatürkün Vakıflar Hakkındaki Konuşmalrı
  • Selçuk-name
  • Xıv-xıx. Yüzyıl Vakfiyelerinde Türk Tezhip Sanatınının Gelişimi, Batı Tesirleri Ve Günümüzde Yorumlayanlar
  • Konyadaki Esk; Eserler Hakkında Atatürkün Başbakan Ismet Inönüye Telgrafı
  • Atatürkcülük Ve 2001'li Yılların Türkiyesi üzerine
  • Ord.prof.dr. Ahmed Süheyl ünver
  • Türk Kültürü Ve Yoksulluğu Ortadan Kaldırmak Için
  • Istanbul'un Fethine Kadar Beylik Dönemi Vakfiyeleri
  • Kıbrıs, Gürcistan, şirvan Fatihi Lala Mustafa Paşa'nın 1563 Tarihli Vakfiyesi
  • Vakıf Arazilere Ve Gayrimenkullerine Tecavüz Ve Düşündürdükleri
  • Günümüzde Sosyal Devlet Anlayışı Ve Imaretler
  • Vakıflar Genel Müdürlüğü'nün Tekke Ve Zaviyelerin Kapatılmasından Sonra Taşınır Kültür Varlıklarının Korunması Ile
  • Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi'nde Bulunan 1783-1810 Tarihleri Arasında Işlem Görmüş Bir Mühür Tatbik Deft
  • Türk Kültürünün Temeli Vakıflardır
  • Kültür Bakanlığı Tarihçesi Ve Milli Kültürümüz
  • Milli Kültür, Günümüz Türkiyesi Ve Muasır Medeniyetler Seviyesi
  • Eyüp Sultan Türbesi'nde 1919-1920 Tarihlerinde Yapılan
  • Merzifonlu Hacıbayramoğlu Maden Mühendisi Mehmed Akif Efendi
  • Selçuklu Tarihi, Selçuk Adı
  • Cumhuriyet Dönemi Kültür çınarlarından : Mahmut Akok
  • Mardin Vakıfları,imam Zeynel Abidin'in 1158 M. Tarihli, Ve
  • Tarihte Türk Adı Ne Zaman Ortaya çıktı ?
  • Sahib Ata Fahrü'd-din Ali'nin Konya Imaret Ve Sivas Gökmedrese Vakfiyeleri
  • Phil.dr.hamit Zübeyr Koşay
  • Bulgarlar'ın Antik Başkenti Bulgar şehrindeki Islam Dönemi Mimari Eserlere Ait Panorama
  • Taşınır Kültür Varlıklarımızın Korunması Ve Yasa Dışı Trafiğinin önlenmesi
  • Ragıp Efendi'nin 1913-1922 Yılları Sibirya Ve Türkistan
  • Niksar Vakıflarına Genel Bir Bakış
  • Gazi Yahya Paşa'nın 1506 Tarihli Vakfiyesi
  • Başbakanlık Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivinde Bulunan 12 Zilkâde 1262 H./ 21 Ekim 1846 Tarihli TeberrukÂt Eşyası
  • Kanuni Sultan Süleyman'ın Oğlu şehzade Mehmed'in 1548 Tarihli Vakfiyesi, Hududnamesi Ve Türk Sanatındaki Yeri
  • Merzifon Ulu Camisinin Yeri Ve Merzifon'da Türk Islam Eserleri
  • Merzifon, çelebi Sultan Mehmed Vakfı üzerine Bazı Belgeler
  • Hayat Ağacı, Kültürümüzdeki Yeri, önemi Ve Mitlerin Ardındaki Gerçek
  • Türk Kültürünün Izleri üzerinde Araştırmalar: Etrüskler'in Ilk Vatanı Anadolu Mu? : Truva Savaşı Ve Etrüskler
  • Yıldız çini Fabrikasına Ait Birkaç Vesika
  • Selçuklu Vakfiyeleri üzerine Bazı Düşünceler
  • Xıv. Asırda Tezhiblenmiş Beylik Dönemine Ait üç Kur'an Cüzü
  • Baki Kalan Bu Kubbede Hoş Bir Sedadır
  • Osmanlı Devletinin Kuruluşunun 700. Yıldönümü Münasebetiyle: Sultan ı.mahmud'un Orjinal Iki Vakfiyesi
  • ııı. Selim'in Vakfiyelerindeki Tezyinat Ve Türk Süsleme Sanatına Batı Sanatının Tesirleri
  • Osmanlı Dönemi Bazı Vakfiyelerin Hayır şartlarından Damlalar !
  • Bektaşilik Ve Masonluk
  • Minyatürle Ilgili Seçilmiş Bibliyografya
  • Kaynaklara Göre Güney-doğu Anadolu'da Ptoto- ön Türkler
  • çelebi Mehmed Vakfı Arazisi üzerine Kurulan Merzifon Anatolian Koleji Ve Hastaneye Ait Bilgiler
  • Eski Eser Kaçakcılığı, Koleksiyonculuk Ve Müzecilik Tarihimize Bir Bakış
  • Safranbolulu Izzet Mehmet Paşa Vakfiyesi Ve Kütüphanesine Ait Tezyinatlı Iki Kur'an-ı Kerim
  • Istanbul Depremleri Ve Mimar Koca Sinan'ın Bilinmeyen Bazı Teknikleri
  • Merzifon'da Bilinmeyen Br Türbe '' Künbet Hatun ''
  • özel Müzeler Ve Denetimleri Hakkındaki Yönetmelik
  • Bitlis Vakıfları Ve Vakıf Eski Eserleri
  • Vakıf Eski Eserlerin Yeni Koruma Politikası
  • Sultan ııı.osman Vakfiyesi, Tezyinatı, Cilt Sanatı Ve Türk Kültüründeki Yeri
  • The Deed Of Foundatıon Of Sultan Osman The Thırd, ıts Embellıshments, Bındıng And ıts Place ın Turkısh Culture
  • Hacı Bektaş-ı Veli, Merzifon'da Piri Baba, Budapeşte'de Gül Baba Ve Bazı Bektaşi Vakıfları
  • Nurbanu ( Atik ) Valide Sultan'ın Istanbul-üsküdar'da 1582 Tarihinde Tesis Ettirdiği Vakfiyesi
  • Girit Defterdarı Rıdvanzade Hacı Mehmed Efendi Oğlu Ali Efendi'nin 1748 Tarihli Vakfiyesi Ve Tezyinatı
  • Bir çınarın Ardından... Yılmaz önge Dostumuz Hakkında Kısa Anekdotlar...
  • Beyhan Sultan Vakfiyeleri Ve Tezyinatları
  • Beypazarı Vakıflarına Genel Bir Bakış Ve Beypazarı Sadr-ı Azam Nasuh Paşa Hanı
  • Türk Kültürü Ve Biz
  • Bulgaristan'da Bulunan Osmanlı Vakıflarıdan Bir Demet
  • Bulgaristan'da Müftü Yardımcısı Yetiştiren Bir Vakıf Kuruluşu: Nüvvap
  • Ladik Ve Seyyid Ahmed-i Kebir Er-rıfai Hazretleri
  • Vakıflar Genel Müdürlüğü Halı Müzesi'nde
  • Bektaşi Nutku
  • Balkanlar Ve Kosova Facıası
  • Cumhuriyet'in Kuruluşunun 90. Yılında Başkent Ankara:
  • Istanbul Fethinin 555. Ayasofya'nın Müze Olmasının 74. Yıldönümü Vesilesiyle:
  • Atatürk'ün Vakıflarla Ilgili Sözleri
  • 893 H / 1488 M. Tarihli Akkoyunlu Yakub Han Vakfiyesi
  • Komünizmin Sembolü Lenin Yıkıldı, Sıra Bizans'ı Dize Getiren Fatih Sultan Mehmed'e Mi Geldi ?
  • Afganistan Tarihine Kısa Bir Bakış Ve Türk Subaylar Eskden Olduğu Gibi Milenyumda Da Afganistan Ordusunun EğitimÄ
  • Ayaş Vakfiyeleri üzerine Bir Deneme
  • Hacı Bayram-ı Veli Ve Tarıhe Bağlılık
  • Amasya-taşova- Alparslan Beldesi Seyyid Nureddin Alparslan Er- Rufâi'nin 655 H./1257 Tarihli Arapça Vakfiyesi Tercümesi Ve
  • Birgi Ulu Camii Içşn 1327 M. Tarihinde Yazılan Kur'an
  • Ankara'da Roma Anıtı- Res Gestae
  • A N " Akhi " Genealogical Tree
  • Milenyum Ruyası: Osmanlı Devleti'nin 700 Kuruluş Yıldönümü Ve Düşündürdükleri üzerine Bir Deneme
  • Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi'nde Bulunan Kendinden Desenli üzeri Yazılı Iki Kumaş
  • Kur'anda Yol Gösterici Ayetler
  • Osmanlıda Resi Ilk Müze Adı Ne Zaman Ortaya çıktı?
  • Amasya Vakıflarına Toplu Bakış
  • Izmir Bahri Baba Eski Musevi Mezarlığı
  • Anadolu'da Xııı. Yüzyıl Başlarında Bir Rufâi Zaviyesi
  • Glazed Tles Stolen From ıstanbul Mosques Between 1899-1920 Ottoman Period
  • Sultan ıı. Abdulhamid'in 1888 Tarihli Vakfiyesi Tezyinatı Ve Osmanlı Imparatorluğunda Ilk Toplu Konut Projesi
  • Tokat Vakıfları
  • şehirciliğe Katkısı Olan Kadınlar: Istanbul _üsküdar- Toptaşı, Nûrbânû ( Atik Valide ) Sultan Külliyesi
  • Türk Hâkimiyeti Döneminde Merzifon Mezarlıkları
  • Anadolu'da Xııı.y�zyıl B�r Rufa� Zav�yes�
  • Hayatını Vakıflara Vakfeden Y.mimar -mühendis Prof.dr. M. ılmaz önge
  • Başbakan Ismet Inönü'nün Cami,mescit Ve Diğer Vakıf Eski Eserlerin Korunmasıyla Ilgii Bütün Bakanlıklara Ve Genel Müdürlüklere G
  • EvkÂf-ı IslÂmiye Müzesi'nin Kuruluşu Ve Yönetmeliği
  • Giresun Ili Vakıflarına Toplu Bir Bakış
  • Türk-islam Yapılarında Kronoloji Denemesi
  • Merzifon Tarihinden Yapraklar
  • Momumentum Ancyranum-res Gestae- Ankara Yazıtı-augustus'un Yaptı?ı ??ler
  • Bayramlu Beyliği (hacıemiroğulları )
  • Osmanlı Devletinde Vakıflar Ve Sultan ıı. Bayezıd'ın Vakfiyeleri
  • Kur'an Ve ılım
  • Kur'anda Yol Gosterici Ayetler
  • Kur'an'ı Kerimdeki Cinle Ilgili Ayetlerin Tamamı
  • Kur'an-ı Kerim'ın Arapca ındırılmesı ıle ılgılı Ayetler
  • Xıı-xııı.yüzyıl Türk Hamamları
  • Tanrı Ve Yazğı
  • Balkanlar Ve Kosova Faciası
  • Amasyalı Meşhur Eski Devirdeki Tarihçiler
  • Başkent Ankaranın Kongre Merkezi Ne Zaman Yapılacak
  • Anadolunun Gobegınde 1229 Tarıhlı Tascı Ustalarının Dantel Gıbı ısledıgı Dıvrıgı Ulu Camı Ve Darussıfası
  • Merkez Efendının Mursıdı Merzıfonlu Sunbul Sınan
  • Merzıfonlu Tarıhcı ısmaıl Hamı Danısment
  • Amasyalı Tarıh Ve Cografyacılar
  • Milli Kütüphane'nin Dire?i Dr. Müjgan Cunbur 85 Ya??nda
  • Bektasılık Ve Tasavvuf
  • Alev?lerde Nas?p Alma Tören?
  • Asker? Kat?p Hafız ?brah?m Ethem Efend?’nin Eyüp Sultan Türbes?ne A?t Nukut Vakf?yeler? - Türkiye Vak?flar Bank.özelle?tir
  • Tar?kat-ı Rufaî ( Anonim )
  • Türk Tezh?p San'atına Genel B?r Bakı?
  • Sultanahmet Halı Müzes? Ve Vakıflar
  • Tokat Vakıfları
  • Toplumumuzda Kadın Ve Vakıf Kuran Kadınlarımız
  •