TÜRK-İSLAM KÜLTÜR VE MEDENİYETİ - TURK'S AND ISLAMİC CİVİLİZATİOAN, FOUNDATİONS, ART,HİSTORİCAL ART, HİSTORY
MERZİFON, ÇELEBİ SULTAN MEHMED VAKFI ÜZERİNE BAZI BELGELER
MERZİFON, ÇELEBİ SULTAN MEHMED VAKFI ÜZERİNE BAZI BELGELER

Gazi Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi tarafından 3-6 Mayıs 2006 yılında tertiplenen Ortaçağ Kazıları ve Anadolu Araştırmaları Sempozyumu'nde bildiri olarak sunulmuş olup bildiri metinleri Prof.Dr.Hatice Örcün Barışta Armağanı kitabında yayımlanmıştır. Ankara 2009,s.103-124.


Sadi BAYRAM

Samsun-Amasya-Sinop illerinin üçgeni içinde içinde bulunan antik adıyla Phzamon, Roma İmparatoru Augustus döneminde Phazemon- Neopolis, Pontus zamanında Merzpont, Marsuvan, Pontus Devleti sınır şehri olup, Danişmend Gazi komutanlarından İltekin Gazi tarafından feth edilerek Türk toprakları içine alınmıştır.

Anadolu Selçukluları Moğol Döneminin meşhur Veziri Muiniddin Pervane Süleyman tarafından şehrin güney akropolüne ulu cami ve külliyesi inşa edilmiş, ahşap ulu cami 1902 yıllarında yanmış olup bugün arsası boş bulunmaktadır. Ulu Camiinin yanmamış bir kapısı ve minberi, benim de doğduğum Cami Cedid Mahallesi Eren Sokaktaki Çelebi Mehmed tarafından yaptırılan doğu kapısında ve minber de cami içinde bulunmaktadır .

Bu konuda Halil Edhem ( Eldem) Bey, şöyle demektedir :

Merzifon gerek Selçuki ve gerek Osmanlı Devrinden kalma pek çok ve mühim âsar-ı mimariye ve tarihiyyeyi muhtevidir. Bunlar meyanında, Çelebi Sultan Mehmed Han'ın bir camii dahi vardır ki, zannımıza göre 1320 senelerinde yandı. Güzel birağaç minberiyle iki adet kapı kanadı kurtarılarak Çelebi Mehmed'in Cami-i Cedid-i tesmiye olunan fakat oğlu Murad Han saninin inşâ-gerdesi olan camiye naklolunmuştur.

Biz, Halil Edhem Bey'in zannına göre 1904 dediği tarihin 1902 olduğunu tesbit ettik. Caminin 1902 yıllarında yanması ve mermer kitâbenin de yanmadan dolayı kireçlenerek parçalara ayrılması sonucu zor okunduğu Halil Edhem Bey tarafından ifade edilen beş satırlık Arapça Türkçesi şöyledir :

1.Bu mübârek camiin yapımı Büyük Sultan Şahınşah günlerinde emrolunmuştur.
2.Burhan'ül Emir'ül mü'minin Keyhüsrev oğlu dünya ve dinin temeli Büyük Şah Ebül Feth Kılıç Arslan,
3.Âlemdeki emir ve vezirlerin padişahı, Nizâm-ı Mülk¦ ( el memâlik ) sultanı, iftihar edilen Noyan,
4.Devlet ve dinin yardımcısı, İslâm ve Müslümanların eğiticisi ¦ özel ve karayı kolaylaştıran¦ vefayı,
5.Ali oğlu Süleyman , Allah yardımcılarını güçlendirsin ve iki dünyada da onu arzu ve emellerine kavuştursun. Sene 663 H. / 1264-65 M.

Sultan Çelebi Mehmed 1387'de Merzifon'da, bir iddiaya göre ise Edirne'de Devletşah Valide Sultan'dan dünyaya gelmiş, Şehzâdeliğini Amasya Valisi olarak geçirmiştir. Babası Yıldırım Bayezıd'ın Timur tarafından 1402 Ankara Savaşı mağlubiyetini müteakip esir düşerek intihar etmesiyle birlikte, Muharrem 805 H./ Ağustos 1402'de Amasya'da hükümdarlığını ilân eden Çelebi Sultan Mehmed, Osmanlı Devleti'nin ikinci kurucusu sayılabilir. Bursa'da hükümdarlığını ilân ettiği tarih 1404, Edirne'de tahta çıktığı tarih ise 5.07.1413'dür . 26.05.1421 tarihinde vefat ederek Bursa'da Yeşil Türbe'ye gömülmüştür. Bursa'daki Yeşil Külliyesi bilindiği gibi Çelebi Sultan Mehmed Vakfıdır.

Amasya'da Valilik yapan Çelebi Sultan Mehmed, Merzifon'u unutmamış, mahallinde Medreseönü Camii diye bilinen Selçuklu geleneğine uygun, ahşap sütunlu cami Çelebi Mehmed tarafından 1411 yılında yaptırılmış, camiin kuzeyine de yine aynı yıl Çelebi Sultan Mehmed'in emri ile Ebu Bekir bin Muhammed Hamza Müşeymeş medrese inşa etmiş, 9 yıllık bir aradan sonra belki bir deprem nedeniyle onarılması gerekmiş ve 820 H. Emir Ali oğlu Umur Bey tarafından imar edilmiştir. Bu arada Medrese önü cami de belki depremden yıkıldı, Çelebi Mehmed'in oğlu Sultan II. Murad tarafından Medreseönü Camii veya diğer adıyla Çelebi Mehmed Camii yeniden yaptırıldı ?. Çelebi Mehmed, Merzifon'da büyük mülkleri de cami ve medresenin ebediyete kadar intikali için vakfedilmiştir. Ancak vakfiyesi henüz ele geçmemiş olup, ileride bir arşivden çıkabilir. Aslında burası da bir külliyedir. Küçük Hamam Sultan II. Murad'ın oğlu Fatih Sultan Mehmed olduğuna göre, belki de bu hamam da Çelebi'nindi de depremden yıkıldı, Sultan Murad'ın oğlu Fatih Dedesinin hamamını o yeniden yaptırdı ? Zira Fatih'in Merzifonla hamam yaptıracak kadar bir ilgisi olduğunu bilmiyoruz.

Sultan II.Murad, annesinden kalan mirasla Devlet Şah Hatun adına 23 Rebi'ülahir 825H./16.04.1422'de babasının yaptırdığı medresenin hemen kuzeyinde, şehir dış sur dışında, 1960'lı yıllara kadar Hükümet Konağı'nın bulunduğu mekanda, şimdiki Çınar Otelinin yerinde bir zaviye yaptırmış olup, kayıtları Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi'nde mevcuttur.

Camiin yapılış kitâbesi şöyledir : Emera bi-bina-i hâze'l-mescidi'l-cami' es-sultânü'l-a'zam Sultân Murâd bin Muhammed Han hullide mülkühû fi tarihi seneti selâsine ve semânimâyeh.

Anlamı : Mehmed Han oğlu, büyük hükümdâr Sultan Murad “ mülkü devamlı olsun- 830 tarihinde bu caminin inşa edilmesini emretti. Kitâbe celi sülüs olarak mermere kabartma şeklinde hâk edilmiştir.

Dekoratif doğu kapısında bulunan celi sülüs Arapça metin ise şöyledir :

1-Bi'smi'llâhi'r-rahmâni'r-rah(im) üdhulûha bi-selâmin âminin
2-Ve enne'l-mesâcide li('llâhi fe-lâ te )d'û ma'allâhi ehad(en).

Anlamı : 1. Bağışlayıcı ve merhamet edici olan Allah'ın adıyla. Oraya emniyetle ve selâmetle girin ( denilir ),
2.Mescidler şüphesiz Allah'ındır. O halde Allah'la birlikte kimseye yalvarmayın (ve kulluk etmeyin )

Mihrapta ise alçı olarak Kelime-i Tevhid bulunmaktadır.

Bu kısa girişten sonra bu güne kadar kimseyi ilgilendirmemiş Çelebi Mehmed'in Merzifonla ilgili bazı vesikalarına göz atalım.

Bizler bu güne kadar Çelebi Mehmed'in Merzifon'da bir camisini biliyorduk. Başbakanlık Osmanlı Arşivi'nde yaptığımız araştırmada Çelebi Sultan Mehmed Vakfının Merzifon'da onarılması gereken iki camisinden söz eden vesikaya rastladık.

İlk cami mahallinde Medreseönü adıyla bilinen camidir. İkinci cami Merzifon'un neresindedir ? Tahminimize göre ve Halil Ethem Bey'in TOEM'daki yazısını da dikkate alarak, Muiniddindin Pervane Süleyman'ın 663 H./1264-65'de yaptırdığı camiyi Çelebi Mehmed yeniden ihya ettiği düşünülebilir. Çelebi'nin ikinci camisi diye adlandırılan camiin Pervanenin camisi olduğu üzerinde Merzifon Türk Eserleri konusunda Ankara Üniversitesi'nde doktora tezi yapan ve geçtiğimiz ay Dr. Unvanını alan meslektaşım Sayın Dr.Murat Çerekez'le yaptığımız görüşmede mutabık kaldık .

Bunun dışında Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivine bağlı tarafımdan kurulan Vakıflar Araştırma Merkezi'nde 1996 yıllarında Amasya'dan getirilen belgeler içinde, Merzifon Çelebi Sultan Mehmed Han'ın iki camisinden bahseden belgeler vardır. Birincisi Camii atik , yani eski cami, ikincisi de mahalleye adını veren Camii Cedid. Üstelik Atik cami için yanan ve dolayısıyla camide görevli hatip ve vaiz kadrosunun maaşının kime verileceğini soran yazıya da rastladık.

İkinci bir önemli husus ise Çelebi Mehmed Camisinin kapısıdır. 10 Cemaziyelahir 1332 H. /06.05.1914 M.tarihinde Merzifon'da Osmanlı-Rus-Ermeni Savaşı-Sarıkamış Harekatı esnasında askeri depo olarak kullanılan Çelebi Mehmed Evkafından olan binanın ahşap kapısının fotoğraflarının gönderildiği, kıymete haiz ise Müze-i Hümayûn'a gönderilmek üzere Sivas Vilâyeti'ne tebliği talep edilmektedir. Ancak bundan sonraki belgelere şimdilik ulaşma imkanı bulamadık.

Sayın İlhami Bilgin 'in yayımladığı kapının da Çelebi Mehmed'in Ulu Camiyi tamiri sırasında yaptırdığı kapı olma ihtimali de yüksektir. Nitekim Sayın Rüstem Bozer'de kapı için XIV.Yüzyıl sonu ile XV. Yüzyıl başları şeklinde ifade etmektedir.

Muiniddin Pervane Süleyman'ın Ulu Camisi Çelebi Sultan Mehmed Döneminde geniş onarım veya yeniden yapım dolayısıyle Çelebi Sultan Mehmed Han Vakfına dahil olmuştur. 1902 de caminin yanması sonucu minber ve kapı , yangından kurtarılarak Medrese Önü Camiine getrilmiş ve o tarihte askeri depo olarak kullanıldığı için de depoya kaldırılmış, Vakıflar Anadolu Mıntıkası Mimarı Bekir Efendi 15.07.1912 de proje hazırlamış, Merzifon Evkaf Memurluğu 50.000 kuruş onarım bedeli talep etmiş, para gelmemiş, 11.08.1924'de 10.500 kuruşluk bir keşif hazırlanmış, yine de onarıma geçilememiş, 1946-1950 yıllarında ancak onarım yapılarak hizmete açılmıştır.

Ancak, Doğu kapısı olarak bilinen kapı, 1946-1950 yıllarındaki onarım sırasında, pencere nişi genişletilerek, Ulu cami veya diğer adıyla atik camiden getirilen kapı buraya monte edilmiş, simetriğine de batıda bir kapı açılmıştır.

Bunu ispatını da yiye Sanat Kitapevi sahibi , sahaf, Sayın Ahmet Yüksel Beyefendi'nin koleksiyonunda bulunan bir fotoğraftan anlıyoruz . Fotoğraf bir Cumhuriyet Bayramında, harf devriminden önce çekilmiştir. Zira duvarda Cumhuriyet Bayramı ile ilgili eski yazı döviz bulunmaktadır.

Vakıflar Genel Müdürlüğü Abide Dairesi Başkanlığı Fotoğraf Atölyesinde ''Merzifon, Dairedeki Kapı Çelebi'' adıyla iki negatif resim bulduk. Ricamız üzerine Sayın Gökçe Günel de negatif scan edip göndermek lutfunda bulundu. Fotoğrafları Ahşap kapılar konusunda uzman olan Sayın Yard.Doç.Dr.Rüstem Bozer ile birlikte inceledik. Sayın Meslektaşım Rüstem Bozer, ele geçen negatif resmin birincisinin, Amasya-Bayazıd Paşa, Merzifon Çelebi Mehmed Medresesi, Osmancık İmaret veya diğer adıyla Koca Mehmed Paşa Camii kapılarıyla mükayese edlilebileceği, büyük benzerliği olduğu , XV. Asır başlarına tarihlenebileceğini, ancak ele geçen kapının birkaç onarım gördüğü ve parçaların kesildiğini, küçüldüğünü belirttiler. Kendilerine burada teşekkürlerimi sunarım.

İkinci kapı ise geç dönem olup, XVIII. Asıra konabilir. Eğer hafızam 5-6 yaşlarında beni aldatmıyorsa, bu kapı Medrese Önü Camii kuzey kapısı, şadırvan önündeki kapı olma ihtimali yüksektir.

Ancak söz konusu kapılar şimdi nerede ? Bilemiyoruz. Belki günün birinde bir yerden çıkabilir veya odun niyetine yakılmıştır. Fotoğrafın Merzifon Vakıf Memurluğunda çekilmiş olma ihtimali de yüksektir. Acaba Müze-i Hümâyûn'a gönderilen fotoğraftaki kapılar bunlar mıydı. Bu konuda bilgi edinemedik.

Askeri depo olarak kullanılması konusunda genç arkadaşlarıma bir açıklama getirmek istiyorum. 1893 ve 1914 yıllarında Merzifon'da Ermenilerin iki ayaklanması olmuş, kısa sürede bastırılmış ve Merzifon'da 4.Redif Taburu burada tutulmuştur. Ayrıca 1865 tarihine Amerikalı Protestan Misyonerler, İstanbul Robert Koleji'nde bulunan Teoloji Fakültesini, Merzifon'a nakletmişler, önceleri Kolej olarak daha sonraki tarihlerde izinsiz olarak Teoloji Fakültesi olarak tedrisata başlamış, Ana Okulu, Lise, Kız Okulu, Sağırlar Okulu, Yetimhane ve Hastane binaları Çelebi Sultan Mehmed Vakfından önce 16 dönüm 55.000 kuruş zemin kirası ile kiralanmış, daha sonraki yıllarda arazi genişletilerek 40 dönüme çıkarılmıştır. Dolayısıyla Amerikan Sefareti, Rus Sefareti, İngiliz Misyonu, Fransız Misyonu Merzifon ile yakından ilgileniyorlardı. En ufak bir hadisede de Bab-ı Ali'nin kapısını çalıyorlardı Bu bakımdan bu mahalde asker ikame etmesi normaldi.

Diğer yandan da 1914 Osmanlı-Rus Harbinde Merzifon'dan 3.800 asker Erzurum'a gitmiş harpten sonra ancak geriye 6 kişi döndüğünü Amerikalı Kolej Müdürü George Edward White hatıralarında açıkça zikretmektedir .

Başbakanlık Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi'nde bulunan 19 Recep 1152 H./ 22.10.1739 tarihli bir tafsil kaydında ise şu bilgiler bulunmaktadır .

Çelebi Sultan Mehmed Vakfı Mütevellisi Hacı Hüseyin, ek belgede de zikredildiği gibi Çelebi Sultan Mehmed Vakfından Merzifon'da kapan hanı, Boyahane, eski ve yeni hamamın köhneleştiğine dikkat çekerek, tamir edilmesi ve bu iş için de mahallinde yapılan keşifte 2.196 kuruş gerektiği, bir yıl sonraki gelirden kesilmek üzere Hazine-i Haremeyne borçlandırılarak bu tamirin yapılmasını istemiş, o devirdeki Darüssaade Ağası Hacı Beşir Ağa, uygun olduğunu belirterek gerekli işlemin yapılacağını beyan etmiştir.

Metin aynen şöyledir :

Kudvetli emasili velakran halen Merzifon'da vaki merhum Çelebi Sultan Mehmed Han Evkâfı Mütevellisi olan el-hac Hüseyin zi de kadrihu inha olundu ki halen mütevellisi olduğum vakfı mezburun Medine-i Merzifon'da Kapan Hanı ve Boyahane ve Hamam-ı Atik ve Cedidin bazı mevazi-i mururu ezmine ile köhne ve harabe müşrif ve tamir ve termime muhtaç olmakla ebniye ve suhuf ahvaline vukufu olan mimaran marifetiyle keşf ve tahmin olundukta iki bin yüz doksan altı kuruş beş semen ile kabili tamir ve huli bir yer olacağı badel muayene defter ve hüccet-i olunup taraflarına ilâm olunmağla mektup ve tahrir ve irsal olunmuştur ve sonunda gerekli vakfı mezburdan inşallah-u Teâla bin yüz elli iki senesine mahsuben Haremeyn-i Şerifeyn Hazinesi'ne irsali lâzım gelen sure-i şerife ile akçesi tamirat-ı mezkure takas olunmakla meblağı mezbur ile Han ve Hamam ve Boyahane'nin tamiri muktezi olan mahallerin tamir ve termim ve badettkmil tekrar keşf ve tahmin ve ne miktar akçe ile usul-u pezir olduğun vukuu üzere ilam ve sene-i merkume mahsuben Hazine-i Haremeyn-i Muhteremeyn'e irsali lâzım gelen sure-i şerife akçesin vechi muharrer üzere tamirat-ı mezküre takas ve hini muhasebede mahsub eyleyüp mu'ceb mektub ile arz olunsın. Fi 19 Recep 1152 H. / 22 .10.1739 M.
Edafül ibad
Hacı Beşir Ağa
Dar'üs-saadet-i Şerife


Çelebi Mehmed Vakfından şadırvan, kisehane, kaçhane, kantar, kirişhane, dükkan, değirmen, rüsümatı eskiden beri Vakfı Şerif tarafından alınmaktaydı. 1253 ( 13 Muharrem 1253/ 18.04.1837 tarihinde zaptedilmiş. ) tarihinden beri vakıf zabt edilmiş ve bu suretle her yıllığının alınmasından dolayı ahalinin zaruretinden dolayı 16 sene zarfında Hazinede biriken meblağın 1/5 iade edilerek terki ile küsurunun Halil Kâmil Efendi tarafına bırakılmasına ait 1 Zilhicce 1271 H./ 14.08.1855 tarihli dilekçe Başbakanlık Arşivinde bulunmaktadır .

16 Cemaziyelevvel 1273 H./ 13.01.1857'de Merzifon Çelebi Mehmed Han Vakfının çeşitli rüsümatının belirlenmesi için gerçek gelirinin tesbit ettirilmesi istenmiştir .

12 Muharrem 1317 H./22.05.1899 tarihindeki evrakta Merzifon'a tabi Muşruf Köyü hayvan otlağında mevkuf Çelebi Sultan Mehmed Vakfı mer'alarının bazı şahıslar tarafından sahiplenmesi üzerine açılan mahkeme dosyalarıyla halkın Şakir Paşa'ya müracaatı üzerine Kaymakam Arif Mahmud Bey'e bir yazı yazılmış ve konuyla ilgili evraklar eklenmiştir .

1893 yılından sonra askeri depo olarak kullanılan cami, 8 Cemaziyelahir 1322 H./ 20.10.1904 tarihinde Yıldız Sarayından gelen emirde Camiin tamir edilmesi için ferman çıkarılmıştır.

20 Muharrem 1317 H./30.05.1899 tarihine Şakir Paşa, Mabeyne, Merzifon Kaymakamına, Amasya Sancağına, Evkaf Müdürlüğüne yazdığı yazıda, Merzifon'da asker işgalindeki harap vaziyette bulunan Çelebi Mehmed Vakfı ve iki caminin tamiri ve islâhını talep etmektedir . Ayrıca Mütevelli Mehmed Emin Efendi'nin 13 Muharrem 1253 H./ 18.04.1837'de vefatıyla vakfın zabt edildiği, 54.000 akçe geliri olduğu, 1/5'i Padişaha, bakıyyesinin hademe ve meşrutaya tahsisi, sattıkları 3 hamam haricinde çalışanlara ödeme yapılması, 10.428 krş. Maliye Hazinesine, 13.917 Muamele ve kaydiye, 6.000 Hazineye maaş, 68.000 krş ölenlerin maaşı, 4.235 krş. Camiye yağ-kandil v.s., 2.200 zam 1/8, 3.080 Tevliyet, 1.500 hademe, 10.820 kuruş adam başı 153 kuruş dağıtılmış. Bu belgeden Merzifon'daki 3 hamamın Çelebi Mehmed Vakfına geçtiği ve daha sonra satıldığı anlaşılıyor. Çelebi Mehmed Vakfından 3 hamam satıldığına göre, bu hamamlar hangileri suali karşımıza çıkmaktadır. Birisi İnönü Caddesinde bulunan ve geçtiğimiz yüzyıl başlarında Belediyece imar edilen Maarif Hamamı olabilir ki 1893'de Maarife gelir getirmesi için Belediyece yaptırılmıştır. Acaba daha öncesinden burada hamam var mıydı ? İkincisi Fatih tarafından yaptırılan Küçük Hamam, Üçüncüsü de acaba Muiniddin Pervane Camii güneyinde bulunan Eski Hamam olabilir mi ? Tuz Pazarı ve Paşa Hamamının Merzifonlu Kara Mustafa Paşa Vakfına ait olduğunu biliyoruz. Merzifon'da başka da hamam yok. O halde bu üç hamam Çelebi Mehmed Vakfına nasıl dahil oldu. Şimdilik bu soruyu çözemiyoruz.

Mali yıl başı olduğu için 22 Muharrem 1317 H./01.06.1899 tarihli yazıda Çelebi Mehmed Han'ın Merzifon'daki iki camisinin tamiri için yapılan keşifle 9.890 kuruş para tahsisi talep edilmekte, Müslümanların Çelebi Mehmed Han Vakfı arazilerinin Protestanlarca kullanılmasını şikâyet ettikleri belirtilmektedir .

4 Kanunuevvel 1314/ 16.12.1898 tarihinde Merzifon aşarının maktu olarak alınması kararlaştırılmış ve 17.252 guruş, 30 para olarak tespit edilmiştir.

19 Muharrem 1311 H./ 02.08.1893 tarihine Merzifon'daki Amerikan Misyoner Mektebinin bitişiğindeki arsanın kendi tasarrufuna verilmesi için Dr. Yavan'ın dilekçesi , istirhamının asıl sebebinin Protestanlık Mezhebini geliştirmek ve fesat hareketler olduğu, yanan bina ( Osmanlı Devletinden ) için 500 liranın Amerika Birleşik Devletlerine Ermenilerin fesada karışmaması şartı ile verilmesi hususundaki yazı

Rüştiye Mektebinin ve etrafındaki ev ve dükkanların Ermeniler tarafından yakılmasından dolayı, mektebin yeniden inşası hususunda Padişah İradesi 21 Muharrem 1313 H./ 14.07.1895 tarihinde çıkmış ancak herhangi bir şey yapılmamıştır. 23 Muharrem 1316 H./ 12.06.1898 tarihinde Kurtzade Hacı Şevket, Kurtzade hacı Akif, Şabanzade hasan, Etmekcioğlu Ahmet, Şerbetçioğlu Mustafa Katiloğlu İbrahim'in imzaladıkları dilekçede Hacı Adil ( Harmanlar ) Mahallesinde Eylül 1895 senesinde Rüştiye Mektebi, 2 Medrese ( Birisi Dürrüzade Medresesi), 2 cami, 2 han, 4kahve, 14 dükkan, 18 ev yanmış, 427.250 kuruş kıymetten ibaret olup, inşaat tertibinden 50.000 kuruş verilmesi talep edilmektedir . 4 Şaban 1318 H./ 27.11.1900 tarihinde yanan Rüştiye Mektebi için inşaat tertibinden 50.000 verilmesi ve Rüştiye Mektebinin yeni bir arsaya inşası için Maarif Nezaretinden İrade-i Aliye çıkarılmasını talep edilmektedir . Rüştiye Mektebi ancak 1915 yılında Cami Cedit Mahallesinde, Şeyh Abdurrahim Rumi mezarının kuzeyinde, Devlet Hatun Zaviyesinin batısında ahşap-karkas olarak üç katlı inşa edilmiş olup, 1970'li yıllara kadar İstiklâl İlk Okulu olarak kullanılmış, daha sonra her nasılsa yıkılarak yerine İtfaiye Binası yapılmıştır.

Rüştiye Mektebi ve İttihad-ı Terakki Klubü binası olarak kullanılan binanın resmi açılış töreni fotografını Sanat Kitepevi Sahibi sayın Ahmet yüksel Beyefendi koleksiyonundan vermek lutfunda bulundu. Kendilerine burada teşekkür ederim. Açılış konuşmasını yapan şahıs ta tesadüfen o tarihlerde müftü olan Dedem çıktı.

02 Muharrem 1329 H./05.01.1911 M. tarihinde Amerikalı Misyonerlerinden Charles Johns tarafından Merzifon Çelebi Sultan Mehmed Han Vakfının mutasarrıf olduğu mahalde Amerikan Misyonerleri Şirketi adına hastane inşasına ruhsat talebi olmuş, 13 gün sonra ise Bakanlar Kurulu kararı imzalanmıştır. Evrak hızlı bir şekilde neticelendirilmiştir.

16 Muharrem 1329 H./18.01.1911 M. tarihinde Amerikalı Misyonerlerinden Charles Johns tarafından Merzifon Çelebi Sultan Mehmed Han Vakfının mutasarrıf olduğu mahalde Amerikan Misyonerleri Şirketi adına hastane inşasına ruhsat talebi . 19 Dönüm, 11.472 metrekare iki adet tarlanın kira ile tahsisi, 945 metrekare hastahane inşası, kalan yerlerin bahçe olarak kullanılması, hali hazır yerin yetimhane, Kız Okulu, Heyet Mektebi ve hasta muayene etmek için yetmediği için ihtiyaçları olduğu, arsanın etrafını duvarla çevireceklerini, emlak vergisi alınmamasını, 55.000 guruş kıymetindeki yerin binde onu vakfa icare-i zemin alınmak şartıyla, kirasının muntazaman ödenmesi koşulu ile verilmesine ait Bakanlar Kurulu Kararı, Sadrazam mühürlemiş, Şeyhülislam, Adliye Nazırı, Hariciye Nazırı, Evkaf Nazırı, Bahriye Nazırı, Maarif Nazırı, Ticaret Nazırı imzalamışlardır.

Evrak eklerinde dilekçe, hastane planı, arsa krokisi yer almaktadır.

Şeyhülislâm Dürri Mehmed Efendi 1145 H./ 1732'de bir medrese yaptığı bilinmektedir . 18 Zilkâde 1316 H./ 30.03.1899 tarihli belgede Merzifon Şeyhülislam Dürrizade Medresesi ve Vakfı Müderrislik ve tevliyet hakkında Amasya Mutasarrıfı Kemal Bey ve Merzifon Kaymakamı Arif Mahmud Efendi'ye müracaat olup, vakfın yıllık gelirinin 15.000 kuruş olduğu belirtilmektedir .

9 Haziran 1898 tarihinde Tuggovios A. Thorodie ile Lermidos D. Perdarius verdiği dilekçe ile Taşan Dağı 2 Km.delinerek Bakırçay'ın Merzifon ovasına akıtılması imtiyazının hususi bir şirket tarafından istenmesi üzerine 23 Rebiulevvel 1316 / 11.08.1899 tarihinde Şakir Paşa'nın Nafıa Nezareti ile muhaberesine ait 9 evrak bulunmaktadır . Uygun görülmemiştir.

Merzifon'daki su tesislerinin II. Viyana kuşatmasını yapan ünlü Kara Mustafa Paşa tarafından getirildiği ve Paşa suyu olarak anıldığı bilinmektedir. Ancak; 22 Cemaziyelevvel 1265 H./ 16.04.1849 tarihindeki belgeye göre, Merzifon'da hayrata ( Cami, mektep, hamamlara ) ve evlere verilen Sultan Mehmed Suyunun yetmediği, Ermenilerin Paşa Deresi'ndeki büyük bahçelere su havuzu yaparak zaten yetmeyen suyun bahçelerde kullanılması ve müdahaleleri yasaklanmaktadır . Bu belgeden Kara Mustafa Paşa'nın Çelebi Sultan Mehmed'in Taşan Dağı'ndan getirdiği suyu rehabilite ederek daha fazla suyun getirilmesine sebep olduğu anlaşılmaktadır.

22 Safer 1316 H./ 11.07.1898 tarihinde Merzifon kilisesi papazı iken Devlete sadakatinden dolayı patrikhanece papazlıktan çıkarılan rahip Zinop'a maaş tahsisi yapılmıştır .

24 Receb 1327 H./ 11.08.1909 tarihinde Merzifon Rum Aya Dardara (Barbara) Kilisesinin yenileme inşasına ruhsat verilmesi Başbakanlık Osmanlı Arşivlerinde kayıtlıdır . Bunlardan biri 1970'li yıllarına kadar faaliyet gösteren eski Doğan Sinemasıdır. 1998 yıllarında konferans salonu olarak kullanılırken çatısı ve ikinci katı balkonu tamamen yanmıştır. Bugün sadece beden duvarları ayaktadır. Diğeri ise 1957 yıllarında Belediyece restore edilip 1963'li yıllarda kullanılan ve ses yankılandığı için kapatılan eski Orta okul bahçesi güneyindeki Şan Sineması olması gerekir. Mimarisi birbirine çok benzer. Sarı sert kesme taş kullanılmıştır. Dolayısıyla bu belgeden kilisenin yenilendiği tarihi öğreniyoruz.

07 Zilhicce 1330/ 17.11.1912 tarihinde Merzifon Kasabasındaki Protestan kilisesinin harap olmasına binaen yeniden inşasına İstanbul tarafından ruhsat verilmiştir .

04 Receb 1331 H.T 09.06.1913'de Tokat- Amasya'daki Cizvit Rahiplerin Kilise ve Gureba Hastaneleriyle Amasya'daki Saint Josef İyon Rahibelerinin Gureba Hastanesi ve Katolik mezarlık, Merzifon De La Soumisition rahiplerinin Gureba Hastanesinin, hangi tarihte, ne suretle inşa edildiği, ruhsatlarının bulunup-bulunmadığı hakkında bağlı oldukları Sivas Valiliğinden sorulmasına ait belge yine Osmanlı Arşivi'nde bulunmaktadır . Görülmektedir ki, 500 yıllık kaydı kısa sürede ortaya çıkaran, iyi bir arşivci olan Osmanlı İmparatorluğu, son zamanlarında Anadolu'daki misyoner faaliyetlerini takip edemez olmuş, bazı ruhsatlar, iş bittikten yıllar sonra ruhsat verilmesi mecburiyeti ortaya çıkmıştır. İşte 1865 yılında Merzifon Anadolu koleji, Kızlar Okulu, Yetimhane, fiilen faaliyete geçmesine rağmen, Maarif Nazırlığı ve Sadaret tarafından, 1893'te Kolejdeki hocaların kışkırtması, beyannamelerin Kolej'de basılması olaylarına karışılması neticesi Ermeni ayaklanması olup okullar kapatılınca Amerika Elçiliğinin baskısıyla 1895'te Özel Okullar Nizamnamesine uygunluğu Meclis-i Vükelâca müzakere edildikten sonra göre tedrisata izin için Padişah II. Abdulhamit'ten onay çıkar.

E'âzim-i ricâl-i Devlet-i Aliyyemden Sivas Vilâyeti Vâlisi olup Birinci Rütbeden Mecidi İkinci rütbe Osmâni nişân-ı zişânlarını hâiz ve hâmil olan Halil Bey dâme uluvvuhu ve mirimirân-ı kirâmdan Amasya Sancağı Mutasarrıfı ve İkinci rütbe Mecidi ve Dördüncü Osmâni nişân-ı zişânlarını hâiz ve hâmili Bekir Sıdkı Paşa dâme ikbâluhuya hüküm;

Merzifon Kasabasında evvelce te'sis edilmiş olan Amerika Mektebinin ruhsat-ı resmiyeye rabtile ol bâbda emr-i âlişânım isdârı Derse'âdetim Amerika Sefâretinden iltimâs olunmasına mebni keyfiyet Meclis-i Mahsus-ı Vükelâ-yı fihâmide bi't-tezekkür işbu iltimâs Me'ârif Nizâmnâmesi ahkâmına mutâba'at demek olduğundan ber-muceb-i iltimâs ruhsatı mutazammın emr-i âlişânımın isdârı tensib olunarak bâ-mazbata taraf-ı eşref-i mülûkâneme arz ile lede'l-istizân sâlifü'z-zikr mektebde hilâf-ı sadâkat ve ubûdiyet tedrisât vuku' bulmamak ve Hükûmet-i Seniyyeme karşu bir gûna uygunsuz ahvâl zuhur etmemek ve böyle bir şey görüldüğü halde emr-i âlişânım ahkâmı ke-enlem-yekün hükmünde tutulmak üzere ifâ-yı muktezası hususuna irâde-i seniyye-i şehriyârânem müte'allık ve şeref-sudur olmağın;

Siz ki; Vâli-yi müşâr ve Mutasarrıf-ı mumâ-ileyhimsiz. Mantuk-ı emr ü fermân-ı hümâyunumun tamâmen icrâsına i'tinâ dikkat eylemenizi mübeyyin Divân-ı Hümâyunumdan işbu emr-i celili'l-kadrim isdâr ve i'tâ olundu . . Fi- 9 Zilkade 1312 H.. / 4.05.1895 M.

21 Cemaziyelahir 1335 H./ 13.04.1917'de Amasya ve Merzifon'da bulunan Amerikan müesseselerine ait 19 fotografın bedellerinin ödenmesi için Amasya Mutasarrıflığına 1200 kuruş havale gönderildiği kayıtlıdır . Amerikan misyonerlerine ait eserlerinin fotoğrafı, söz konusu müesseslerden istenmiyor. Belgeden anladığımız kadar Devlet tarafından çektirilip parası devletten ödeniyor.

Yukarıdaki hususlar göz önüne alınarak, Merzifon'un etnik yapısına bakacak olursak; XVI. Yüzyılda 33 müslüman 4 gayrimüslim olmak üzere 37 mahallesi bulunmaktadır . Alaca Minare ve Harmanlar mahallelerinde genelde azınlıklar yaşamaktadır. Evliya Çelebiye göre de 44 mahalle, 4.000 ev, 600 dükkanlık bir şehirdir. 10 Rebi'ül-evvel 1278 H./ 16.09.1861 tarihinde Merzifon ve Gümüşhacıköy'de bulunan Protestan halkı tarafından kullanılmak üzere parasız Hazine arazilerinden mezarlık talepleri bulunmaktadır .

1891-92 yıllarında şehir nüfusu 20.000 dolaylarında, 13.380 müslüman, 5.820 Ermeni, 800 kadar Rum yaşamaktadır .

DİPNOT :
Yayınlandığı Yer: Prof.Dr.Hatice Örcün Barışta Armağan Kitabı ,03.05.2006
Yazar : Sadi BAYRAM
Konuyla İlgili Diğer Başlıklar:
  • Kur'an Ve Bilgisayar-computer Ilişkisi
  • Amasya Uluslararası Alimler Sempozyumu Ardından
  • ?Îdî-zâde -Âkif-zâde Abdurrahim El-amasî Sülâlesi Ve Eserleri
  • Sultan ıı. Bayezıd?ın Hattatı, Amasyalı şeyh Hamdullah Kur'an-ı Kerim'i Ve Bir Hâtıra
  • ?Îdî-zâde (- âkif-zâde) Abdurrahim El-amasî Sülâlesi Ve Eserleri
  • Osmanlı Döneminde Latin Harflerine Geçiş çalışmaları
  • Mühr-ü Süleyman Ve Türk Kültürü
  • Izgü Mescid
  • Taceddin Sultan Ve Evradı
  • çift Başlı Kartal
  • Türk Kültüründe ölüm
  • Bâki Kalan Bu Kubbede Hoş Bir Sedâdır
  • Ayasofya Camii, Müze Olması Ve Ardındaki Gerçekler
  • Bosna- Hersek Ve Balkanlarda Vakıf Kültür Izleri
    (seminer Konu?mas? )
  • Ahlat Vakıfları
  • Selçuklu Kervansaraylarının Turizme Açılması
  • Hasan Paşa'nın Vakfı, şeyhülislÂm Ankaravi Mehmed Emin Efendi Vakfiyesi, Ve Ankara Sulu Han HikÂyesi
  • Yemen Fatihi Gazi Sinan Paşa Vakfiyeleri, Tezyinatı Ve Türk Süsleme Sanatındaki Yeri
  • Yakın Tarihimizde Merzifon, Merzifon Anatolian Koleji
  • Ayasofya Camii, Müze Olması Ve Ardındaki Gerçekler
  • Milli Kültür, Günümüz Türkiyesi Ve Muasır Medeniyetler Seviyesi
  • Türk Hat, Yazı-resim, Cilt Ve Tezhip Sanatı Ile Ilgili
  • Vakıflar Dergisi Makaleler Fihristi ( 27. Sayıya Kadar )
  • Cumhuriyetin 75. Yılında Vakıflar
  • Sultan ıı. Mahmud'un Vakfiyelerindeki Tezyinat
  • Maniheizm Doğuşu, Gelişimi Ve Tesirleri
  • özel Müzeler Ve Denetimleri Hakkında Yönetmelik
  • Günümüzde Sosyal Devlet Anlayışı Ve Imaretler
  • Türk'ün Yolu Nereye Gidiyor
  • Toplumumuzda Kadın Ve Vakıf Kuran Kadınlarımız
  • Osmanlı Devleti Hakkında Bir Kronoloji Denemesi
  • Toplumumuzda Kadın Ve Vakıf Kuran Kadınlarımız
  • Cumhuriyetin 75. Yılında Vakıflar
  • Medeniyetlerin Beşiği Anadolu Ve Kılikya Aphrodosıas'ı ( Tisan )
  • Anadolu Turk - ıslam Sanatında Bazı Yapılar Ve Kronolojıye Aıt Katalog Denemesı...
  • Türk Kültüründe ölüm !
  • Büyük Türk Düşünürü Hacı Bayram-ı Veli Ve Akkoyunlu Uzun Hasan'ın Ankara Hacı Bayram Türbesi'ne Vakfettiği H
  • Xıv-xıx. Yüzyıl Vakfiyelerinde Türk Tezhip Sanatınının Gelişimi, Batı Tesirleri Ve Günümüzde Yorumlayanlar
  • Anadolu'da Ilk RufÂiler Ve Hz.zeynel Abidin Ali Er-rufÂi El-abdali El-kayserani Soyuna Ait Bir Deneme Anad
  • Osmanlı Döneminde 1899 -1920 Yıllarında Istanbul Camilerinden çalınan çiniler
  • Peygamberler şehri Tarsus Ve Tarsus'da Bir özbek Vakfı
  • Başkent Ankara'nın Ihtiyacı Olan Kongre Merkezi Ne Zaman Yapılacak ?
  • Ankara Ulus Semtinde Türk Vakıf Araştırma Merkezi'nde 15.11.1998 Tarihinde Hali Sergisi Açılış Konuşması
  • Prof.dr. Albert Gabriel'e Ait Bazı Belgeler
  • Cumhuriyet'in Ilk Yıllarında Ankara'da Imâr Faaliyetlerinde
  • Cumhuriyet'in Ilk Yıllarında Ankara'da Imâr Faaliyetlerinde
  • Başbakanlık Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivinde Bulunan 12 Zilkâde 1262 H./ 21 Ekim 1846 Tarihli TeberrukÂt Eşyası
  • Atatürkcülük Ve 2001'li Yılların Türkiyesi üzerine
  • Ahilik Ve çıraklık Eğitim Ve öğretim Vakfı
  • Eski Eser Kaçakcılığı, Koleksiyonculuk Ve Müzecilik Tarihimize Bir Bakış
  • Cumhuriyet'in Derinliklerinden Hatıralar : Eski Ankaralılardan Dostum Sayın Nurettin Daş Ile
  • Medeniyetlerin Beşiği Anadolu Ve Kılikya Aphorodisias'ı ( Tisan Yapı Kooperatifi )-anatolıan : The Cradle Of Cı
  • Sultan ıı. Bayezıd'ın Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi'nde Bulunan Vakfiyelerindeki Tezyinat Ve
  • Bektaşi Nutku (kendini Bil Ki, Tanrıyı Bilesin)
  • Kültürümüzde Hoşgörü
  • Fatih Sultan Mehmed'in Eyüp Sultan Külliyesi Vakfiyesi
  • Hicaz Demiryolları Ve Vakıflar
  • Mostar Köprüsü Restorasyonu Hakkında Ilk ön Rapor
  • Atatürkün Vakıflar Hakkındaki Konuşmalrı
  • Selçuk-name
  • Xıv-xıx. Yüzyıl Vakfiyelerinde Türk Tezhip Sanatınının Gelişimi, Batı Tesirleri Ve Günümüzde Yorumlayanlar
  • Konyadaki Esk; Eserler Hakkında Atatürkün Başbakan Ismet Inönüye Telgrafı
  • Atatürkcülük Ve 2001'li Yılların Türkiyesi üzerine
  • Ord.prof.dr. Ahmed Süheyl ünver
  • Türk Kültürü Ve Yoksulluğu Ortadan Kaldırmak Için
  • Istanbul'un Fethine Kadar Beylik Dönemi Vakfiyeleri
  • Kıbrıs, Gürcistan, şirvan Fatihi Lala Mustafa Paşa'nın 1563 Tarihli Vakfiyesi
  • Vakıf Arazilere Ve Gayrimenkullerine Tecavüz Ve Düşündürdükleri
  • Günümüzde Sosyal Devlet Anlayışı Ve Imaretler
  • Vakıflar Genel Müdürlüğü'nün Tekke Ve Zaviyelerin Kapatılmasından Sonra Taşınır Kültür Varlıklarının Korunması Ile
  • Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi'nde Bulunan 1783-1810 Tarihleri Arasında Işlem Görmüş Bir Mühür Tatbik Deft
  • Türk Kültürünün Temeli Vakıflardır
  • Kültür Bakanlığı Tarihçesi Ve Milli Kültürümüz
  • Milli Kültür, Günümüz Türkiyesi Ve Muasır Medeniyetler Seviyesi
  • Eyüp Sultan Türbesi'nde 1919-1920 Tarihlerinde Yapılan
  • Merzifonlu Hacıbayramoğlu Maden Mühendisi Mehmed Akif Efendi
  • Selçuklu Tarihi, Selçuk Adı
  • Cumhuriyet Dönemi Kültür çınarlarından : Mahmut Akok
  • Mardin Vakıfları,imam Zeynel Abidin'in 1158 M. Tarihli, Ve
  • Tarihte Türk Adı Ne Zaman Ortaya çıktı ?
  • Sahib Ata Fahrü'd-din Ali'nin Konya Imaret Ve Sivas Gökmedrese Vakfiyeleri
  • Phil.dr.hamit Zübeyr Koşay
  • Bulgarlar'ın Antik Başkenti Bulgar şehrindeki Islam Dönemi Mimari Eserlere Ait Panorama
  • Taşınır Kültür Varlıklarımızın Korunması Ve Yasa Dışı Trafiğinin önlenmesi
  • Ragıp Efendi'nin 1913-1922 Yılları Sibirya Ve Türkistan
  • Istanbul Vakıf Hat Sanatları Müzesi'nde Bulunan Tılsımlı Iki Gömlek Ve Kültürümüzdeki Yeri
  • Niksar Vakıflarına Genel Bir Bakış
  • Gazi Yahya Paşa'nın 1506 Tarihli Vakfiyesi
  • Başbakanlık Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivinde Bulunan 12 Zilkâde 1262 H./ 21 Ekim 1846 Tarihli TeberrukÂt Eşyası
  • Kanuni Sultan Süleyman'ın Oğlu şehzade Mehmed'in 1548 Tarihli Vakfiyesi, Hududnamesi Ve Türk Sanatındaki Yeri
  • Merzifon Ulu Camisinin Yeri Ve Merzifon'da Türk Islam Eserleri
  • Hayat Ağacı, Kültürümüzdeki Yeri, önemi Ve Mitlerin Ardındaki Gerçek
  • Türk Kültürünün Izleri üzerinde Araştırmalar: Etrüskler'in Ilk Vatanı Anadolu Mu? : Truva Savaşı Ve Etrüskler
  • Yıldız çini Fabrikasına Ait Birkaç Vesika
  • Selçuklu Vakfiyeleri üzerine Bazı Düşünceler
  • Xıv. Asırda Tezhiblenmiş Beylik Dönemine Ait üç Kur'an Cüzü
  • Baki Kalan Bu Kubbede Hoş Bir Sedadır
  • Osmanlı Devletinin Kuruluşunun 700. Yıldönümü Münasebetiyle: Sultan ı.mahmud'un Orjinal Iki Vakfiyesi
  • ııı. Selim'in Vakfiyelerindeki Tezyinat Ve Türk Süsleme Sanatına Batı Sanatının Tesirleri
  • Osmanlı Dönemi Bazı Vakfiyelerin Hayır şartlarından Damlalar !
  • Bektaşilik Ve Masonluk
  • Minyatürle Ilgili Seçilmiş Bibliyografya
  • Kaynaklara Göre Güney-doğu Anadolu'da Ptoto- ön Türkler
  • çelebi Mehmed Vakfı Arazisi üzerine Kurulan Merzifon Anatolian Koleji Ve Hastaneye Ait Bilgiler
  • Eski Eser Kaçakcılığı, Koleksiyonculuk Ve Müzecilik Tarihimize Bir Bakış
  • Safranbolulu Izzet Mehmet Paşa Vakfiyesi Ve Kütüphanesine Ait Tezyinatlı Iki Kur'an-ı Kerim
  • Istanbul Depremleri Ve Mimar Koca Sinan'ın Bilinmeyen Bazı Teknikleri
  • Merzifon'da Bilinmeyen Br Türbe '' Künbet Hatun ''
  • özel Müzeler Ve Denetimleri Hakkındaki Yönetmelik
  • Bitlis Vakıfları Ve Vakıf Eski Eserleri
  • Vakıf Eski Eserlerin Yeni Koruma Politikası
  • Sultan ııı.osman Vakfiyesi, Tezyinatı, Cilt Sanatı Ve Türk Kültüründeki Yeri
  • The Deed Of Foundatıon Of Sultan Osman The Thırd, ıts Embellıshments, Bındıng And ıts Place ın Turkısh Culture
  • Hacı Bektaş-ı Veli, Merzifon'da Piri Baba, Budapeşte'de Gül Baba Ve Bazı Bektaşi Vakıfları
  • Nurbanu ( Atik ) Valide Sultan'ın Istanbul-üsküdar'da 1582 Tarihinde Tesis Ettirdiği Vakfiyesi
  • Girit Defterdarı Rıdvanzade Hacı Mehmed Efendi Oğlu Ali Efendi'nin 1748 Tarihli Vakfiyesi Ve Tezyinatı
  • Bir çınarın Ardından... Yılmaz önge Dostumuz Hakkında Kısa Anekdotlar...
  • Beyhan Sultan Vakfiyeleri Ve Tezyinatları
  • Beypazarı Vakıflarına Genel Bir Bakış Ve Beypazarı Sadr-ı Azam Nasuh Paşa Hanı
  • Türk Kültürü Ve Biz
  • Bulgaristan'da Bulunan Osmanlı Vakıflarıdan Bir Demet
  • Bulgaristan'da Müftü Yardımcısı Yetiştiren Bir Vakıf Kuruluşu: Nüvvap
  • Ladik Ve Seyyid Ahmed-i Kebir Er-rıfai Hazretleri
  • Vakıflar Genel Müdürlüğü Halı Müzesi'nde
  • Bektaşi Nutku
  • Balkanlar Ve Kosova Facıası
  • Cumhuriyet'in Kuruluşunun 90. Yılında Başkent Ankara:
  • Istanbul Fethinin 555. Ayasofya'nın Müze Olmasının 74. Yıldönümü Vesilesiyle:
  • Atatürk'ün Vakıflarla Ilgili Sözleri
  • 893 H / 1488 M. Tarihli Akkoyunlu Yakub Han Vakfiyesi
  • Komünizmin Sembolü Lenin Yıkıldı, Sıra Bizans'ı Dize Getiren Fatih Sultan Mehmed'e Mi Geldi ?
  • Afganistan Tarihine Kısa Bir Bakış Ve Türk Subaylar Eskden Olduğu Gibi Milenyumda Da Afganistan Ordusunun EğitimÄ
  • Ayaş Vakfiyeleri üzerine Bir Deneme
  • Hacı Bayram-ı Veli Ve Tarıhe Bağlılık
  • Amasya-taşova- Alparslan Beldesi Seyyid Nureddin Alparslan Er- Rufâi'nin 655 H./1257 Tarihli Arapça Vakfiyesi Tercümesi Ve
  • Birgi Ulu Camii Içşn 1327 M. Tarihinde Yazılan Kur'an
  • Ankara'da Roma Anıtı- Res Gestae
  • A N " Akhi " Genealogical Tree
  • Milenyum Ruyası: Osmanlı Devleti'nin 700 Kuruluş Yıldönümü Ve Düşündürdükleri üzerine Bir Deneme
  • Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi'nde Bulunan Kendinden Desenli üzeri Yazılı Iki Kumaş
  • Kur'anda Yol Gösterici Ayetler
  • Osmanlıda Resi Ilk Müze Adı Ne Zaman Ortaya çıktı?
  • Amasya Vakıflarına Toplu Bakış
  • Izmir Bahri Baba Eski Musevi Mezarlığı
  • Anadolu'da Xııı. Yüzyıl Başlarında Bir Rufâi Zaviyesi
  • Glazed Tles Stolen From ıstanbul Mosques Between 1899-1920 Ottoman Period
  • Sultan ıı. Abdulhamid'in 1888 Tarihli Vakfiyesi Tezyinatı Ve Osmanlı Imparatorluğunda Ilk Toplu Konut Projesi
  • Tokat Vakıfları
  • şehirciliğe Katkısı Olan Kadınlar: Istanbul _üsküdar- Toptaşı, Nûrbânû ( Atik Valide ) Sultan Külliyesi
  • Türk Hâkimiyeti Döneminde Merzifon Mezarlıkları
  • Anadolu'da Xııı.y�zyıl B�r Rufa� Zav�yes�
  • Hayatını Vakıflara Vakfeden Y.mimar -mühendis Prof.dr. M. ılmaz önge
  • Başbakan Ismet Inönü'nün Cami,mescit Ve Diğer Vakıf Eski Eserlerin Korunmasıyla Ilgii Bütün Bakanlıklara Ve Genel Müdürlüklere G
  • EvkÂf-ı IslÂmiye Müzesi'nin Kuruluşu Ve Yönetmeliği
  • Giresun Ili Vakıflarına Toplu Bir Bakış
  • Türk-islam Yapılarında Kronoloji Denemesi
  • Merzifon Tarihinden Yapraklar
  • Momumentum Ancyranum-res Gestae- Ankara Yazıtı-augustus'un Yaptı?ı ??ler
  • Bayramlu Beyliği (hacıemiroğulları )
  • Osmanlı Devletinde Vakıflar Ve Sultan ıı. Bayezıd'ın Vakfiyeleri
  • Kur'an Ve ılım
  • Kur'anda Yol Gosterici Ayetler
  • Kur'an'ı Kerimdeki Cinle Ilgili Ayetlerin Tamamı
  • Kur'an-ı Kerim'ın Arapca ındırılmesı ıle ılgılı Ayetler
  • Xıı-xııı.yüzyıl Türk Hamamları
  • Tanrı Ve Yazğı
  • Balkanlar Ve Kosova Faciası
  • Amasyalı Meşhur Eski Devirdeki Tarihçiler
  • Başkent Ankaranın Kongre Merkezi Ne Zaman Yapılacak
  • Anadolunun Gobegınde 1229 Tarıhlı Tascı Ustalarının Dantel Gıbı ısledıgı Dıvrıgı Ulu Camı Ve Darussıfası
  • Merkez Efendının Mursıdı Merzıfonlu Sunbul Sınan
  • Merzıfonlu Tarıhcı ısmaıl Hamı Danısment
  • Amasyalı Tarıh Ve Cografyacılar
  • Milli Kütüphane'nin Dire?i Dr. Müjgan Cunbur 85 Ya??nda
  • Bektasılık Ve Tasavvuf
  • Alev?lerde Nas?p Alma Tören?
  • Asker? Kat?p Hafız ?brah?m Ethem Efend?’nin Eyüp Sultan Türbes?ne A?t Nukut Vakf?yeler? - Türkiye Vak?flar Bank.özelle?tir
  • Tar?kat-ı Rufaî ( Anonim )
  • Türk Tezh?p San'atına Genel B?r Bakı?
  • Sultanahmet Halı Müzes? Ve Vakıflar
  • Tokat Vakıfları
  • Toplumumuzda Kadın Ve Vakıf Kuran Kadınlarımız
  •