TÜRK-İSLAM KÜLTÜR VE MEDENİYETİ - TURK'S AND ISLAMİC CİVİLİZATİOAN, FOUNDATİONS, ART,HİSTORİCAL ART, HİSTORY
YEMEN FATİHİ GAZİ SİNAN PAŞA VAKFİYELERİ, TEZYİNATI VE TÜRK SüSLEME SANATINDAKi YERİ
YEMEN FATİHİ GAZİ SİNAN PAŞA VAKFİYELERİ ,
TEZYİNATI VE
TÜRK SÜSLEME SANATINDAKİ YERİ

Yemen Fatihi Gazi Sinan Paşa Vakfiyeleri, Tezyinatı ve Türk süsleme Sanatındaki Yeri, Milletlerarsı X. Türk Sanatları, 17-23 .09.1995, Cenevre 1999, s.163-176.;Yemen Fatihi Gazi Sinan Paşa'nın Kahire ve Şam Vakıfları, İCANAS 38 Asya ve Kuzey Afrika Çalışmaları Milletlerarası Kongresi, Ankara 10-15 Eylül 2007. Atatürk Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Yayınları Ankara 2007, Özetler, s.439-441.'de yayınlandı.

Sadi BAYRAM

Kanuni Sultan Süleyman, II. Selim, III. Murad dönemlerinde hizmet eden Sinan Paşalar fazladır. Bunlardan üçü ise çok meşurdur. Mimar Koca Sinan, Kaptan-ı Derya Sinan Paşa, Yemen Fatihi Gazi Sinan Paşa.

Yemen Fatihi Gazi Sinan Paşa, Sultan III. Mehmed'e de hizmet ederek diğer Sinanlardan ayrılmaktadır. 5 defa Sadarazamlığa getirilmiştir.

Konumuz olan Yemen Fatihi Gazi Koca Sinan Paşa adıyla anılan vâkıf; 1520-1596 yılları arasında yaşamış, Arnavutluk'ta Ali adlı bir köylünün çocuğu olan Sinan Paşa'nın dedesinin adı ise K.16 numaralı vakfiyeden öğrendiğimize göre Abdurrahim'dir. Ağabeyisinin adı ise Ayas Paşa'dır, Vazir-i Azamlık yapmıştır. 1539'da vefat etmiştir.

Sinan Paşa; küçük yaşta saraya alınarak yetiştirilmiş ve Kanuni Sultan Süleyman'ın Çaşnigirbaşılığına kadar yükselmiş, Şam, Mısır Valiliğinde bulunmuş, daha sonra Malatya, Kastamonu, Nablus, Sancak Beyliği'nde; Erzurum , Halep, Mısır ( 1567) Beylerbeyliğinde bulunmuş, 1569'da Aden ve Sana'yı zapdederek " Yemen Fatihi " ünvanını almış, Vezirliğe yükselmiş, Tunus şehrini elegeçirmiş, beş defa Sadr-ı Azamlığa getirilmiş, Eflâk Sefer hazırlıklarını yaparken 4.4.1596 tarihinde vefat etmiş, Divanyolu, Parmakkapı'daki Türbesine gömülmüştür.

Vezir-i A'zamlığa getiriliş tarihleri şöyledir :
1. 25.8.1580 - 6.12.1582.

2. 2.4.1589 - 1.8.1591,
3. 28.1.1593 - 16.2.1595, 4. 7.7.1595 - 19.10.1595, 5. 1.11.1595 - 3.4.1596.

Yaptığı vakıfların tarihleri ise şöyledir :
1.K.16:1.Evahir-i Şevval 989 H./ 19 Kasım 1581 M.
2.20 Rebiu'levvel 996 H./ 10 Şubat 1588 M.
3.Evâil-i Rebiu'lâhir 999 H./ 17.Ocak 1591 M.
2.K.61: 7 Recep 994 H./ 15.Haziran 1587 M.

3.K.70 : Tarihiz, Tescil Tarihi 4 Rebiu'levvel 1005 H./17.10.1586
Vefatından sonra tescil edilmiş.
4.K.72: Tarihsiz, Osmanlıca,

5.K.73: 1004 H. Arapca,
6.K.75: Evâil-i Rebiu'l sâni 996 H./ 19 Ocak 1588 7.K.77: Evâhir-i Rebiu'lâhir 998 H./ 27 Ocak 1590 8.K.80: Evâil-i Cemaziyelâhir 998 H/ 27 Mart 1590
9.K.81: 1.Evâil-i Cemaziyelahir 1004 H/ 20.Ocak 1596, 2.Cemaziyelâhir 1004 H. / ? 20 Ocak 1596 ?

3.Evail-i Cemaziyelahir 1004 H./20 Ocak 1596
4.Evail-i Cemaziyelahir 1004 H./20 Ocak 1596
5.Evail-i Cemaziyelevvel 1004 H./22 Aralık 1595
6.Tarihsiz, 1004 H. olması gerekir.

7.Evâil-i Recep 1004 H./ 20 Şubaat 1596 M.
K.80 numaralı vakfiyenin tetkikinden; oğlunun adının Mehmed Paşa olduğu, Emine Han, Hatice Han, Hüma Han adlı kızlarının bulunduğu ve oğlundan Ayşe Han adlı torunu bulunduğu anlaşılmaktadır. Damadının adı da yine Mehmed Paşa'dır.
Vakıflar, Türk Selçuk ve Osmanlı kültür ve medeniyetinin çekirdeği olduğu gibi; Türk kültür ve sosyal hayatını da günümüze yansıtan önemli tarihi belgelerdir. Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde Anadolu ve Balkanlardaki şehirleşme-imar faaliyetleri hep vakıf
sayesinde oluşmuş ve sosyal devlet anlayışı Sultanlar tarafından vakıf yolu ile desteklenmiş, fakir ve kimsesizler, doyurulmuş, bu şekilde sosyal barış getirilmeye gayret sarfedilmiştir. Bu bakımdan, vakfiye metinleri; hem edebi, hem de tarihi, hem sosyal ve kültürel tarih bakımından değerleri yüksektir. Ayrıca ; Türk el sanatının eşsiz numuneleridir, diğer taraftan da kaybolan-bozulan tarihi, mimari vakıf abide ve eski eserlerin yeniden keşfi, restorasyon ve rekontrüksüyon bakımından en sıhhatli kaynaktır.
Yemen Fatihi Gazi Sinan Paşa'nın Başbakanık Vakıflar Genel Müğdürlüğü Kültür ve Tescil Dairesi Başkanlığı Arşivi'nde 989 H., 994 H., 996 H.,998 H., 999 H. ve 1004 H. tarihli arapca, Osmanlıca, el yazması, orjinal, ciltli, tezhipli vakfiyeleri bulunmaktadır. K.16, K.61, K.70, K.72, K.73, K.75, K.77, K.80, K.81 numara ile kayıtlıdır. Suretleri, 570, 598, 629, tercümeleri 1766, 2138, 2220 numaralı defterlerde de bulunmaktadır. Vakfiyelerde Sultan III. Murad'ın 3, Sultan III. Mehmed'in 8 tezyinatlı tuğrası bulunmaktadır.
Vakfiyelerin tetkikinden; Yemen Fatihi Gazi Sinan Paşa'nın :
a. Cami-Mescidleri :
1.Kahire- Bulak,
2.Üsküp-Kaçanik,
3.İstanbul- Ok Meydanı Kulaksız Mahallesi,
4.Üsküdar- Salacak,
5.Şam,
6.Akka,
7.Bursa- Yenişehir,
8.Malkara,
9.Mihalıcık,
10.Mihalıcık Balıklıpazarı Kazası,
11.Selânik,
12.Hasköy-Uzuncaova,
13.Malatya-Kumhi,
b. İmârethâneleri:
1.Şam,
2.Şam- Samas,
3.Bursa- Yenişehir,
4.Erzurum,
5.Malkara,
6.Hasköy-Uzuncaova.
7.Akka,
c. Medreseleri:
1.İstanbul-Ayasofya,(15 hücreli ),Darü'l-Kurralı.
2.İstanbul-Tevekkülçeşmesi ( Ayasofya'yı kastetmiş olabilir ?)

3.Bursa -Yenişehir,
4.Mihalıcık,
5.Malkara.
d. Mektep- Darü'l-Kurra- Kütüphane-Sebil :
1.Kahire- Bulak, ( Mektep-Kütüphane-Sebil ),
2.Üsküdar-Salacak,( Mektep - Darü'l kurra ),
3.Üsküp-Kaçanik, (Mektep ) ,
4.İstanbul-Büyükdere,( Mektep )

5.Şam, ( Mektep),
6.Anadolu Hisarı ( Çeşme ),
e. Hamamları :
1.İstanbul-Kasımpaşa'da çifte Hamam
2.İstanbul-Atmeydanı,
3.Bursa-Yenişehir,
4.Bursa,
5.Şam ( kendi adıyla )

6.Şam ( Nisk, adıyla)
7.Hasköy-Uzuncaova,( 2 hamam )
8.Larna'da Çifte hamam
9.Priştine,
10.Akka,
11. Kahire- Bulak,
f. Han-Kervansaray-Ribat : 22 adet
1.Kahire-Bulak 3 han,
2.İskenderiyye'de han,
3.Üsküp-Kaçanik'de 2 han,
4.Şam'da 3 han,

5.Akka,
6.Bursa-Yenişerhir,
7.Mihalıccık,
8.Mihalıccık-Balıklıpazarı Kazası Kervansaray,
9.Selânik'de 70 odalı iki katlı ev ( han olması gerekir),

10.Erzurum-Erzincankapısı, Hüsrev Paşa'dan satınalınan han,
11.Hasköy-Uzuncaova'da 2 han,

12.Malatya-Kumhi, 2 ribat, 1 zaviye,
13.Malkara'da 2 ribat,
65 önemli büyük mimarı yapı adını veren vakfiye; bilemediğimiz bir çok yapının hem tarihi ham de adı kesin olarak ortaya çıkmakta, birkısmının satın alınmış olmasıyla da inşa tarihlerinin daha eskiye gittiği anlaşılmaktadır.
K.16 numaralı vakfiye; rulo şeklinde olup, Evahir-i Şevval 989 H./ Kasım ortası 1581 tarihlidir. 39 cm. eninde 7.45 m. boyundadır. Aharlı İstanbuli kağıda yazılmış olup , bez takviyelidir. Birbirine yapıştırmak suretiyle ilâve edilmiş kağıtların boyu 80-81 cm. olup, yapıştırma durumuna göre bir santim değişmektedir. Yapışma yerleri sahteciliği önlemek için noterlerin yaptığı gibi ayrıca mühürlenmiştir.
Vakfiye, Anadolu Kazaskeri İvaz bin Bali ile Rumeli Kazaskeri Mehmed bin Şeyh Mehmed tarafından tasdik edilmiştir.

Arapca yazılan vakfiyenin yazı eni 27,5 cm. olup altun yaldızla çerçevelenmiştir. baş kısmı yırtık olup, tamir görmüştür. Okunamaz durumda, 25 cm. yüksekliğinde, tezyinatlı bir tuğra bulunmakta olup, tuğranın 2/3'ü yırtığa rasladığı için okunamamaktadır. Tarihe bakılarak Sultan III. Murad'ın tuğrası olduğunu söyleyebiliriz.
Tuğra altında 27,5 x 22,5 cm. ebadlarında klâsik tezyinata uygun, lâcivert, yaldız, açık mavi renklerinde yapılmış tığlı bir süsleme
mevcuttur. Ancak, süsleme rulonun baş kısmında olduğu için, açılıp kapanmalardan büyük zarar görmüştür. Kılıfı da orjinal değildir.
Vakfiye Mısır-Kahire Bulak'da kesme taşdan yapılan, minberi ahşap, üzeri altun yaldızla tezyin edilmiş bir cami-mescid, iki han, mektep, sebil, kütüphane ile ilgili olup, vakfiyenin tetkikinden, Gazi Sinan Paşa'nın baba adının Ali, dede adının ise, Abdurrahim olduğunu öğrenmekteyiz. Bu vakfın idamesi için de; 15 ve 18 dükkanlı iki han
( iş merkezi ), su yolu, su kanalı, Nil Nehri kanarında su dolabı, çeşitli araziler , evler vakfediliştir.
Aynı vakfiyeye iki zeyl ( ilâve ) yapılmış ve vakfiye tomarı devam ettirilmiş ise de bunların arkasına bez takviyesi yapılmamıştır.
İlk zeyl 1.87 m. uzunlukta olup, 20 Rebiulevvel 996 H. / 10 Şubat 1588 tarihlidir. Şam Kadısı Mustafa bin Mustafa tarafından tasdik edilmiştir. Mescid, imaret, hamam, onlara gelen su kanalları, muhtelif araziler ve değirmenlerle ilğilidir.
İkinci ilâve Evâil-i Rebiulâhir 999 H./ 17.1.1591 tarihli olup, Rumeli Kazaskeri Hüseyin bin Mehmed tarafından tasdik edilmiştir. 2.68 m. uzunluğundadır. Dolayısıyla K. 16 numarada birbirine yapışık ve aynı yere ait üç vakfiyenin uzunluğu 12 m. dir. Eni ise, ana vakfiyeye yapışık olduğundan yine 39 cm. enindedir.
Kahire-Bulak'da Hasan Paşadan satın aldığı Han, evler, dükkanlar, arsalar ile İskenderiye'de han, 20 dükkan'ın Bulak'daki külliyenin gelirlerini arttırmak amamcıyla Gazi Sinan Paşa tarafından vakfedilmiştir.
Vâkıfın diğer eserlerinin tamamı kitap şeklinde ciltlidir.
K. 61 numaralı vakfiye:
7 Recep 994 H./ 15 Haziran 1587 tarihlidir. Mahkeme-i Teftiş kararı, 1830 hülâsa ile 25 Safer 1328 tarihinde sadır olan ferman gereğince, vakıf kütüklerine kaydolunmuştur.

Vakfiye suretinden istinsah edilmiş olup, Üsküp Kadısı tarafından onaylanmıştır. 195 x 143 mm. ebadında, kırmızı mürekkeple 150 x 103 mm. ebadında çerçevelenmiş olup, her sayfasında 9 satır bulunmaktadır. Eserin tamamı 56 sayfa olup arapçadır. Tezyinat yoktur. Basit bir surettir.
Üsküp- Kaçanik'de cami, iki yolcu hanı, fakir çocuklar için sıbyan mektebi, dükkânlar, ev, değirmen, 12.000 baş koyun, Priştine'de bir hamam vakfedimiştir.
K.70 Numaralı vakfiye:

Tek vakfiyedir. Tarihsiz olup arapçadır. 115. sayfada 4 Rebiülevvel 1005 H./ 17 Ekim 1596 M. tescil tarihi bulunmaktadır. Bu durumda bu vakfiye 1004 H. tarihli olma ihtimali mevcuttur. Tasdiğin altındaki notta mealen şu ibare bulunmaktadır : el-Hac Mehmed ibn-i Piyale el Rumi ve el-Hac Arslan Mehmed Emin ed-Diyarbekiri'nin nesebi ulemanın ileri gelenlerinden Eski Rumeli Kazaskeri Mevlâna Ali Efendi bin Yusuf'a dayanmaktadır.
Eser; 245 x 157 mm. ebadında olup, 174 x 92 mm.lik alan altunla çerçevelenmiştir. Her sayfasında 11 satır bulunmaktadır. baştan 2 varak, sondan 2 varak boştur. Eserin yazılı kısmı 115 sahifedir. İlk sahifede tam sayfa olarak yatay Sultan III. Mehmed'in müzehhep bir tuğrası bulunmaktadır. Tuğra; yaldız, lâcivert, kırmızı ve açık mavi renklerinden meydana gelmiş olup, " el muzaffer daima " içi
hatailerle bezenmiştir. Tuğların aralarında, kırmızı, lâcivert, açık mavi renkte hatailer bulunur. Tuğranın isim kısmı zemini koyu lâcivertle doldurulmuştur.
Tezyinat :
Tezhip şeması; Fatih ve Kanuni dönemi tezyinatlarını andırır. Sayfanın 1/3'ü tezyinata ayrılmış olup, tezyinat kısmı da ikiye ayrılır. Altta dikdörgen bölüm ile üzerinde akrotere benzeyen bir taç bulunmakta olup , taçın üzerinde mavi tığlar bulunmakta, tığ aralarında kırmızı ile çin bulutu motifi vardır.

Dikdörtgen alan çok ince bir zincerekle zemin rengi olan lâcivert renkte çerçevelenmiş olup, üzerinde açık mavi renkte minik çizgiler bulunur.

Zeminler lâcivert renktetir. Dikdörtgen alan ortada bir altıgen, yanlarda iki yarım altıgen , taç kısmında ise ortada eşkenar üçgenimsi alan varak altınla kaplanmıştır. Ortadaki altıgen boş olup, yanlardaki yarım altıgen ile taç kısmındaki üçgenimsi varak yaldız
alan üzerinde kırmızı-siyah rumiler bulunmaktadır. Zemindeki lâcivertten varak yaldıza geçiş açık mavi ile yapılmıştır. lacivert zemin üzerine de sürme yaldızla sık olarak hatailler bulunmaktadır.
Tezyinatın altında vakfiye dua ve metih kısmı başlamakta olup 9 satır vardır.
K.72 Numaralı vakfiye:


İstanbul'a ait, Osmanılıca olan vakfiye tarihsizdir.
İlk sayfasında Sultan III. Murad'a ait açık sarı renkte,
tezhipsiz, basit bir tuğra vardır.
236 x 155 mm. ebadında, citltli, 86 x 156 mm. altun cetvelli, her sahifesinde 9 satır bulunan vakfiyenin baştan 2, sondan 3 varağı boş, olup, dolu sahife sayısı 113'dür.
Vakfiyenin tetkikinden; İstanbul, Galata dışında Okmeydanı Kulaksız Mahallesinde kendi adıyla anılan cami, Üsküdar-Salacakte yine kendi adıyla anılan cami, fakirler için mektep ( Darü'l kurra) , İstanbul'da Tevekkül Çeşmesi denilen mahalde medrese ve dar'ül kurra, Üsküdar- Büyükderede sıbyan mektebi, Ayasofya'da medrese, Kasımpaşa'da Kulaksız Mahallesinde bir hamam, kahvehane, dükkanlar, Okmeydanı'nda kendi adıyla anılan cami yanında üç tarafı müslüman mezarlıklarıyla çevrili geniş boş arazi,Kasımpaşa'da debbağhane, mahzen ve geniş araziler, evler, dükkanlar, Allah rızası ve topum yararına vakfedilmektedir.
Vakfiye Rumeli Kazaskeri Mevlâna Zekeriya ibni Bayram Efendi
tarafından tasdik edilmiştir.
Müderrisler üzerindeki Nazır Muhammed Ağa'dır. Medreselerde talebe bulunmadığı zaman, müderrisler Bursa-Yenişehir ile Malkara gönderilmesi, nazırların medreselerle iğili olarak her yıl hesap cetveli ( blanço ) vermeleri belirtilmiş, tescil mütevelliliğine ulemâdan Yusuf ibni Abdülmennan Ağa tayin edilmiş olup, vakfiye tarihsizdir.
Tezyinatı :
Ana şema 70 numaralı eserle büyük benzerlik gösterir. Ancak;dikdörgen alanı çerçeveleyen lâcivert, zemin yerine nar çiçeği kırmızısı rengi hakimdir. Ortada bulunan altıgen ve yarım altıgen yerine, ortada dikdörtgenimsi bir alan ile, yanlarda üçgenimsi

kartuşlar bulunur. Lâcivert zemin üzerindeki bitkisel motiflere karşılık, yine bitkisel olmakla birlikte sarı, açık mavi, pembe çiçeklerle bezenmiştir. Taç kısmı da aynı tarzda süslenmiştir.
Tığlar dokuzdan yediye inmiş, tığ ortalarında toplanma olmuştur.
K.73 numaralı vakfiye:


1004 H. / 1596 tarihli eser, arapca yazılmıştır. 245 x 160 mm.
ebadında olup ciltlidir. Sahifeler, 92 x 173 mm ebadlarında altunla cetvellenmiş olup içinde 11 satır bulunmaktadır. Eserin tamamı 81 sahifeden ibarettir. Sondan 3 varak boştur.
Eserde iki vakfiye vardır. Zahriye sahifeleri tezhiplidir. Birinci vakfiye başında Sultan III. Mehmed'in tam sayfa tezhipli tuğrası bulunmaktadır.
İlk vakfiye 1- 62 sahifeler arasında yer alır. K.72 numaralı
Osmanlıca vakfiyenin arapcasıdır.
Tezyinatı :
Narçiçeği rengindeki zincerek ilk bakışta kendini belli eder. Lâcivert zemin üzerindeki varak yaldız madalyon şekline dönüşür, köşelerde kartuşlar oluşur. Narçiçeği, sarı, pembe renkteki çiçekler dikkati çeker. Taç kısmında palmete benzeyen yan kartuşlar ve tacın üzerinde 7 tığ bulunmakta, tığlar arasında çin bulutu motifi yer almaktadır.
İkinci vakfiye 62. sahifeden başlar. Burada kadı tasdiki bulunur. Tuğra yoktur.
Tezyinatı :
Zicirek zemin rengini alarak aktiviteliğine kaybetmiştir.
Lâcivert zemin üzerindeki varak yaldız dikdörgene dönüşür, köşelerde kartuşlar oluşur. Kırmızı, yeşil, sarı, açık mavi renkteki çiçekler dikkati çeker. Taç kısmı ovalleşir, yanlardaki palmet ortadan kalkar. 7 tığ vardır. tığlar arası boştur. Daha ziyade bu görünüm 1650 yıllarında daha çok görülür.
K. 75 numaralı vakfiye:


Evail-i Rebiu'l sani 996 H. / 19 Şubat 1588 M. tarihli vakfiye, Şam Kadısı Mustafa bin Mustafa bin Mehmed tarafından tasdik edilmiş olup, 153 x 232 mm. ebadında ciltli, şemseli, 95 x 146 mm. ebadında altın yaldız cetvelli olan vakfiye, 629 numaralı defterin 523 sayfa, 383 sırasında da kayıtlıdır.
Tezyinatı : Bu vakfiyeni tezyinatı yoktur.
Vakfiyenin tetkikinden; İstanbul Büyük Ayasofya Mahallesi'nde Yeni yapılan 15 odalı Medrese ve Şeyh Sinan Zaviyesine bitişik evler, At Meydanı'nda evler, hamam, divanhane, Emir Ali Mahallesi'nde evler, Üsküdar Salacak Mahallesi'nde yaptırdığı cami, mektep, evler, Üsküdar Selman Ağa Mahallesi'nde anbar ve evler, bezirhane, boyacı dükkanı, Yoğurtcular İskelesi'nde mülk; Yeniköy'de fırın, deniz tarafında kasap dükkanı, 9 dükkan, Eyup Kazası Eğri Kapı'da bağ yeri, ; Galata harici Kulaksız Mahallesi'nde çifte hamam ; Büyükdere'de yaptırdığı mektep, Anadolu Hisarı'nda yaptırdığı çeşme, ; Bursa'da Buzhane, hamam, evler, dükkanlar, Kete kazası Armutlu'da inşa ettirdiği hamam, Yenişehir'de imaret, medrese, Süleyman Paşa Çiftliği, Mıhalıccık'da medrese (

Yenişehir ve Malkara Medreselerinini müderrisleri Halveti tarikatından olmaları ), dükkanlar, çayırlar, Larna Kasabasında inşa edilen çifte hamam, Malkara'da yaptırdıkları iki katlı menzil, üçbin baş koyun, ; Şam-ı Şerif ile Akka'da yaptırdığı cami, Samas'da imarete ait çeşitli mülkler ile görevlilerinin tayin ve alacakları ücretlerle ilğilidir.
K. 77 numaralı vakfiye:

Rebiu'lahir sonu 998 H. / 27 Ocak 1590 tarihlidir. 242 x 158 mm. ebadındaki vakfiye ciltli olup, her sahifede 90 x 156 mm.lik alan altunla cetvellenmiştir. Her sahifede 9 satır bulunmaktadır. 132 sahife olan vakfiyenin ilk sahifesinde Sultan III. Murad'a ait tezyinatlı, tam sahife bir tuğra yer alır.
Tezyinat :
Ana şema diğer vakfiyelerin tezyinatı gibi olup, lâcivert zemin üzerinde uçuk mavi ve beyaz ççiçekler göze batmakta, kiremidi kırmızısı içinde açık mavi çiçeklere de yer verilmektedir. Narçiçeği, yaldız rumiler de bulunmaktadır.
Tezhipten sonra 6 satır metin vardır.
Vakfiyenin tetkikinden; İstanbul Galata'da Kulaksız Mahallesinde cami, Üsküdar-Salacak'da cami bitişiğinde mektep, Dersaadet'te ( Büyük Ayasofya'da ) medrese, Büyükdere'de mektep ; Bursa Yenişehir'de cami, imaret; Mihallıccık'da yaptırdığı cami ve bunlarla ilgili mülkler, görevlilerin tayini ve alacakları ücretle ilğilidir.
K. 80 numaralı vakfiye :


Evail-i Cemaziyelâhir 998 H./ 27 Mart 1590 M. tarihli vakfiye, ciltli olup, 260 x 150 mm. ebadındadır. Her sahife 84 x 174 mm. ebadlarında altunla cetvellenmiş olup, her sahifede 11 satır bulunmaktadır. Sondan 6 varak boş olan vakfiyenin dolu ahife sayısı 102'dir. Bu vakfiye başında tuğra bulunmamaktadır.
Tezyinat bakımından 77 numaralı eserle ne rekn ne de desen yönünden büyük bir fark yoktur. Tezyinattan sonra 8 satır metin bulunmaktadır.
Türkçe kaydı 2138 numaralı defterin 112 sahife 32 sırasında
kayıtlıdır.
K.81 Numaralı Vakfiye :


155 x 240 mm. ebadındaki vakfiye, citli, mikleplidir.
İçinde 7 vakfiye yer almaktadır. Her birinin zahriye sahifesinden önce gelen sahifelerde Sultan III. Mehmed'in tezyinatlı tuğraları bulunmaktadır. Dili arapçadır.
Evâil-i Cemaziyelahir 1004 H./ 20 Ocak 1596 tarihlidir.
94 x 155 mm. lik alan altunla cetvellenmiş olup, her sahifede 11 satır bulunmaktadır.

1. vakfiye Şam'a, 2. vakfiye Bursa-Yenişehir'e, 3.vakfiye, Selânik'e, 4. vakfiye Erzurum'a, 5. vakfiye Uzuncaova'ya, 6. vakfiye Malatya'ya, 7. vakfiye Malkara'ya aittir.
* ilk vakfiye Şam'a ait olup ; Şam Cabiye Kapısı Bab-ı Nasr
mahallesinde vâkıfın yaptırdığı Hadra Mescidi, mescid etrafında imaret, misafirhane ( üç katlı - süslü yüksek bina ) dar'ül kurra, mektep, ev, 64 dükkan, iki katlı han üst katında 34 oda, altında boyahaneler, kahvehane; El-Büzüriyye Çarşısında ( Tohumcular ) iki katlı Dehintiyye Kıysariyye ( Yağcıllar ) hanı, 39 mahzen ( iki katlı ), tavla,; Bab-ı Cabiyye'de ev, değirmen , odunluk, ; Bab-ı Kal'a mahallesinde Şeyh Asrun Türbesi yanındaa ev, eskiden beri Nışk hamamı adıyla bilinen hamam; Şam'da yaptırdığı bir hamam, 10 dükkan ; Cevz Nehri üzerinde un- zeytin ve bakla öğüten üç taşlı değirmen; Akka kazasında inşa ettirdiği yeni bir iki katlı 80 odalı han, bir hamam, ekmek fırını, Yakup Köprüsünde vâkıfın adıyla bilinen bir değirmen, su dolabı, ; Manubat Köyü'nde 4 taşlı bir değirmen; Saffa'da Raptiye Vadisi'nde zeytinyağı imalathanesi, Evlâd-ı Mezraa diye bilinen semtte bostan, tarla, değişik meyva ağaçları, üzüm bağı; İnb Kamh Köyünde meyva ağaçları vakıfları ile ilğilidir.
Tezyinatı :
K.81 numaralı eserin ilk vakfiyesinin tezyinatı K. 73 numaralı vakfiye süslemesi ile büyük benzerlik gösterir. Aradaki fark sadece dikdörtgen alan içindeki orta göbeğin yanlarındaki kartuşlardır. K. 81deki kartuşlar yovarlak, çarkı feleği andırır biçimde olup, ince hatlarla orta göbeğe birleşirler. Taç kısmı hemem hemen aynıdır.
Vakfiye 109. sayfada sona erer.
* 2.vakfiye 113. sayfada Sultan III. Mehmed'in tuğrası ile başlar.
Cemaziyelahir 1004 H. / Şubat 1596 M. tarihlidir.
Tezyinatı :Ana şema aynıdır. Dikdörtgen alan içindeki orta göbek yayılmmıştır. Narçiçeği, açık mavi, yaldız renkleri hakimdir. Tığlar 9 adettit. Tığ araları boştur.
Bursa- Yenişehir ile ilğilidir. Şehzade Mehmed Han Medresesi Müderrisi Mevlâna Abdurrahman Efendi ibn-i Süleyman vakfa büyük mütevveli olup, Süleymaniye Medreselerinin birinde Müderris olan Mevlâna Mustafa Efendi ibn-i Ali ile İsmihan Sultan Medresesi Müderrisi Mevlâna Şeyh Mehmed Efendi ibn-i Süleyman, Bab-ı Alki'den Yusuf Ağa ibn-ü Abdülmennan huzurunda yapılan vakıfla:
Yenişehir'de bir büyük, nefis cami,bitişiğinde medrese, zaviye,
dar'ül kurra, mektep, imaret, anbar, kiler, 2 han; Mihalıccık Kazasında Balıklı Pınar'da bir mescid, kervansaray yaptırmıştır.
Bunların idamesi için de; Yenişehirde iki hana yakın dükkanlar, fırın, kahvehane, Kayseriyye Mahallesinde Süleyman Paşa Çiftliği, arazileri, hamam, ; Yenişehir yakınında Reyhan Karyesi; Yenişehir yakınında Harbende Çiftliği, Çartak'da Ferhat ağa Çiftliği, Umran Karyesinde Hüseyin Paşa Çiftliği, Sultanönü Livası Bey Karyesinde Çiftlik,; Hüdavendiğar Livası Mıhalıccık kazası Bey, Koyunoğlu,Menteş, Akyazı, Mısri, Şemsler, Karataş, Büyük ve Küçük İğdeağaçları, Arıcık, Obruk karyelerinin tamamı; Mihrimah Sultan hayatta iken kendisi ile bazı emlakleri mübadele edilmşti, bu emlaklarin tamamı; Bursa Saruca Paşa Mahallesinde bulunan iki katlı beş oda, bir fırın, üç dükkan,; İbrahim Paşa Mahallesindeki menzil; Kuruçeşme Mahallesinde iki ev, üç dükkan,bir fırın, Bursa Meydancık Mahallesinde İbn-i Kaygan Camii yanındaki dükkan, altı ev, üç dükkan, Tatar Köprüsünde fırın, dükkan ve evlerin tamamı, Kaptan Camii yanındaki dükkanlar, Atpazarında dükkan ve evler inşa etmek için hazırlanan arsalar, Tahtakalede'ki evler, Tuzpazarı çarşısındaki ekmekci fırını, Hacı Seyfeddin Mahallesindeki menzil, Altıparmak Mahallesi'nde 11 ev, 11 dükkan, 7 iki katlı ev, Sultan Murad Mahallesi'nde muhtelif evler, belde haricinde Kaplıca yanında Karacaoğlan suyu ile dönen değirmen vakfedilmiştir. Vakfiye 156. sayfada sona erer.

3. Vakfiye Selanik ile ilğili olup, 159. sayfada yine Tuğra-i Hümayun ile başlar.
Evail-i Cemaziyelâhir 1004 H./ 20 Ocak 1596 tarihlidir.
Tezyinatı:
K.73 ile benzerlik gösterir. Ancak; taç kısmının yanlarındaki kartuş farklıddır. Dikdörtgen allan içindeki sağ ve soldaki kartuşlar yuvarlağımsıdır. Zicerek, K. 73'de olduğu gibi nar çiceği rengindedir. Narçiçeği, açık mavi renginde sık çiçekller mevcuttur. Tığlara bağlanmış karanfiller bulunmaktadır.
Vakıfın vekili; İsmihan Sultan Medresesi Müderrisi Şeyh Muhammed Efendi ibni merhum Süleyman Efendi'dir.
Vakfiyenin tetkikinden; Saltanattan aldığı temliknâme ile Selânik'de bir kiliseyi satın alarak, duvarlarını ve içini yeniden yaptırarak onarmış ve camiye tahvil etmiş ve içini döşemiştir. Bu camiye gelir olmak üzere; bir hıristiyan papazından satınaldığı caminin yanındaki odaları da vakfetmiştir. Ayrıca; iki yahudiden Derviş Çelebi'nin satınaldığı Halil Ağa Hamamı yanındaki Kemal Karac Mahallesindeki 24 hücreli ev, Kara Hacı Mahallesi'ndeki 70 odalı iki katlı evleri de satınalarak Selanik vakfına dahil etmiştir.
Vakfiye 175. sayfada sona erer.
* 4.Vakfiye ise Erzurum ile ilgili olup, 177 sahifede yine Sultan
III. Mehmed'in Tuğrası ile başlar. Evail-i Cemaziyelahir 1004 tarihlidir.
Tezyinatı :
K.72 ile benzerlik gösterir. Narçiçeği, lâcivert, açık mavi, gibi ana renkler kullanılmıştır.
Vakfiyenin tetkikinden; Vâkıfın vekilinin Merhum Sultan Sülleyman Han Medresesi Müderrisi olan Abdurrahman Efendi bin Süleyman Efendi'dir.
Erzurum'da Erzincan Kapısında Hüsrev Paşa'dan satınaldığı hanı
tamir ettirerek burada bir imaret yaptırmış; Erzurum Tufanç köylerindeki bağ ve bahçeleri, Çıldır Beylerbeyliğinde Pertek Kazasında Mirza Bey ibni Yusuf Bey'den satınaldığı Keşnevar, Nuhah, İsabor köylerinin öşürlerini Erzurum imaretinin tamir ve termimine, görevlilere harcanmasını şart koşmuştur.
Vakfiye 200. sayfada sona erer. 4 varak boştur, ancak numaralanmamıştır.
* 5.Vakfiye 201. sayfada Sultan III. Mehmed'in tuğrası ile başlar
ve Uzuncaova ile ilgilidir. Evail-i Cemaziyelevvel 1004 H./ 22.12.1595 tarihlidir.
Tezyinatı :
K.70 ile benzerlik gösterir. Ancak yaldız zemşn üzerinde ddesen yoktur, ayrıca taç kısmının ortasındaki yaldız alan narçiçeği rengindedir. Tığlara kararnfiller bağlanmıştır. 6 tığ vardır.
Vakfiyenin tetkikinden; Rumelinde Hasköy Kazası Uzuncaova denilen yerde, Hükm-ü Sultani ile yaptırdığı Cami-i Şerif, cami bitişiğinde imarethane, iki büyük han, köyün fakirlerine ve konaklayan yolcuların masraflarını karşılamak üzere ; aynı kasabada vâkıfın yaptırdığı iki hamam, imaret bitişiğinde 46 dükkan, aynı yerde 36 dükkan, 2 fırın, Emiir-i Sultani ile vâkıfın sahip olduğu Uzuncaova'daki sahra, ; Filibe Kazasında Meriç Nehri üzerinde aynı çatı altında 6 değirmen, Filibe'de Kara Mustafa'dan satınaldığı pirin1ç tarlası, Filibeye bağlı Tudoriç Köyünde Koyun Kışlağı arazisi, Uludere Nehri üzernde 2 değirmen, Danişmentli Köyünde Kışla diye bilinen arazi, Tatarpazarı'nda 4 dink, değirmen ve su yolları, Siyavuş Paşa'dan satınaldığı Sualmaz ve Kerdeme adlı 2 Köy, Uzuncaova camii ve imareti tamir ve masrafları için vakfedilmiştir.
229 sayfada sona erer.
* 6.Vakfiye 231. sayfada yine Sultan III. Mehmed'in Tuğrası ile
başlar.
Tezyinatı :
K.72 ile benzerlik gösterir. Yaldız zemin üzerinde siyah kontürlü bezemeler ile nar çiçeği, beyaz renkte çiçekler bulunmaktadır. 7 tığlıdır.
Vakfiyenin tetikinden; Malatya 'da " Kumı " denen yerde mescid, civarında imaret, gelip-geçenlerin barınıp, yiyip-içecekleri mekânlar, misafirlerin kalacağı ribat, fakir ve miskinlerin kalabileceği ikinci bir ribat, vâkıfın kendi malından yaptırdığı su arkları, muhtelif köyler, arazi hisseleri, bağ ve bahçelerin vakfedilmesi ile görevlilerin tayini ve ödenecek ücretlere aittir.
Vakfiyenin tarihi olmamakla beraber, diğer zeyl vakıflar gibi 1004 H./ 1596 M. tarihinde yapıldığı anlaşılmaktadır. Vakfiye 259. sayfada sona erer.
* 7. Vakfiye 263. sayfada yine Sultan III. Mehmed'in tuğrası ile
başlar. Evail-i Recep 1004 H./ 20 Şubat 1596 M. tarihlidir.
Tezyinat :
K.70 ile benzerlik gösterir. Kiremidi renkteki zincirek, lâcivert zemin üzerinde rumi ve hatailer sürme yaldızla yapılmış, Taçın akroter kısmında ve şemseye benzer dikdörtgen alan içindeki motifte siyah renk kullanılmıştır.
Vakfiyenin tetkikinden; Rumeli vilâyetine bağllı Malkara'da vâkıfın inşa ettirdiği imaretü'l-amire ki, muhtelif odalardan, mahzen, kiler ve mufaktan meydana gelir, odalarda fakir ve yolcular kallabilir.
Yine Malkara'da Ömer Bey Camii karşısında abdesthane, imarethane karşısında iki ribat yaptırmış; bunların idamesi için de Malkara'da saray dişye biinen ev, 32 dükkan, ekmek fırını, kahvehane, çekirdekten yağ çıkarmak için amalâthane ve malzemeleri, ruzgârla çalışan değirmen, 32.000 kuruş nakit, Çavuş Köyü6nde bir ev, Maksud Köyü'nde bir ev, Doğancılar Köyü'nde çiftlik, Malkara'da Hüseyin Paşa Çiftliği, Tekfur Dağı'ndan suyu gelen 5 değirmen, Ceynazlı ve Balbanak Köyü'nde değirmen, Ayağacı Köyü'nde ekmek fırını, Malkara kazasına bağlı Taşgin, Çavuş, Sagos, Eyvanlı Köylerinin tamamı ve muhtelif bağ-bahçe ve arazi hisseleri vakfedilmiş, vazifelilerin tayini, ödecek ücretler belirtilmiştir.

Vakfiye 282. sayfada sona erer.

* 14 zahriye sayfası bulunan, 11 tuğra bulunan eser, klâsik Türk
tezyini el sanatlarının zirveden sonra bir nev'i dduraklaması olarak yorumlanabilir. Daha sonraki eserlerde biraz daha kalite ve san'at düşecek ve Lâle Devri ile batı sanatından Türk sanatına buket, ve bazi motifler girererk dejenerasyon başlayacaktır.
Yemen Fatihi Gazi Sinan Paşa'nın bu vakfiyeleri gerçek Türk san'atını yansıtması ve 14 tezyinatlı zahriye 11 tuğra gibi, süsleme bakımından kendinden önce bu sayıya ulaşmış bir kimse olmaması dolayısıyla, büyük bir rekoru elinde bulundurması açısından önemlidir.
--------------------------------
1. Yıldız Ötüken- Aynur Durukan- Hakkı Acun-Sacit Pekak; T.Vakıf Abideler ve Eski Eserler, C.IV, Ankara 1984, s. 610-618.
2.Osmanlı Prozopoğrafisi, Sinan Paşa Mad. s.107-108. ( taslak )
-----------------------------------O----------------------------------
YEMEN FATİHİ GAZİ SİNAN PAŞA VAKFİYELERİ VE TEZYİNATI
ve
TÜRK SÜSLEME SANATINDAKİ YERİ
(Özet )
Sadi BAYRAM
Kanuni Sultan Süleyman, II. Selim, III. Murad dönemlerinde hizmet eden Sinan Paşalar fazladır. Bunlardan üçü ise çok meşurdur. Mimar Koca Sinan, Kaptan-ı Derya Sinan Paşa, Yemen Fatihi Gazi Sinan Paşa.
Yemen Fatihi Gazi Sinan Paşa, Sultan III. Mehmed'e de hizmet ederek diğer Sinanlardan ayrılmaktadır. 5 defa Sadarazamlığa getirilmiştir.
Konumuz olan, Yemen Fatihi Gazi Koca Sinan Paşa adıyla anılan vâkıf; 1520-1596 yılları arasında yaşamıştır. Arnavutluk'ta Ali adlı bir köylünün çocuğu olan Sinan Paşa'nın dedesinin adı ise K.16 numaralı vakfiyeden öğrendiğimize göre Abdurrahim'dir. Ağabeyisinin adı ise Ayas Paşa'dır, Vazir-i Azamlık yapmıştır. 1539'da vefat etmiştir.


Sinan Paşa; küçük yaşta saraya alınarak yetiştirilmiş ve Kanuni Sultan Süleyman'ın Çaşnigirbaşılığına kadar yükselmiş, Şam, Mısır Valiliğinde bulunmuş, daha sonra Malatya, Kastamonu, Nablus, Sancak Beyliği'nde; Erzurum , Halep, Mısır ( 1567) Beylerbeyliğinde bulunmuş, 1569'da Aden ve Sana'yı zapdederek " Yemen Fatihi " ünvanını almış, Vezirliğe yükselmiş, Tunus şehrini elegeçirmiş, beş defa Sadr-ı Azamlığa getirilmiş, Eflâk Sefer hazırlıklarını yaparken 4.4.1596 tarihinde vefat etmiş, Divanyolu, Parmakkapı'daki Türbesine gömülmüştür.
Vezir-i A'zamlığa getiriliş tarihleri şöyledir :
1. 25.8.1580 - 6.12.1582.

2. 2.4.1589 - 1.8.1591, 3. 28.1.1593 - 16.2.1595, 4. 7.7.1595 - 19.10.1595, 5. 1.11.1595 - 3.4.1596.
Vakıflar Genel Müdürlüğü Kültür ve Tescil Dairesi Başkanlığı
Arşivi'nde Bulunan Şinan Paşa'nın Arapca, Osmanlıca, el yazması, orjinal, ciltli, tezhipli vakfiyelleri olup, bu vakfiyelerde, 14 tezyinatlı zahriye sayfası, Sultan III. Murad'ın 3, Sultan III. Mehmed'in 8 tezyinatlı tuğrası bulunmaktadır. Vakıfların tarihleri ise şöyledir :
1.K.16:1.Evahir-i Şevval 989 H./ 19 Kasım 1581 M.
2.20 Rebiu'levvel 996 H./ 10 Şubat 1588 M. ( Ek-zeyl),
3.Evâil-i Rebiu'lâhir 999 H./ 17.Ocak 1591 M. (ek-zeyl),
2.K.61: 7 Recep 994 H./ 15.Haziran 1587 M. (tezyinatsız),
3.K.70 : Tarihiz, Tescil Tarihi 4 Rebiu'levvel 1005 H./17.10.1586
Vefatından sonra tescil edilmiş. Bazı ilâve vekıfları gibi 1004 H. olması gerekir.
4.K.72: Tarihsiz, Osmanlıca,

5.K.73: 1004 H. Arapca,
6.K.75: Evâil-i Rebiu'l sâni 996 H./ 19 Ocak 1588 (Tezyinatsız) 7.K.77: Evâhir-i Rebiu'lâhir 998 H./ 27 Ocak 1590

8.K.80: Evâil-i Cemaziyelâhir 998 H/ 27 Mart 1590
9.K.81: 1.Evâil-i Cemaziyelahir 1004 H/ 20.Ocak 1596, 2.Cemaziyelâhir 1004 H. / ? 20 Ocak 1596 ? (Ek vakfiye), 3.Evail-i Cemaziyelahir 1004 H./20 Ocak 1596(Ek vakfiye), 4.Evail-i Cemaziyelahir 1004 H./20 Ocak 1596 (Ek vakfiye), 5.Evail-i Cemaziyelevvel 1004 H./22 Aralık 1595 (Ek
vakfiye),
6.Tarihsiz, 1004 H. olması gerekir. (Ek vakfiye), 7.Evâil-i Recep 1004 H./ 20 Şubaat 1596 M. (Ek vakfiye),
K.80 numaralı vakfiyenin tetkikinden; oğlunun adının Mehmed Paşa olduğu, Emine Han, Hatice Han, Hüma Han adlı kızlarının bulunduğu ve oğlundan Ayşe Han adlı torunu bulunduğu anlaşılmaktadır. Damadının
adı da oğlununn adı gibi yine Mehmed Paşa'dır.
Vakıflar, Türk Selçuk ve Osmanlı kültür ve medeniyetinin çekirdeği olduğu gibi; Türk kültür ve sosyal hayatını da günümüze yansıtan önemli tarihi belgelerdir. Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde Anadolu ve Balkanlardaki şehirleşme-imar faaliyetleri hep vakıf sayesinde oluşmuş ve sosyal devlet anlayışı Sultanlar tarafından vakıf yolu ile desteklenmiş, fakir ve kimsesizler, doyurulmuş, bu şekilde sosyal barış getirilmeye gayret sarfedilmiştir. Bu bakımdan, vakfiye
metinleri; hem edebi, hem de tarihi, hem sosyal ve kültürel tarih bakımından değerleri yüksektir. Ayrıca ; Türk el sanatının eşsiz numuneleridir, diğer taraftan da kaybolan-bozulan tarihi, mimari vakıf abide ve eski eserlerin yeniden keşfi, restorasyon ve rekontrüksüyon bakımından en sıhhatli kaynaktır.

Başbakanlık Vakıflar Genel Müdürlüğü Kültür ve Tescil Dairesi Başkanlığı Arşivi'inde bulunan K.16, K.61, K.70, K.72, K.73, K.75, K.77, K.80, K.81 numaralı Yemen Fatihi Gazi Sinan Paşa'nın vakfiyeleri tetkik edildiğinde, Şam, Akka, Kahire-Bulak, Bursa Yenişehir, Mihalıcık, İstanbul-Üsküdar, Salacak, İstanbul Büyük Ayasofya arkası, Ok Meydanı, Anadolu Hisarı'ında yaptırdığı eserlerin idamesi için tesis ettiği, el yazması, orijinal, tezhipli, tuğralı, arapca-Osmanlıca vakfiyeler , Türk el sanatları ve tezyinat bakımından, binaların tarihlenmesi açısından son derece önemlidir.
Vakfiyelerin tetkikinden; Yemen Fatihi Gazi Sinan Paşa'nın :
a. Cami-Mescidleri :
1.Kahire- Bulak,
2.Üsküp-Kaçanik,
3.İstanbul- Ok Meydanı Kulaksız Mahallesi,
4.Üsküdar- Salacak,
5.Şam,
6.Akka,
7.Bursa- Yenişehir,
8.Malkara,
9.Mihalıcık,
10.Mihalıcık Balıklıpazarı Kazası,

11.Selânik,(kiliseden camiye çevrilme- tamir ve tadilât),
12.Hasköy-Uzuncaova,
13.Malatya-Kumhi,
b. İmârethâneleri:
1.Şam,
2.Şam- Samas,
3.Bursa- Yenişehir,
4.Erzurum,
5.Malkara,
6.Hasköy-Uzuncaova.
7.Akka,
c. Medreseleri:
1.İstanbul-Ayasofya,(15 hücreli ),Darü'l-Kurralı.
2.İstanbul-Tevekkülçeşmesi ( Ayasofya'yı kastetmiş olabilir ?)
3.Bursa -Yenişehir,
4.Mihalıcık,
5.Malkara.
d. Mektep- Darü'l-Kurra- Kütüphane-Sebil :
1.Kahire- Bulak, ( Mektep-Kütüphane-Sebil ),
2.Üsküdar-Salacak,( Mektep - Darü'l kurra ),

3.Üsküp-Kaçanik, (Mektep ) ,
4.İstanbul-Büyükdere,( Mektep )
5.Şam, ( Mektep),

6.Anadolu Hisarı ( Çeşme ),
e. Hamamları :
1.İstanbul-Kasımpaşa'da çifte Hamam
2.İstanbul-Atmeydanı,

3.Bursa-Yenişehir,
4.Bursa,
5.Şam ( kendi adıyla )
6.Şam ( Nisk, adıyla, satın alınmıştır),
7.Hasköy-Uzuncaova,( 2 hamam )
8.Larna'da Çifte hamam

9.Priştine,
10.Akka,
11. Kahire- Bulak,
f. Han-Kervansaray-Ribat : 22 adet
1.Kahire-Bulak 3 han,
2.İskenderiyye'de han,
3.Üsküp-Kaçanik'de 2 han,
4.Şam'da 3 han,

5.Akka,
6.Bursa-Yenişerhir,
7.Mihalıccık,
8.Mihalıccık-Balıklıpazarı Kazası Kervansaray,
9.Selânik'de 70 odalı iki katlı ev ( han olması gerekir),

10.Erzurum-Erzincankapısı, Hüsrev Paşa'dan satın alınan han,
11.Hasköy-Uzuncaova'da 2 han,

12.Malatya-Kumhi, 2 ribat, 1 zaviye,
13.Malkara'da 2 ribat,
65 önemli büyük mimarı yapı adını veren vakfiyede belirtilen Medreselerinde Halveti müderrise görev verilmesı ile vâkıfın, Halveti tarikâte mensup olması veya en azından meyli olması gerekiyor.

Tezyinat yönünden Kanuni Sultan Süleyman Dönemini yansıtır. Fatih'in vakfiyesi ile ana şema bakımından kısmi benzerlik gösterir. Bilindiği gibi Kanuni Sultan Süleyman'ın oğlu Şehzade Mehmed, Bayazıd-ı Veli vakfiyeleri Selçuklu ve Beylik dönemini yansıtır. Türk süsleme sanatı XVII. yüzyıldan itibaren de dejenere olmaya başlar, Batı tesiri kendini belli eder. Buketler görülür. Halbuki Yemen Fatihi Gazi Sinan Paşa vakfiyelleri klâsik Türk Süsleme sanatını yansıtması açısından önemli örnekler arasındadır.
Slaytlara bakıldığı zaman , tezyinat şeması, kullanılan renkler, görülecektir. Ayrıca; zahriye sayfaları arasındaki nüans, benzerlikler, klâsik tezyinattaki zarafeti yansıtır.
-----------------------------------O--------------
Yayınlandığı Yer: Foundation Max Van Berchem -İsviçre- Geneve ,17.09.1995
Yazar : Sadi BAYRAM
Konuyla İlgili Diğer Başlıklar:
  • Kur'an Ve Bilgisayar-computer Ilişkisi
  • Amasya Uluslararası Alimler Sempozyumu Ardından
  • ?Îdî-zâde -Âkif-zâde Abdurrahim El-amasî Sülâlesi Ve Eserleri
  • Sultan ıı. Bayezıd?ın Hattatı, Amasyalı şeyh Hamdullah Kur'an-ı Kerim'i Ve Bir Hâtıra
  • ?Îdî-zâde (- âkif-zâde) Abdurrahim El-amasî Sülâlesi Ve Eserleri
  • Osmanlı Döneminde Latin Harflerine Geçiş çalışmaları
  • Mühr-ü Süleyman Ve Türk Kültürü
  • Izgü Mescid
  • Taceddin Sultan Ve Evradı
  • çift Başlı Kartal
  • Türk Kültüründe ölüm
  • Bâki Kalan Bu Kubbede Hoş Bir Sedâdır
  • Ayasofya Camii, Müze Olması Ve Ardındaki Gerçekler
  • Bosna- Hersek Ve Balkanlarda Vakıf Kültür Izleri
    (seminer Konu?mas? )
  • Ahlat Vakıfları
  • Selçuklu Kervansaraylarının Turizme Açılması
  • Hasan Paşa'nın Vakfı, şeyhülislÂm Ankaravi Mehmed Emin Efendi Vakfiyesi, Ve Ankara Sulu Han HikÂyesi
  • Yakın Tarihimizde Merzifon, Merzifon Anatolian Koleji
  • Ayasofya Camii, Müze Olması Ve Ardındaki Gerçekler
  • Milli Kültür, Günümüz Türkiyesi Ve Muasır Medeniyetler Seviyesi
  • Türk Hat, Yazı-resim, Cilt Ve Tezhip Sanatı Ile Ilgili
  • Vakıflar Dergisi Makaleler Fihristi ( 27. Sayıya Kadar )
  • Cumhuriyetin 75. Yılında Vakıflar
  • Sultan ıı. Mahmud'un Vakfiyelerindeki Tezyinat
  • Maniheizm Doğuşu, Gelişimi Ve Tesirleri
  • özel Müzeler Ve Denetimleri Hakkında Yönetmelik
  • Günümüzde Sosyal Devlet Anlayışı Ve Imaretler
  • Türk'ün Yolu Nereye Gidiyor
  • Toplumumuzda Kadın Ve Vakıf Kuran Kadınlarımız
  • Osmanlı Devleti Hakkında Bir Kronoloji Denemesi
  • Toplumumuzda Kadın Ve Vakıf Kuran Kadınlarımız
  • Cumhuriyetin 75. Yılında Vakıflar
  • Medeniyetlerin Beşiği Anadolu Ve Kılikya Aphrodosıas'ı ( Tisan )
  • Anadolu Turk - ıslam Sanatında Bazı Yapılar Ve Kronolojıye Aıt Katalog Denemesı...
  • Türk Kültüründe ölüm !
  • Büyük Türk Düşünürü Hacı Bayram-ı Veli Ve Akkoyunlu Uzun Hasan'ın Ankara Hacı Bayram Türbesi'ne Vakfettiği H
  • Xıv-xıx. Yüzyıl Vakfiyelerinde Türk Tezhip Sanatınının Gelişimi, Batı Tesirleri Ve Günümüzde Yorumlayanlar
  • Anadolu'da Ilk RufÂiler Ve Hz.zeynel Abidin Ali Er-rufÂi El-abdali El-kayserani Soyuna Ait Bir Deneme Anad
  • Osmanlı Döneminde 1899 -1920 Yıllarında Istanbul Camilerinden çalınan çiniler
  • Peygamberler şehri Tarsus Ve Tarsus'da Bir özbek Vakfı
  • Başkent Ankara'nın Ihtiyacı Olan Kongre Merkezi Ne Zaman Yapılacak ?
  • Ankara Ulus Semtinde Türk Vakıf Araştırma Merkezi'nde 15.11.1998 Tarihinde Hali Sergisi Açılış Konuşması
  • Prof.dr. Albert Gabriel'e Ait Bazı Belgeler
  • Cumhuriyet'in Ilk Yıllarında Ankara'da Imâr Faaliyetlerinde
  • Cumhuriyet'in Ilk Yıllarında Ankara'da Imâr Faaliyetlerinde
  • Başbakanlık Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivinde Bulunan 12 Zilkâde 1262 H./ 21 Ekim 1846 Tarihli TeberrukÂt Eşyası
  • Atatürkcülük Ve 2001'li Yılların Türkiyesi üzerine
  • Ahilik Ve çıraklık Eğitim Ve öğretim Vakfı
  • Eski Eser Kaçakcılığı, Koleksiyonculuk Ve Müzecilik Tarihimize Bir Bakış
  • Cumhuriyet'in Derinliklerinden Hatıralar : Eski Ankaralılardan Dostum Sayın Nurettin Daş Ile
  • Medeniyetlerin Beşiği Anadolu Ve Kılikya Aphorodisias'ı ( Tisan Yapı Kooperatifi )-anatolıan : The Cradle Of Cı
  • Sultan ıı. Bayezıd'ın Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi'nde Bulunan Vakfiyelerindeki Tezyinat Ve
  • Bektaşi Nutku (kendini Bil Ki, Tanrıyı Bilesin)
  • Kültürümüzde Hoşgörü
  • Fatih Sultan Mehmed'in Eyüp Sultan Külliyesi Vakfiyesi
  • Hicaz Demiryolları Ve Vakıflar
  • Mostar Köprüsü Restorasyonu Hakkında Ilk ön Rapor
  • Atatürkün Vakıflar Hakkındaki Konuşmalrı
  • Selçuk-name
  • Xıv-xıx. Yüzyıl Vakfiyelerinde Türk Tezhip Sanatınının Gelişimi, Batı Tesirleri Ve Günümüzde Yorumlayanlar
  • Konyadaki Esk; Eserler Hakkında Atatürkün Başbakan Ismet Inönüye Telgrafı
  • Atatürkcülük Ve 2001'li Yılların Türkiyesi üzerine
  • Ord.prof.dr. Ahmed Süheyl ünver
  • Türk Kültürü Ve Yoksulluğu Ortadan Kaldırmak Için
  • Istanbul'un Fethine Kadar Beylik Dönemi Vakfiyeleri
  • Kıbrıs, Gürcistan, şirvan Fatihi Lala Mustafa Paşa'nın 1563 Tarihli Vakfiyesi
  • Vakıf Arazilere Ve Gayrimenkullerine Tecavüz Ve Düşündürdükleri
  • Günümüzde Sosyal Devlet Anlayışı Ve Imaretler
  • Vakıflar Genel Müdürlüğü'nün Tekke Ve Zaviyelerin Kapatılmasından Sonra Taşınır Kültür Varlıklarının Korunması Ile
  • Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi'nde Bulunan 1783-1810 Tarihleri Arasında Işlem Görmüş Bir Mühür Tatbik Deft
  • Türk Kültürünün Temeli Vakıflardır
  • Kültür Bakanlığı Tarihçesi Ve Milli Kültürümüz
  • Milli Kültür, Günümüz Türkiyesi Ve Muasır Medeniyetler Seviyesi
  • Eyüp Sultan Türbesi'nde 1919-1920 Tarihlerinde Yapılan
  • Merzifonlu Hacıbayramoğlu Maden Mühendisi Mehmed Akif Efendi
  • Selçuklu Tarihi, Selçuk Adı
  • Cumhuriyet Dönemi Kültür çınarlarından : Mahmut Akok
  • Mardin Vakıfları,imam Zeynel Abidin'in 1158 M. Tarihli, Ve
  • Tarihte Türk Adı Ne Zaman Ortaya çıktı ?
  • Sahib Ata Fahrü'd-din Ali'nin Konya Imaret Ve Sivas Gökmedrese Vakfiyeleri
  • Phil.dr.hamit Zübeyr Koşay
  • Bulgarlar'ın Antik Başkenti Bulgar şehrindeki Islam Dönemi Mimari Eserlere Ait Panorama
  • Taşınır Kültür Varlıklarımızın Korunması Ve Yasa Dışı Trafiğinin önlenmesi
  • Ragıp Efendi'nin 1913-1922 Yılları Sibirya Ve Türkistan
  • Istanbul Vakıf Hat Sanatları Müzesi'nde Bulunan Tılsımlı Iki Gömlek Ve Kültürümüzdeki Yeri
  • Niksar Vakıflarına Genel Bir Bakış
  • Gazi Yahya Paşa'nın 1506 Tarihli Vakfiyesi
  • Başbakanlık Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivinde Bulunan 12 Zilkâde 1262 H./ 21 Ekim 1846 Tarihli TeberrukÂt Eşyası
  • Kanuni Sultan Süleyman'ın Oğlu şehzade Mehmed'in 1548 Tarihli Vakfiyesi, Hududnamesi Ve Türk Sanatındaki Yeri
  • Merzifon Ulu Camisinin Yeri Ve Merzifon'da Türk Islam Eserleri
  • Merzifon, çelebi Sultan Mehmed Vakfı üzerine Bazı Belgeler
  • Hayat Ağacı, Kültürümüzdeki Yeri, önemi Ve Mitlerin Ardındaki Gerçek
  • Türk Kültürünün Izleri üzerinde Araştırmalar: Etrüskler'in Ilk Vatanı Anadolu Mu? : Truva Savaşı Ve Etrüskler
  • Yıldız çini Fabrikasına Ait Birkaç Vesika
  • Selçuklu Vakfiyeleri üzerine Bazı Düşünceler
  • Xıv. Asırda Tezhiblenmiş Beylik Dönemine Ait üç Kur'an Cüzü
  • Baki Kalan Bu Kubbede Hoş Bir Sedadır
  • Osmanlı Devletinin Kuruluşunun 700. Yıldönümü Münasebetiyle: Sultan ı.mahmud'un Orjinal Iki Vakfiyesi
  • ııı. Selim'in Vakfiyelerindeki Tezyinat Ve Türk Süsleme Sanatına Batı Sanatının Tesirleri
  • Osmanlı Dönemi Bazı Vakfiyelerin Hayır şartlarından Damlalar !
  • Bektaşilik Ve Masonluk
  • Minyatürle Ilgili Seçilmiş Bibliyografya
  • Kaynaklara Göre Güney-doğu Anadolu'da Ptoto- ön Türkler
  • çelebi Mehmed Vakfı Arazisi üzerine Kurulan Merzifon Anatolian Koleji Ve Hastaneye Ait Bilgiler
  • Eski Eser Kaçakcılığı, Koleksiyonculuk Ve Müzecilik Tarihimize Bir Bakış
  • Safranbolulu Izzet Mehmet Paşa Vakfiyesi Ve Kütüphanesine Ait Tezyinatlı Iki Kur'an-ı Kerim
  • Istanbul Depremleri Ve Mimar Koca Sinan'ın Bilinmeyen Bazı Teknikleri
  • Merzifon'da Bilinmeyen Br Türbe '' Künbet Hatun ''
  • özel Müzeler Ve Denetimleri Hakkındaki Yönetmelik
  • Bitlis Vakıfları Ve Vakıf Eski Eserleri
  • Vakıf Eski Eserlerin Yeni Koruma Politikası
  • Sultan ııı.osman Vakfiyesi, Tezyinatı, Cilt Sanatı Ve Türk Kültüründeki Yeri
  • The Deed Of Foundatıon Of Sultan Osman The Thırd, ıts Embellıshments, Bındıng And ıts Place ın Turkısh Culture
  • Hacı Bektaş-ı Veli, Merzifon'da Piri Baba, Budapeşte'de Gül Baba Ve Bazı Bektaşi Vakıfları
  • Nurbanu ( Atik ) Valide Sultan'ın Istanbul-üsküdar'da 1582 Tarihinde Tesis Ettirdiği Vakfiyesi
  • Girit Defterdarı Rıdvanzade Hacı Mehmed Efendi Oğlu Ali Efendi'nin 1748 Tarihli Vakfiyesi Ve Tezyinatı
  • Bir çınarın Ardından... Yılmaz önge Dostumuz Hakkında Kısa Anekdotlar...
  • Beyhan Sultan Vakfiyeleri Ve Tezyinatları
  • Beypazarı Vakıflarına Genel Bir Bakış Ve Beypazarı Sadr-ı Azam Nasuh Paşa Hanı
  • Türk Kültürü Ve Biz
  • Bulgaristan'da Bulunan Osmanlı Vakıflarıdan Bir Demet
  • Bulgaristan'da Müftü Yardımcısı Yetiştiren Bir Vakıf Kuruluşu: Nüvvap
  • Ladik Ve Seyyid Ahmed-i Kebir Er-rıfai Hazretleri
  • Vakıflar Genel Müdürlüğü Halı Müzesi'nde
  • Bektaşi Nutku
  • Balkanlar Ve Kosova Facıası
  • Cumhuriyet'in Kuruluşunun 90. Yılında Başkent Ankara:
  • Istanbul Fethinin 555. Ayasofya'nın Müze Olmasının 74. Yıldönümü Vesilesiyle:
  • Atatürk'ün Vakıflarla Ilgili Sözleri
  • 893 H / 1488 M. Tarihli Akkoyunlu Yakub Han Vakfiyesi
  • Komünizmin Sembolü Lenin Yıkıldı, Sıra Bizans'ı Dize Getiren Fatih Sultan Mehmed'e Mi Geldi ?
  • Afganistan Tarihine Kısa Bir Bakış Ve Türk Subaylar Eskden Olduğu Gibi Milenyumda Da Afganistan Ordusunun EğitimÄ
  • Ayaş Vakfiyeleri üzerine Bir Deneme
  • Hacı Bayram-ı Veli Ve Tarıhe Bağlılık
  • Amasya-taşova- Alparslan Beldesi Seyyid Nureddin Alparslan Er- Rufâi'nin 655 H./1257 Tarihli Arapça Vakfiyesi Tercümesi Ve
  • Birgi Ulu Camii Içşn 1327 M. Tarihinde Yazılan Kur'an
  • Ankara'da Roma Anıtı- Res Gestae
  • A N " Akhi " Genealogical Tree
  • Milenyum Ruyası: Osmanlı Devleti'nin 700 Kuruluş Yıldönümü Ve Düşündürdükleri üzerine Bir Deneme
  • Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi'nde Bulunan Kendinden Desenli üzeri Yazılı Iki Kumaş
  • Kur'anda Yol Gösterici Ayetler
  • Osmanlıda Resi Ilk Müze Adı Ne Zaman Ortaya çıktı?
  • Amasya Vakıflarına Toplu Bakış
  • Izmir Bahri Baba Eski Musevi Mezarlığı
  • Anadolu'da Xııı. Yüzyıl Başlarında Bir Rufâi Zaviyesi
  • Glazed Tles Stolen From ıstanbul Mosques Between 1899-1920 Ottoman Period
  • Sultan ıı. Abdulhamid'in 1888 Tarihli Vakfiyesi Tezyinatı Ve Osmanlı Imparatorluğunda Ilk Toplu Konut Projesi
  • Tokat Vakıfları
  • şehirciliğe Katkısı Olan Kadınlar: Istanbul _üsküdar- Toptaşı, Nûrbânû ( Atik Valide ) Sultan Külliyesi
  • Türk Hâkimiyeti Döneminde Merzifon Mezarlıkları
  • Anadolu'da Xııı.y�zyıl B�r Rufa� Zav�yes�
  • Hayatını Vakıflara Vakfeden Y.mimar -mühendis Prof.dr. M. ılmaz önge
  • Başbakan Ismet Inönü'nün Cami,mescit Ve Diğer Vakıf Eski Eserlerin Korunmasıyla Ilgii Bütün Bakanlıklara Ve Genel Müdürlüklere G
  • EvkÂf-ı IslÂmiye Müzesi'nin Kuruluşu Ve Yönetmeliği
  • Giresun Ili Vakıflarına Toplu Bir Bakış
  • Türk-islam Yapılarında Kronoloji Denemesi
  • Merzifon Tarihinden Yapraklar
  • Momumentum Ancyranum-res Gestae- Ankara Yazıtı-augustus'un Yaptı?ı ??ler
  • Bayramlu Beyliği (hacıemiroğulları )
  • Osmanlı Devletinde Vakıflar Ve Sultan ıı. Bayezıd'ın Vakfiyeleri
  • Kur'an Ve ılım
  • Kur'anda Yol Gosterici Ayetler
  • Kur'an'ı Kerimdeki Cinle Ilgili Ayetlerin Tamamı
  • Kur'an-ı Kerim'ın Arapca ındırılmesı ıle ılgılı Ayetler
  • Xıı-xııı.yüzyıl Türk Hamamları
  • Tanrı Ve Yazğı
  • Balkanlar Ve Kosova Faciası
  • Amasyalı Meşhur Eski Devirdeki Tarihçiler
  • Başkent Ankaranın Kongre Merkezi Ne Zaman Yapılacak
  • Anadolunun Gobegınde 1229 Tarıhlı Tascı Ustalarının Dantel Gıbı ısledıgı Dıvrıgı Ulu Camı Ve Darussıfası
  • Merkez Efendının Mursıdı Merzıfonlu Sunbul Sınan
  • Merzıfonlu Tarıhcı ısmaıl Hamı Danısment
  • Amasyalı Tarıh Ve Cografyacılar
  • Milli Kütüphane'nin Dire?i Dr. Müjgan Cunbur 85 Ya??nda
  • Bektasılık Ve Tasavvuf
  • Alev?lerde Nas?p Alma Tören?
  • Asker? Kat?p Hafız ?brah?m Ethem Efend?’nin Eyüp Sultan Türbes?ne A?t Nukut Vakf?yeler? - Türkiye Vak?flar Bank.özelle?tir
  • Tar?kat-ı Rufaî ( Anonim )
  • Türk Tezh?p San'atına Genel B?r Bakı?
  • Sultanahmet Halı Müzes? Ve Vakıflar
  • Tokat Vakıfları
  • Toplumumuzda Kadın Ve Vakıf Kuran Kadınlarımız
  •