GENEL KONULAR - GENERAL ISSUES
Cumhuriyet'in Derinliklerinden Hatıralar : ESKİ ANKARALILARDAN DOSTUM SAYIN NURETTİN DAŞ İLE

Cumhuriyet'in Derinliklerinden Hatıralar : ESKİ ANKARALILARDAN DOSTUM SAYIN NURETTİN DAŞ İLE
Eski ANKARA HAKINDA BİR SÖYLEŞİ

Sadi BAYRAM

Sadi BAYRAM; Cumhuriyetin derinliklerinden Hatıralar, Eski Ankaralılardan NUREDDİN DAŞ ile Eski Ankara Hakkında Bir Söyleşi, Türk Dünyası Tarih Dergisi, S. 220, Nisan 2005, Atlan Matbaa Sanayi, İstanbul , s.55- 58.de yayımlanmıştır.


1926 yılı başlarında Ankara'da doğan dostum Nurettin Daş, eski bir Ankaralı olup, Cumhuriyetin ilk üç yılından sonra hayatını Ankara'da geçirmiş, bir çok olaylara babası ve kayınpederi vasıtasıyla şahit olmuş bir hukukçu olup bugün 79 yaşındadır.

Sayın Daş Ankara'da bulunan Doğum evi karşısında, Öksüzce Çeşme yanında, o günkü Boşnak Mahallesinde ( Cenabi Ahmet Paşa Camii'nin Doğusu ile Gülveren'e inen bayır, Balkanlardan gelen göçmenlere ayrılmıştı ) 1926 yılı Şubat ayında dünyaya gelmiş, bir yıl sonra da Avusturyalılar tarafından 150 konut inşa edilen o günkü Cumhuriyet Mahallesi, bugünkü İnkılap Sokaktaki evlerine taşınmışlardır. Bugün eski eser olarak Nitelendirilen Ziya Gökalp Caddesi'ndeki Mado Dondurmalarının olduğu bina, Gazi Mustafa kemal Bulvarı Üzerindeki Macar Sefareti, karşısındaki tapu ve kadostra Okulu, Mithat Paşa Caddesindeki Mustafa Necati Evi bunlar arasındadır.

Babası Emin Daş; General Ali Fuat Cebesoy'un babası, General Fazıl Paşa'nın askerde Sefer Emini olup, Sakarya Gazisidir. Kurtuluş Savaşı sona erdikten sonra, Cebesoylarla birlikte Ankara'da kalmışlardır. Fazıl Paşa, Ali Fuat Cebesoy Moskova Elçisi olduğu sıralarda Nafıa Vekililiği ( bugünkü Bayındırlık Bakanı) yapmış, Emin Daş da yol müteahhitliğine başlamıştır.

1942 yılına kadar, Ankara'nın bütün yollarının % 79 müteahhitliği Emin Daş tarafından yapılmıştır. Taşcı ustaları genelde Kırşehir-Kaman'dan gelirdi, ayrıca bugünkü Bayındır Barajı civarındaki köylerde de taşcı ustaları kesme parke yollarda kaldırım işlerinde çalışmışlardır.

Ulus-İstasyon arası yol 10.yıl şenliklerine yetiştirilmek üzere 15 gün içinde tamamlanmış, Gençlik Parkı düzenlenmiştir. 1941 sonu 42 başında hizmete girmiştir. Geçlik parkı yapılırken demirin kilosu yerinde teslim olarak 5 kuruş 5 para iken, İkici Dünya Savaşı'nın en canlı günlerinde demirin kilosu 25 kuruşa çıkınca Emin Daş Müteahhitliği bırakmıştır.

Atatürk Bulvarı caddesi de babam tarafından yaptırılmış olup, Çankaya Atatürk Köşkü'ne kadar uzanmıştır. Burada dikilen ağaçları, Gazi Hazretleri devamlı kontrol eder, Arazözlerle sulatırdı.

1942 yılında gayrimüslümler de askere alınmaya başlamış ve bu askerler Ankara'da bol miktarda ağaç dikmişlerdir. Atatürk Bulvarı ile İzmir Caddesinin kesiştiği köşede, şimdi iş hanı yerinde , Özen Pastahanesi vardı, buraya hep okuma için gelirlerdi. Pastahaneden çok kültür konuları burada konuşulurdu. Ekseriya yazar ve şairler devam ederdi. Yanındaki binada ise, Vehbi Koç Ailesi otururdu, Kardeşim Arslan Daş ile Rahmi Bey, paten kayar, fotbol oynarlardı.

Bugünkü Yıldız , Birlik mahallelerinin olduğu yer, Muhafız Alayının arkası Mühye Köyü arazisi ve derede Tuğla ocakları yakın zamana kadar vardı.

Tandoğan Meydanının bulunduğu yerde Muhafız alayının stadı vardı, 10.yıla kadar merasimler orada yapılırdı. Cebeci Çayırında ise atlı karınca gibi çocuk şenlikleri, panayırlar yapılırdı. Gazi Lisesi- Karyağdı Türbesinden Sulu Hana kadar olan kısım Ermeni mahallesiydi.

Gazi Lisesi arkası, Saman Pazarı alt kısımlarına kadar olan yerler Şengül Hamamı bulunduğu kısımlar Yahudi mahalsi olup, Sinagog'u halen durmaktadır.

Ziya Gökalp Caddesi 17 numaralı yer ki bizim mülkümüzdü, eskiden Arnavutluk elçiliğine kiraya verilmiş, daha sonra Fransız Elçiliği kiralamıştır. Bir Müddet sonra Toprak İskân Genel Müdürlüğüne kiraya verildi, 1953 yılında da Cumhuriyet Halk Partisi Genel Merkezi olarak kiraladı. Bu binanın çapraz karşısı da Refik Koraltan'ın evi idi.

Şeker Fabrikaları Genel Müdürlüğü binasının altında meşhur Maarif Vekili Hasan Ali Yücel otururdu. Yüksel Caddesi ile İnkılap sokağın kesiştiği köşede meşhur Dışişleri Bakanı ve Moskova Sefiri Tevfik Rüştü Aras otururdu.

Bugünkü Opera meydanı, 40 yıl öncesi İtfaiye Meydanı, Cumhuriyetin ilk yıllarında ise Hergele Meydanı idi. Aslında inşaatlarda çalışan işciler için her gelen meydanı denirse de bu yanlıştır. Çünkü, hergele, başı boş at sürüsü demek olup, Samanpazarındaki at pazarına, burada bekletilen atlar götürülürdü. Elbetteki iş arayan amele sınıfı da sabahları buraya gelirdi. Ama çok eskiden, Sayın Hurşit Güneşli Beyden aldığımız bilgilere göre, burası gül bahçesi idi. Eynebey Hamamı civarı, Gazi Lisesinin eski yeri. İller Bankası Genel Müdürlük binasının bulunduğu mekân.

Yahudi Maşatlığı ( mezarlığı ) da bugünkü Adliye Sarayı 'nın bulunduğu yerde idi. Burada eskiden 1970'li yıllara kadar Tekel'in deposu vardı. arkası,.

Maltepede Gaz Fabrikası ( tel gaz ) ile elektrik santralı ve Değirmen vardı. Adliye Sarayının bulunduğu yerde, Silo'dan önce bir değirmen vardı. Necatibey Caddesinin sağ kısmı boştu. Maltepe boş arazi idi. Çankaya kaymakamlığının bulunduğu Saraçoğlu evleri, Milli Savunmanın top sahasıydı. Buraya Bozkurt sahası da denirdi. Yine Sayın Hurşit Güneşli Bey'den aldığımız bilgilere göre ; Necatibey Caddesinin ilk adı Fevzi Çakmak Caddesi, daha sonra Dikmen Caddesi, daha sonra Necatibey Caddesi olmuştur. Polis Koleji şimdiki yerinde idi. Jandarma'nın Mızıka okulu vardı.

Ankara'nın eski meşhur valilerinden Nevzat Tandoğan, bugünkü Milli Piyango Genel Müdürlüğü ile İş Bankasının bir şubesinin bulunduğu iki bina arasında bir köşkte otururdu. Mareşal çakmak ise, Çankaya Kökündeki Kuleli Köşkte ikamet ederdi Genel Kurmay Başkanı olduğu sıralarda. Eski Başbakanlardan rahmetli Adnan Menderes, Bugünkü Meşrutiyet Caddesinde, Karanfil Sokakla Konur Sokak arasında bulunan yerde otururdu. Celâl Bayar ise, İş Bankası tarafından hediye edilen Atatürk Bulvarında, bugünkü Vakıflar Bankası Genel Müdürlük binasının bir üstündeki Köşkte otururdu. Bina halen durmaktadır üç katlıdır, arsasının bir kısmı satılmıştır.

Recep Peker Keçiörende, eski Ziraat Vekili Muhlis Erkmen de orada otururdu. Daha sonra Sakarya Caddesi ile Inkılap sokağın kesistiği bugünkü Örnek İş hanın yerinde idi. Recep Peker daha sonra Danıştay'ın civarına bir eve geldi.

Kızılay'da, İzmir Caddesi ile Gazi Mustafa Kemal Bulvarının keşistiği köşede, Eski Devlet Personel Başkanlığının binasının yerinde Ankara Maarif Koleji 3 katlı binada 1930 kuruldu. Yanında ( bugünkü Varan Terminalinin yandan karşısı ) Ali Nazmi'nin bahçeli evi vardı. Zaten o o zamanki evler hep bahçeli idi. 1935 'de İzmir Caddesinde Balin Otelinin olduğu yerdeki bir bina kiralandı. Kolejlin 3. sınıfını orada okudum. Eski Etibank Binasının yerinde Çankaya Askerlik Şubesi vardı.

Bugünkü Ziya Gökalp Caddesinin başlarında bulunan SSK Rant tesisi ( iş hanı ) bulunduğu yer Meclis Reisi Kâzım Özalp'in evi idi. Yanında bazı milletvekilerinin evi vardı. Yıkıldı. Kızılay'a merkezi bir cami yapılacağı söylendi. Kocatepe'deki su deposu yıkılınca Cami arsası oraya alındı ve Kocatepe Camii temeli atıldı. Eskiden bugünkü Kızılırmak Sokağının üstü Kocatepe Camii civarı fidanlık- koruluktu.

Bugünkü Yüksek İhtisas Hastahanesi'nin yerinde Taş Mektep vardı. Daha sonra Erkek Lisesi Oldu. Kızı Lisesi ise, Etnogtafya Müzesi ile Radyo Evi arasında Numune Hastahanesi'nin yan kısmındaydı.

Keçiören, Etlik, Aşağı Ayrancı, Yukarı Ayrancı, Esat, Seyranbağları, Kavaklıdere eski Ankaralıların bağları idi ve buralarda aralarında uzun mesafe bulunan tek katlı, tek tük bağ evleri vardı.

Ankara'dan Hacca gidenler, Deliller tepesi denilen, bugünkü Küçükesat Dörtyol civarı, Dedeman Oteli'nin bulunduğu yerden yolcu edilirdi.

Bakanlıklar 1936 yılı civarında alman mimarlar tarafından yapıldı. Macar ustlar ve Bulgar ameleler kullanıldı

Sayın Daş,hangi tarihte evlendiniz?, eşinizi nerede nasıl gördünüz ?


1950-51 Ankara Hukuk Fakültesi mezunuyum,1950'de evlendim. Eşimi Dil ve Tarih Coğrafya fakültesinde tanıdım. İngiliz Filolojisi öğrencisi idi.

Kayınpederiniz kimdir ? mesleği nedir ? Yakın tarihimizle ilgisi nereden gelir ?

Kayınpederim, Atatürk Orman Çiftliğini kuran ve onun müdürlüğünü yapan Tahsin Coşkan'dır. Atatürk ilk Ankaraya geldiğinde Ziraat Fakültesindeydi ikamet ediyordu, dostlukları orada başlamış, daha sonra 1927 yılında Atatürk Orman Çiftliği'nin başına getirilmiş, kuruluşunu yapmış, bu vesile ile Çiftlik Atatürk'ün şahsi malı olduğu için de , resmi işlemleri takip için büyük kurtarıcı, çiftlik işlerine has olmak üzere genel vekâetnâme vermiş, vekâletnâmenin imzalandığı altın dolamakelmde Atatürk tarafından kendisine hediye edilmiştir. Aile armağanı olarak halen muhafaza edilmektedir. Bir de Macaristan'dan getirilmiş ve Atatürk'e verilmiş deri sigara muhafazası, Atatürk'den önemli hatırlarımızdır. Kayınpederim Tahsin Coşkan, İkinci Mecliste Kastamonu mebusu oldu ve, Ziraat ve Tekel bakanlıkları yaptı.

Tahsin Coşkan, ilk önce Çiftlikte dökümhane, Pulluk Fabrikasını kurdu, Atölye, daha sonra Zirai Donatım Kurumunun temeli oldu, Atölye genişledi fabrikaya dönüştü, Sakarya'ya giderek Vagon Fabrikası oldu. Çiftlik ilk kurulduğunda Macar ustalar geldi. Dökümhane kuruldu. Burada Atatürk Büstleri 10. yıl civarında döküldü. Türkiye'de bazı bakanlık binalarında kaldı ise, ancak 10-11 adet vardır. Biri büyük biri küçük olmak üzere iki adedi ailededir.

Eşimin ismini, Çiftlikte doğması münasebetiyle Atatürk bizzat kendisi koymuştur. Gülten olsun bu kızı adı demiştir.

Sayın Daş, Atatürkle hiç karşılaştınız mı ?

Sıcak bir yaz günü , 30 Ağustos'tan birkaç gün önce bir arkadaşımla Kızılay Meydanında Güven Park abidesi yapılırken, o civarda oynuyorduk. Birden etrafımızda kalabalık hasıl oldu, Büyük kurtarıcı, Abide açılmadan önce konrol için geldiğinde biz de oradaydık, Polisler bizi kovmaya çalıştı, Atatürk müdahale etti, çocuklara dokunmayın dedi, Atatürkle birlikte etrafta dolaştık, daha sonra gittiler. O tarihteki Hakimiyet-i Milliye Gazetesinde belki resimlerimiz çıkmıştır ?

Sayın Daş, Cumhuriyetin ilk yıllarında Ankaralı meşhur aileler kimlerdi ? Koçlar, Yağcılar, Aktarlar, hamamcılar, Bulgurcuzâdeler, Kınacılar, Çubukcular, Börekçiler.

Sayın Nurettin Daş, Daş Ailesinin Ankara'daki izleri nelerdir ?
Talat Paşa Bulvarı,
Kızılay- Çankaya, Köşke kadar olan yol,
İzmir caddesi- Selanik Caddesi arası.
En son Gençlik Parkı, hatırlayabildiklerim,

Sayın Daş, Ankara'nın şehirlerarası otobüs işletmeciliğinin tarihçesi nedir ? 80 yıl içinde nereler şehirlerarası otobüs garajı oldu ?
a. 1948-50 civarı Hergele meydanı civarı,
b.Akköprü civarı ( bugünkü Migros'un yeri )
c. Etlik,
d.İstasyon yanı,
e. Aşti, Turistik olanlar istediği yerde kurdu.

Ankara'da İlk dolmuş seferi hangi semtler arasında yapılıyordu, kaç kuruştu ?
Ulus- Bakanlıklar arası tahta karoserli kaptıkaçtılar vardı. 7,5 kuruştu.

Teşekkür ederim.


Yayınlandığı Yer: Türk Dünyası Tarih Dergisi, S.220, 2005,s.55-58. ,Nisan 2005
Yazar : Sadi BAYRAM
Konuyla İlgili Diğer Başlıklar:
  • Neden Referandumda Hayır Oyu Vereceğim !...
  • Ermeni Soykırım Ve Kızılderililer Kanun Teklifi Telin Mektubu
  • Taşınır Kültür Varlıklarınınyasa Dışı Trafiğinin önlenmesi , Korunması Ve Mevzuat Hazretleri
  • Kültür Bakanlığı Tarihçesi Ve Milli Kültürümüz
  • Maniheizm Doğuşu, Gelişimi Ve Tesirleri
  • Vakıflar Genel Müdürlüğü'nün Tekke Ve Zaviyelerin Kapatılmasından Sonra Taşınır Kültür Varlıklarının Korunması Ile
  • Türk Kültürü Ve Biz ( Kültür Envanteri )
  • Türk Kültürü Ve Yoksulluğu Ortadan Kaldırmak Için Yapılan Faaliyetler
  • Türk'ün Yolu Nereye Gidiyor ?
  • Kültür Bakanlığı Tarihçesi Ve Milli Kültürümüz
  • Ankara'da Roma Anıtı- Res Gestae
  • Komünizmin Sembolü Lenin Yıkıldı, Sıra Bizans'ı Dize Getiren Fatih Sultan Mehmed'e Mi Geldi ?
  • Atatürkcülük Ve 2001'li Yılların Türkiyesi üzerine
  • Osmanlı Imparatorluğu Ve Türkiye Cumhuriyeti çağlarında Türk Kazı Tarihi ı-v. Cilt
  • Cumhuriyet'in Kuruluşunun 90. Yılında Başkent Ankara:
  • Tarihte Merzifon
  • Anatolıan .the Cradle Of Cıvılızatıons And Aphrodısısas ın Cılıccıa
  • Toplumumuzda Kadın Ve Vakıf Kuran Kadınlarımız
  • Vakıflar Derg?s??nde Yayınlanan Makaleler
  • Amer?kalılar’ın Osmanlı Devlet?’ndek? E??t?m Faal?yetler? Merz?fon Anatol?an Kolej? Tar?hçes? Ve Merzifon’da
  • Türk-tatar Kültür ?l??k?ler? Sem?ner?
  • Tar?h?n Der?nl?kler?nde Merz?fon
  •